Chuyên gia Yuanta Việt Nam chỉ ra 'chìa khóa' mở dòng vốn 7 tỷ USD sau nâng hạng

Mới đây, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, mở ra cơ hội tiếp cận các dòng vốn quốc tế lớn hơn.

Yuanta Việt Nam từng ước tính dòng vốn thụ động có thể đạt khoảng 2,35 tỷ USD trong các đợt tái cơ cấu liên quan đến nâng hạng. Tuy nhiên, tác động dài hạn được kỳ vọng nằm ở khả năng thu hút dòng vốn chủ động và nguồn vốn dài hạn.

Bà Hiền cho rằng nâng hạng về cơ bản sẽ tác động tích cực tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Ảnh: Yuanta Việt Nam

Trao đổi với TheLEADER, bà Lý Thị Hiền, Trưởng phòng Cấp cao, Phòng Phân tích, Khách hàng cá nhân, Công ty CP Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho rằng Việt Nam cần tiếp tục nâng chất lượng thị trường, mở rộng nguồn cung hàng hóa và phát triển các kênh huy động vốn dài hạn để biến nâng hạng thành động lực tăng trưởng.

Nâng hạng mở rộng cánh cửa hút vốn

TTCK Việt Nam đã chính thức được FTSE Russell nâng hạng. Theo bà, đâu sẽ là những thay đổi quan trọng nhất đối với TTCK Việt Nam sau thời điểm 21/9, ngoài tác động từ dòng vốn thụ động ban đầu?

Chuyên gia Lý Thị Hiền: Theo tôi, ý nghĩa lớn nhất của ngày 21/9 không còn nằm ở dòng vốn thụ động của đợt giải ngân đầu tiên, bởi phần lớn lượng vốn này đã được các quỹ tracking chỉ số giải ngân sau khi FTSE công bố danh mục vào ngày 21/8.

Quan trọng hơn, Việt Nam chính thức trở thành một phần của hệ thống chỉ số thị trường mới nổi của FTSE và sẽ được nhiều nhà đầu tư toàn cầu theo dõi hơn.

Trước đây, nhiều quỹ có phạm vi đầu tư giới hạn ở các thị trường mới nổi không thể đầu tư hoặc chỉ có thể phân bổ một tỷ trọng nhỏ cho Việt Nam. Sau khi nâng hạng, Việt Nam có thể được xem xét trong quy trình phân bổ tài sản thông thường của các quỹ Emerging Markets.

Sự thay đổi về cơ cấu nhà đầu tư cũng tạo áp lực tích cực lên doanh nghiệp về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, room ngoại, quản trị, công bố thông tin bằng tiếng Anh và chất lượng lợi nhuận. Theo đó, điều này cũng có tác động tích cực cho sự phát triển trong tương lai của TTCK Việt Nam.

Yuanta ước tính dòng vốn thụ động từ nâng hạng có thể đạt 2,35 tỷ USD. Theo bà, dòng vốn này sẽ tác động thế nào đến thanh khoản, định giá và khả năng huy động vốn của doanh nghiệp và nhóm nào hưởng lợi rõ nhất?

Chuyên gia Lý Thị Hiền: Con số 2,35 tỷ USD ước tính từ các quỹ thụ động này không giải ngân cùng một thời điểm mà phân bổ thành bốn đợt giải ngân trong vòng một năm.

Bên cạnh các quỹ thụ động, dòng vốn các quỹ chủ động có thể giải ngân lên tới 7 tỷ USD, qua đó có thể giúp thanh khoản thị trường cải thiện hơn, tuy nhiên theo tôi đánh giá là không quá lớn trong vài tháng tới.

Về định giá, nâng hạng có thể giúp Việt Nam thu hẹp một phần mức chiết khấu so với các thị trường mới nổi khác. Tuy nhiên, hiệu ứng này không diễn ra đồng đều.

Nhóm hưởng lợi rõ nhất sẽ là các doanh nghiệp đầu ngành có vốn hóa và thanh khoản lớn, còn room ngoại và đáp ứng tốt các tiêu chuẩn về quản trị, công bố thông tin.

Ngược lại, doanh nghiệp đã kín room, free float thấp hoặc chất lượng lợi nhuận thiếu bền vững sẽ khó thu hút vốn dòng vốn chủ động.

Nâng hạng về cơ bản sẽ tác động tích cực tới khả năng huy động vốn của doanh nghiệp.

