Chuyên gia 'mách nước' giải bài toán giảm áp lực đầu tư cho tương lai

Áp lực đầu tư cho tăng trưởng

Chia sẻ tại diễn đàn ‘Tiết kiệm Năng lượng: Cần sự chung tay của toàn xã hội’ do Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương và Báo và Truyền hình Hà Nội tổ chức sáng 16/6, nhiều chuyên gia cho rằng, bên cạnh các cơ chế, cũng cần tăng cường sự giám sát của các cơ quan quản lý, đồng thời có chế tài, giao trách nhiệm cho các địa phương phối hợp cùng các doanh nghiệp người dân để triển khai và để thúc đẩy tiết kiệm điện ở Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn nữa.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam cho biết, trước năm 2020, tốc độ tăng trưởng điện năng thậm chí có thời điểm đạt khoảng 1,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP. Hiện nay, nhờ việc sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng điện, hệ số đàn hồi giữa tăng trưởng điện và tăng trưởng kinh tế đã giảm xuống còn khoảng 1,1–1,2. Dù vậy, với mục tiêu tăng trưởng GDP khoảng 6%, nhu cầu điện vẫn cần tăng ở mức xấp xỉ 11–12%. Trong khi đó, mức tăng phụ tải ghi nhận trong các đợt nắng nóng vừa qua mới chỉ dưới 9%, cho thấy từ nay đến cuối năm hệ thống vẫn sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức.

Về nguồn cung, nguồn điện mới có khả năng điều độ và chủ động đưa vào vận hành rất hạn chế. Theo kế hoạch, từ nay đến tháng 7 có thể đưa vào vận hành một tổ máy của Nhà máy Nhiệt điện Quảng Trạch, và đến cuối năm dự kiến có thêm tổ máy thứ hai. Như vậy, tổng công suất bổ sung trong năm chỉ khoảng 1.400 MW. Trong khi đó, để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng và bảo đảm vận hành an toàn, hệ thống điện quốc gia hằng năm cần được bổ sung khoảng 6.000–7.000 MW công suất mới. Mặc dù có thể có thêm một số trăm MW từ điện mặt trời hoặc điện gió, nhưng các nguồn năng lượng tái tạo này phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và không thể bảo đảm cung cấp điện liên tục 24/7 hay ổn định trong mọi thời điểm của năm.

“Bên cạnh việc phát triển mạnh năng lượng tái tạo, chúng ta vẫn cần tiếp tục đầu tư các nguồn điện nền và nguồn điện có khả năng điều độ, chủ động để bảo đảm an ninh cung ứng điện. Từ nay đến giai đoạn 2030–2035, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết”, ông Tuấn cho hay.

Nhiều tiềm năng cho tiết kiệm năng lượng ở Việt Nam

Ông Phạm Viết Thạch , Phó Trưởng Ban Môi trường và Phát triển bền vững, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, nắng nóng kéo dài và diễn biến thời tiết cực đoan đang tạo ra áp lực rất lớn đối với công tác bảo đảm cung ứng điện, đặc biệt vào buổi trưa và buổi tối, khiến phụ tải hệ thống điện quốc gia tăng đột biến và liên tục lập các mức kỷ lục mới.

Theo ông Thạch, EVN nhận thức rõ việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả luôn là một trong những giải pháp quan trọng hàng đầu để bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định cho hệ thống điện quốc gia.

Cùng với đó, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho khách hàng và người sử dụng mà còn mang lại lợi ích lâu dài cho toàn xã hội thông qua việc sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch và góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính.

“Ở góc độ vận hành hệ thống điện, tiết kiệm điện và quản lý nhu cầu phụ tải có vai trò đặc biệt quan trọng. Chỉ cần một bộ phận khách hàng thay đổi thói quen sử dụng điện, nhất là trong các khung giờ cao điểm hoặc những đợt nắng nóng kéo dài, kết hợp với sự tham gia của các doanh nghiệp trong các chương trình điều chỉnh phụ tải, cũng có thể góp phần giảm đáng kể áp lực lên hệ thống điện quốc gia”, ông Thạch nói. Ông cũng cho rằng, điều này không chỉ giúp nâng cao độ an toàn và tin cậy của hệ thống mà còn hạn chế việc phải huy động các nguồn điện có chi phí cao, vốn chủ yếu sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Nhờ đó, lợi ích không chỉ thuộc về khách hàng mà còn lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế và xã hội.

Theo các chuyên gia, đẩy mạnh tiết kiệm điện sẽ giúp giảm áp lực đầu tư cho tương lai

Nhiều dư địa trong tiết kiệm năng lượng

Ông Hoàng Việt Dũng, Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, Bộ Công Thương cho rằng, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những giải pháp quan trọng nhất để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn.

Theo ông Dũng, trước đây, khi nói đến an ninh năng lượng, chúng ta thường nghĩ đến việc phải phát triển thêm nguồn cung năng lượng như xây thêm nhà máy điện, hoặc đầu tư hạ tầng truyền tải. Tuy nhiên, trên thực tế, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được coi là "nguồn năng lượng đầu tiên" bởi đây là giải pháp có chi phí thấp nhất, hiệu quả nhanh nhất và mang lại đồng thời các lợi ích về kinh tế, môi trường và xã hội. Nếu chúng ta không sử dụng năng lượng hiệu quả, áp lực đầu tư vào nguồn điện, lưới điện và nhiên liệu sẽ ngày càng lớn.

