Chuyên gia mong mô hình trường chuyên tiếp tục đổi mới

Việc dạy và học ở trường chuyên dự kiến có nhiều thay đổi. Ảnh minh họa

Làm rõ thêm về nội dung này, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT) nhấn mạnh, những đổi mới lần này không phủ nhận giá trị của mô hình hiện hành, mà nhằm tiếp tục phát triển trường chuyên đáp ứng yêu cầu mới của giáo dục và nhu cầu nhân lực chất lượng cao.

Dự thảo tập trung vào ba định hướng lớn: đổi mới cách tổ chức lớp học từ từng môn chuyên riêng lẻ sang ba khối chuyên; đổi mới phương thức tuyển sinh theo hướng đánh giá nền tảng kiến thức, tư duy và tiềm năng phát triển; đồng thời đổi mới mô hình giáo dục theo hướng kết hợp giáo dục toàn diện, giáo dục nâng cao theo khối chuyên và giáo dục chuyên sâu theo môn học.

Điểm cốt lõi là chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu bồi dưỡng học sinh giỏi ở một môn học sang phát triển năng lực, năng khiếu và tài năng của học sinh trên nền tảng kiến thức rộng, khả năng kết nối liên môn, nghiên cứu và sáng tạo. Qua đó, trường chuyên không chỉ là nơi đào tạo học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi, mà còn là môi trường phát hiện, nuôi dưỡng và phát triển những tài năng có khả năng đóng góp lâu dài cho đất nước.

“Chuyển sang ba khối chuyên không có nghĩa là xóa bỏ chuyên sâu theo môn học, càng không phải làm giảm cơ hội phát triển năng khiếu chuyên biệt của học sinh”, ông Thái Văn Tài nói.

Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT)

Theo ông Thái Văn Tài, dự thảo không làm mất đi lớp chuyên theo môn học, mà đặt việc chuyên sâu theo môn trong một cấu trúc giáo dục rộng hơn, có sự chuẩn bị và lựa chọn phù hợp hơn. Mục tiêu là vừa phát triển năng khiếu nổi trội, vừa tránh việc định hướng quá sớm khi học sinh chưa có đủ thời gian trải nghiệm và nhận diện năng lực của chính mình.

Về lộ trình thực hiện, theo Bộ GD-ĐT, năm học 2027-2028 là mốc dự kiến trong dự thảo, không phải yêu cầu tất cả các trường chuyên phải triển khai bằng mọi giá. Dự thảo thiết kế lộ trình linh hoạt: trường đáp ứng điều kiện có thể triển khai từ năm học 2027-2028; trường chưa bảo đảm điều kiện được áp dụng từ năm học 2028-2029.

Thời điểm áp dụng đối với từng trường do Sở GD-ĐT hoặc cơ sở giáo dục đại học quản lý trường chuyên quyết định, trên cơ sở đánh giá cụ thể về đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh; đồng thời phải công bố công khai cùng kế hoạch tuyển sinh vào lớp 10

Để trường chuyên không chỉ là nơi bồi dưỡng những học sinh xuất sắc trong một môn học

Thảo luận về vấn đề này, GS-TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, Bộ GD-ĐT đặt vấn đề: với khoảng 70 trường chuyên hiện nay, mỗi trường tuyển khoảng 35–40 học sinh chuyên Toán một năm, tức khoảng 2.500–2.800 học sinh mỗi khóa. Nhưng chỉ số ít các em tiếp tục theo đuổi Toán học chuyên sâu, còn lại học làm đủ ngành nghề, nhiều người rất thành công.

“Điều quý giá chúng tôi nhận được từ trường chuyên đâu chỉ là kiến thức môn học, mà còn là tư duy, niềm say mê học hỏi, những người thầy tâm huyết. Nếu giá trị của trường chuyên rộng lớn như vậy, tại sao chúng ta lại phải định hình con đường học tập của các em quá sớm, quá hẹp vào một môn chuyên? Tại sao không để các em vừa được học sâu lĩnh vực mình yêu thích, vừa có cơ hội khám phá khoa học, công nghệ, văn hóa, nghệ thuật, được nghiên cứu, sáng tạo và trải nghiệm nhiều hơn”, GS-TS Lê Anh Vinh đặt câu hỏi.

Có có hơn 10 phụ trách đội tuyển Olympic Toán Việt Nam, GS-TS Lê Anh Vinh cũng cho rằng, đào tạo học sinh tài năng và luyện thi Olympic là hai việc có liên quan, nhưng không phải là một. Huy chương là thành tích đáng tự hào, nhưng không phải mục đích cuối cùng của giáo dục tài năng. “Chúng ta không nên lấy nhu cầu luyện thi của một nhóm nhỏ để quyết định cách tổ chức chương trình học cho tất cả học sinh trường chuyên. Cũng không nên mặc định rằng thay đổi cách đào tạo sẽ khiến thành tích Olympic đi xuống”, GS-TS Lê Anh Vinh nêu quan điểm.

Từ phân tích đó, GS-TS Lê Anh Vinh cho biết ủng hộ định hướng đổi mới mô hình trường chuyên mà Bộ GD-ĐT đưa ra; ủng hộ phát triển trường chuyên theo hướng giáo dục tài năng trên một nền tảng rộng hơn, kết hợp giữa kiến thức chuyên sâu và liên ngành. GS-TS Lê Anh Vinh cũng ủng hộ việc cho học sinh thêm thời gian trải nghiệm, khám phá sở trường trước khi lựa chọn hướng chuyên sâu phù hợp, vì “học rộng không có nghĩa là học nông, cũng như học sâu không nhất thiết phải học hẹp”.

Tuy nhiên GS-TS Lê Anh Vinh cũng cho rằng, không thể chỉ thay đổi cách tuyển sinh, cách chia lớp hay tên gọi các lớp chuyên mà kỳ vọng có được một mô hình giáo dục mới. Điều quan trọng hơn là phải đổi mới chương trình, phương pháp dạy học, cách đánh giá và môi trường học tập. Nếu những điều ấy vẫn như cũ, trải nghiệm học tập của học sinh khó có thể thay đổi thực sự. “Tôi mong không chỉ dừng ở chuyện thi môn gì, tuyển theo khối hay theo môn, hoặc liệu chúng ta có còn giành được nhiều huy chương. Câu hỏi quan trọng hơn là chúng ta muốn trường chuyên đào tạo những học sinh như thế nào, và phải thay đổi điều gì để làm được việc ấy”, GS-TS Lê Anh Vinh nêu.

“Chính vì yêu quý những giá trị mà trường chuyên đã mang lại, tôi càng mong mô hình này tiếp tục đổi mới. Không phải để từ bỏ những điều tốt đẹp đã có, mà để những giá trị ấy tiếp tục được phát huy; để trường chuyên không chỉ là nơi phát hiện và bồi dưỡng những học sinh xuất sắc trong một môn học, mà còn là môi trường nuôi dưỡng tài năng, khơi dậy niềm đam mê học hỏi và mở ra những con đường tương lai rộng lớn hơn cho các thế hệ học sinh”, GS-TS Lê Anh Vinh nhấn mạnh.

PGS-TS Chu Cẩm Thơ cũng nêu quan điểm, đáng đợi nhất là sự thay đổi của chương trình và phương thức giáo dục của trường chuyên mới.