Chuyên gia Pháp chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI có đạo đức và trách nhiệm

Tại hội thảo, các chuyên gia nhận định, AI đang làm thay đổi sâu sắc cách con người học tập, làm việc và quản trị xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển của AI không chỉ là cuộc cách mạng công nghệ mà còn là sự chuyển dịch về kỹ năng, tư duy và trách nhiệm của mỗi cá nhân.

AI có thể hỗ trợ nghiên cứu, tổng hợp, phân tích, sáng tạo nội dung và tự động hóa nhiều công việc, nhưng không thể thay thế khả năng tư duy độc lập, phán đoán và trách nhiệm của con người.

Theo các chuyên gia, AI cũng đang làm thay đổi bản chất của thị trường lao động. Khi ngày càng nhiều tác vụ kỹ thuật, lặp lại được AI đảm nhiệm, giá trị của người lao động sẽ chuyển sang năng lực phân tích, đánh giá, xác minh thông tin, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm đối với kết quả do AI hỗ trợ tạo ra.

Dữ liệu của UNDP cho thấy 61% lao động Việt Nam lo ngại nguy cơ mất việc do AI - mức cao nhất trong khu vực. Trong khi đó, thống kê từ LinkedIn cho thấy nhu cầu tuyển dụng nhân lực AI tại Việt Nam tăng khoảng 60%, song nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu vẫn còn thiếu.

Các chuyên gia dự báo giai đoạn 2026-2031 sẽ xuất hiện nhiều vị trí nghề nghiệp mới như quản lý chuyển đổi số, quản trị dữ liệu công, kiểm toán viên thuật toán, chuyên gia đạo đức AI, chuyên gia thiết kế chương trình học tích hợp AI và chuyên gia đào tạo sử dụng AI có trách nhiệm.

Một nội dung được đặc biệt quan tâm tại hội thảo là việc ứng dụng AI trong giáo dục. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ hình thành tình trạng "lười biếng nhận thức" nếu người học quá phụ thuộc vào chatbot để hoàn thành bài tập hoặc tạo sẵn câu trả lời. Điều này có thể làm suy giảm tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và năng lực tự học.

Theo đó, AI chỉ thực sự phát huy giá trị khi đóng vai trò là "người hướng dẫn" thay vì "chế độ lái tự động". AI tốt không phải là AI suy nghĩ thay con người, mà là AI giúp con người suy nghĩ tốt hơn, đặt câu hỏi tốt hơn và tìm ra lời giải phù hợp hơn.

Để làm chủ AI, các chuyên gia cho rằng người học, người lao động và cán bộ quản lý cần trang bị ba năng lực cốt lõi, gồm: hiểu rõ khả năng và giới hạn của AI; biết xây dựng câu lệnh (prompt) theo tư duy có cấu trúc; đồng thời luôn xác minh, phản biện, đối chiếu thông tin và minh bạch về nguồn dữ liệu trước khi sử dụng kết quả do AI tạo ra.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Pháp, các chuyên gia giới thiệu nhiều ứng dụng AI đang được triển khai trong khu vực công nhằm hỗ trợ tổng hợp tài liệu, phân tích văn bản pháp luật, tổng hợp ý kiến người dân, xây dựng báo cáo và xử lý công việc hành chính.

Tuy nhiên, nguyên tắc xuyên suốt là AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ chuyên môn, còn trách nhiệm cuối cùng đối với mọi quyết định vẫn thuộc về con người.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu minh bạch trong sử dụng AI đối với khu vực công. Những nội dung có sự hỗ trợ của AI cần được công khai để người dân biết, đồng thời phải được cán bộ chuyên môn kiểm tra, xác minh trước khi công bố nhằm bảo đảm tính chính xác, trách nhiệm giải trình và củng cố niềm tin xã hội.

Bên cạnh những cơ hội, hội thảo cũng chỉ ra ba rủi ro nổi bật của AI gồm hiện tượng "ảo giác" - tạo ra thông tin sai nhưng có vẻ thuyết phục; thiên kiến thuật toán do dữ liệu huấn luyện không cân bằng; và nguy cơ lộ lọt dữ liệu cá nhân khi sử dụng các nền tảng AI công cộng.

Các chuyên gia khuyến nghị người dùng không nên tuyệt đối tin tưởng mọi kết quả do AI tạo ra, cần thường xuyên kiểm chứng thông tin và hạn chế đưa dữ liệu nhạy cảm lên các hệ thống AI không được kiểm soát.

Phát biểu tại hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng AI không phải mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số mà là công cụ phục vụ con người.

Thành công của AI sẽ được đo bằng khả năng nâng cao chất lượng cuộc sống, cải thiện hiệu quả quản trị, thúc đẩy giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời bảo đảm mọi ứng dụng AI đều hướng tới các giá trị đạo đức, minh bạch và trách nhiệm xã hội.

Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia Pháp gồm ông Hervé Le Bars, Tổng Giám đốc Numéricité, chuyên gia về chính phủ điện tử; bà Manon Lafitte, chuyên gia luật công nghệ số và trí tuệ nhân tạo; cùng ông Thomas Menant, Giám đốc điều hành Numéricité, chuyên gia pháp lý về quản trị số và bảo vệ dữ liệu.