“Trong dài hạn, tiết kiệm năng lượng không phải là "thắt lưng buộc bụng" hay cắt giảm tiêu dùng một cách cơ học, mà là sử dụng một cách thông minh, hiệu quả hơn. Đây là giải pháp bền vững nhất giúp Việt Nam vừa phát triển kinh tế nhanh, vừa giữ vững chủ quyền và an ninh năng lượng trước mọi biến động của khí hậu toàn cầu”, ông Dũng nhấn mạnh.

Theo ông Dũng, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tế cho thấy tiềm năng tiết kiệm năng lượng của nước ta vẫn còn rất lớn. Trong một số lĩnh vực, mức tiêu hao năng lượng trên một đơn vị sản phẩm vẫn cao hơn so với mức trung bình của khu vực. Điều đó cho thấy dư địa để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng vẫn còn rất đáng kể.

Xét theo cơ cấu tiêu thụ năng lượng, lĩnh vực công nghiệp hiện là khu vực sử dụng năng lượng lớn nhất, chiếm khoảng trên 50% tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng của cả nước. Trong đó, các ngành công nghiệp trọng điểm như thép, xi măng, hóa chất, sản xuất vật liệu xây dựng, dệt may, giấy và là những ngành có nhu cầu sử dụng năng lượng rất lớn trong quá trình sản xuất.

Ông Hoàng Việt Dũng, Phó trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Chuyển đổi xanh, Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) chia sẻ về tiềm năng tiết kiệm điện ở Việt Nam

Tiếp theo là lĩnh vực giao thông vận tải, chủ yếu tiêu thụ các dạng nhiên liệu như xăng, dầu. Đây cũng là lĩnh vực có mức tăng trưởng nhu cầu năng lượng tương đối nhanh cùng với sự phát triển của nền kinh tế và quá trình đô thị hóa.

Đối với khu vực tòa nhà, thương mại và sinh hoạt dân dụng, mặc dù tỷ trọng tiêu thụ năng lượng thấp hơn công nghiệp nhưng đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt là nhu cầu điện cho điều hòa không khí, thiết bị làm mát và các thiết bị điện gia dụng trong những đợt nắng nóng kéo dài do tác động của biến đổi khí hậu. Tiềm năng tiết kiệm năng lượng lúc nào cũng còn, đối với Việt Nam hiện nay sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm là giải pháp chiến lược.

“Nếu muốn bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong dài hạn, chúng ta cần tập trung vào các lĩnh vực tiêu thụ năng lượng lớn, đặc biệt là khu vực công nghiệp. Chúng ta không chỉ coi sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả không chỉ là một giải pháp đơn thuần về mặt kỹ thuật, mà nó còn là những cái mang tính chiến lược để đóng góp vào cái đảm bảo an ninh năng lượng trong thời gian tới”, ông Dũng nhấn mạnh.

Gỡ các nút thắt trong tiết kiệm năng lượng

Cũng theo ông Nguyễn Anh Tuấn, nguyên nhân quan trọng khiến việc sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở nước ta chưa đạt được như kỳ vọng trước hết là vấn đề nhận thức. Đối với người dân, tiết kiệm năng lượng không có nghĩa là hạn chế sử dụng hay cắt giảm nhu cầu một cách cực đoan, mà là sử dụng năng lượng một cách thông minh, hợp lý và hiệu quả hơn. Đối với doanh nghiệp, mục tiêu cũng không phải là giảm sản xuất mà là tối ưu hóa quá trình sử dụng năng lượng để tạo ra giá trị kinh tế cao hơn với mức tiêu hao thấp hơn.

Bên cạnh đó, một trong những rào cản lớn hiện nay là vấn đề tài chính. Nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ, nhưng việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi cho các dự án tiết kiệm năng lượng vẫn còn hạn chế. Các tổ chức tín dụng chưa thực sự có nhiều cơ chế khuyến khích hoặc sản phẩm tài chính chuyên biệt để hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư vào các giải pháp sử dụng năng lượng hiệu quả.

Về phía quản lý nhà nước, việc sửa đổi, bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã đặt ra định hướng xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo tôi, đây là một cơ chế rất quan trọng. Nếu được hình thành và vận hành hiệu quả, quỹ sẽ tạo thêm nguồn lực tài chính, giúp doanh nghiệp tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi hoặc nguồn vốn xanh để triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng, thay vì chỉ phụ thuộc vào các khoản vay thương mại thông thường.

Một vấn đề khác cũng cần được quan tâm là sự phát triển của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ năng lượng (ESCO). Đây là lực lượng có thể hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu tư vấn, thiết kế giải pháp đến đầu tư và triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng. Tuy nhiên, hiện nay số lượng doanh nghiệp ESCO còn ít, năng lực chưa đồng đều và vẫn thiếu các cơ chế, chính sách hỗ trợ để phát triển mạnh mẽ hơn.

Từ những phân tích trên có thể thấy, để khai thác hiệu quả tiềm năng tiết kiệm năng lượng của Việt Nam, cần đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng, hoàn thiện cơ chế chính sách, mở rộng các kênh tài chính xanh và thúc đẩy sự phát triển của thị trường dịch vụ năng lượng.