Chuyên gia nói gì về đề xuất nới trần tín dụng cho dự án lớn tại Hà Nội?

Phối cảnh Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Ảnh phối cảnh: Phan Phương/TTXVN.

Chính sách đột phá?

Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định điều kiện, hồ sơ và thủ tục đề nghị chấp thuận mức cấp tín dụng tối đa vượt giới hạn của ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô theo Nghị quyết số 258/2025.

Ảnh: X.L

Theo dự thảo, mức cấp tín dụng tối đa là 38% vốn tự có của ngân hàng thương mại với một khách hàng và 52% đối với một khách hàng và người có liên quan. Vốn tự có được xác định gồm giá trị thực vốn điều lệ của tổ chức tín dụng hoặc vốn được cấp của chi nhánh ngân hàng nước ngoài, cộng một số quỹ dự trữ, một số tài sản nợ khác, trừ các khoản phải giảm trừ.

Đề xuất cấp tín dụng nêu trên cao hơn rất nhiều so với quy định hiện hành. Điều 136 Luật Các tổ chức tín dụng 2024 quy định từ 1/1/2026 đến 31/12/2026, một ngân hàng chỉ được cấp tín dụng tối đa bằng 13% vốn tự có với một khách hàng và 21% nếu tính cả người liên quan. Tỷ lệ này tiếp tục giảm theo lộ trình xuống lần lượt 12% và 19% từ 1/1/2027, 11% và 17% từ 1/1/2028 và 10% và 15% từ 1/1/2029.

Để được đề nghị cấp tín dụng vượt giới hạn, khách hàng và dự án phải đáp ứng các điều kiện theo Quyết định 09/2024 của Thủ tướng, đồng thời thuộc danh mục dự án lớn, quan trọng tại Hà Nội đã được phê duyệt theo Nghị quyết 258 về thí điểm cơ chế đặc thù để thực hiện các dự án quan trọng tại Thủ đô.

Sau khi hồ sơ được xác định hợp lệ, Ngân hàng Nhà nước sẽ lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương liên quan. Các đơn vị được lấy ý kiến có 5 ngày làm việc để phản hồi. Dựa trên các ý kiến này, Ngân hàng Nhà nước có thể yêu cầu ngân hàng và khách hàng giải trình thêm các vấn đề liên quan. Trong vòng 17 ngày làm việc kể từ khi nhận được ý kiến của các bộ, ngành, địa phương hoặc nội dung giải trình, cơ quan quản lý sẽ kiểm tra hồ sơ. Nếu không đáp ứng các điều kiện, Ngân hàng Nhà nước sẽ thông báo bằng văn bản, nêu rõ nội dung chưa đáp ứng. Trường hợp hồ sơ đáp ứng yêu cầu, Thống đốc sẽ quyết định việc cấp tín dụng vượt giới hạn.

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI. Ảnh: VT.

Trao đổi với VietTimes về đề xuất nêu trên, luật sư Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI, cho rằng với mục tiêu tăng trưởng cao, sự ra đời của một chính sách đột phá là tất yếu. Thẩm định của Ngân hàng Nhà nước cùng các cơ quan liên quan với từng trường hợp vay là bộ lọc để bảo đảm an toàn cho các ngân hàng cũng như toàn hệ thống.

Thực tế cho thấy, đề xuất của Ngân hàng Nhà nước không phải là điều chưa từng có. Trước đó, Chính phủ đã cho phép các tổ chức tín dụng cấp tín dụng vượt giới hạn để thực hiện nhiều dự án quan trọng, có ý nghĩa lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội như: thủy điện Sơn La, thủy điện Lai Châu, các dự án nhiệt điện lớn và gần đây là dự án nhà máy nhiệt điện Quảng Trạch 1.

Cần đảm bảo bình đẳng trong tiếp cận vốn

Theo PGS.TS Phạm Thế Anh - Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân, đề xuất chính sách nêu trên là bước đi có tính chất nhất quán với nhiều điều chỉnh diễn ra trước đó như nới tỷ lệ dùng vốn ngắn hạn cho vay trung - dài hạn, cho tính một phần tiền gửi của Kho bạc Nhà nước vào tổng huy động của các ngân hàng khi tính LDR… Các động thái này cho thấy sự ưu tiên rất cao của Ngân hàng Nhà nước đối với mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng, trong bối cảnh vẫn đang căng mình để điều tiết thanh khoản, kiềm chế đà tăng lãi suất và ổn định tỷ giá.

Dù thừa nhận về việc nới trần là một giải pháp để thúc đẩy tăng trưởng, song PGS.TS Phạm Thế Anh nhấn mạnh chính sách này có thể làm gia tăng rủi ro cho hệ thống ngân hàng.

"Nguyên tắc quản trị rủi ro là phân tán, còn đề xuất chính sách mới đang tạo ra sự tập trung rủi ro vào một số khách hàng. Với tỷ lệ vay tối đa tới 52% vốn tự có, nếu khách vay gặp vấn đề, ngân hàng sẽ chịu tổn thương nặng trong khi có rất ít dư địa để chữa lành", ông Thế Anh chia sẻ với VietTimes.

Bên cạnh đó, PGS.TS Phạm Thế Anh cũng chỉ ra việc dồn phần lớn tín dụng cho một nhóm khách hàng có thể gây ra tình trạng bất bình đẳng trong tiếp cận vốn giữa các thành phần trong nền kinh tế, nhất là với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ.

"Khi các doanh nghiệp lớn được ưu tiên tiếp cận đất đai và vốn, họ sẵn sàng trả phí cao hơn, khiến các doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể cạnh tranh được.

Bất bình đẳng về vốn sẽ kéo theo những bất bình đẳng về tuyển dụng lao động cũng như các nguồn lực khác.

Do đó, song song với việc hỗ trợ các doanh nghiệp lớn, dự án lớn, Chính phủ cần tính phương án bảo đảm khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vừa và nhỏ, để tránh tình trạng nhóm này gia tăng tỷ lệ rời bỏ thị trường", ông Thế Anh phân tích.

Một vấn đề đáng lưu tâm khác được PGS.TS Phạm Thế Anh chỉ ra từ đề xuất chính sách ưu tiên vốn nói trên là tình trạng lệ thuộc tín dụng của các doanh nghiệp vẫn chưa được cải thiện.

"Thực tế là các doanh nghiệp đang chủ trì các dự án lớn không thể tìm kiếm được kênh dẫn vốn khả thi và/hoặc có chi phí tốt hơn hệ thống ngân hàng trong nước, nên Ngân hàng Nhà nước mới cần đề xuất phương án nới trần tín dụng. Tuy nhiên, đây không phải cách làm tốt", ông Thế Anh nói.