Tuy nhiên cần lưu ý, đối với hoạt động mua vào của các quỹ ETF tracking theo rổ FTSE gần đây là mua cổ phiếu trực tiếp trên sàn nên tiền mới chưa trực tiếp đi vào doanh nghiệp.

Trong bối cảnh Việt Nam cần nguồn vốn lớn cho hạ tầng, năng lượng, sản xuất và chuyển đổi số, theo bà, TTCK có thể đóng vai trò gì trong việc đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn này?

Chuyên gia Lý Thị Hiền: Hệ thống tài chính Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc khá lớn vào tín dụng ngân hàng. Trong khi ngân hàng chủ yếu huy động vốn ngắn hạn, nhiều nhu cầu của nền kinh tế như hạ tầng, năng lượng hay chuyển đổi số lại có thời gian hoàn vốn rất dài. Vì vậy, thị trường vốn cần chia sẻ nhiều hơn vai trò cung cấp vốn trung và dài hạn.

Trên thị trường cổ phiếu, Việt Nam cần đẩy nhanh IPO và niêm yết các doanh nghiệp Nhà nước lớn, doanh nghiệp tư nhân đầu ngành. Đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận vốn cổ phần cho các doanh nghiệp công nghệ, đổi mới sáng tạo và công nghiệp mới đã đạt độ trưởng thành nhất định. Đây là những lĩnh vực có rủi ro cao, thời gian hoàn vốn dài nên khó phụ thuộc hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng.

Trên thị trường trái phiếu, cần đẩy mạnh phát triển trái phiếu doanh nghiệp, nâng chuẩn công bố thông tin, xếp hạng tín nhiệm, cũng như trách nhiệm của các tổ chức trung gian. Trái phiếu xanh, trái phiếu chuyển đổi năng lượng và trái phiếu hạ tầng có thể trở thành công cụ tài trợ quan trọng cho các dự án điện, giao thông và môi trường.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng cần phát triển quỹ hạ tầng, quỹ tín thác bất động sản (REIT), quỹ hưu trí. Các công cụ này giúp chuyển tài sản có thời gian hoàn vốn dài thành sản phẩm đầu tư mà nhà đầu tư có thể nắm giữ và giao dịch.

Chuyển dòng vốn thành động lực tăng trưởng

Bên cạnh dòng vốn thụ động, Việt Nam cần làm gì để thu hút dòng vốn chủ động và nhà đầu tư tổ chức dài hạn, thay vì chỉ kỳ vọng vào dòng tiền theo các bộ chỉ số?

Chuyên gia Lý Thị Hiền: Trong khi vốn thụ động mua theo quy tắc của bộ chỉ số, vốn chủ động chỉ giải ngân khi lợi suất kỳ vọng đầu tư đủ hấp dẫn so với rủi ro. Nâng hạng giúp Việt Nam được nhiều quỹ đưa vào danh sách theo dõi, nhưng để chuyển sự quan tâm thành quyết định đầu tư dài hạn, chúng ta vẫn phải tiếp tục cải cách.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng hậu giao dịch, như cơ chế bù trừ đối tác trung tâm, bảo đảm mô hình non-prefunding và kết nối giữa global broker, công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký vận hành ổn định. Đây là những yếu tố kỹ thuật nhưng ảnh hưởng đến khả năng vận hành của các quỹ lớn.

Thứ hai là room ngoại và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, với những ngành không có yêu cầu chiến lược phải hạn chế có thể mở rộng room ngoại và khuyến khích doanh nghiệp tăng tỷ lệ free float.

Thứ ba là chất lượng công bố thông tin. Báo cáo bằng tiếng Anh cần tiến tới công bố đồng thời với tiếng Việt, minh bạch giao dịch với bên liên quan và nâng chuẩn quản trị doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, ổn định vĩ mô, đặc biệt là lạm phát, tỷ giá và khả năng chuyển đổi ngoại tệ, cũng là điều kiện quan trọng đối với các quỹ dài hạn.

Bài học từ thị trường Pakistan cũng cho thấy, dù được nâng hạng Emerging Markets nhưng không duy trì được quy mô, thanh khoản và khả năng tiếp cận thị trường thì vẫn có thể bị hạ hạng trở lại. Ngược lại, thị trường Kuwait sau khi được FTSE nâng hạng vẫn tiếp tục thúc đẩy cải cách và chỉ sau đó hai năm đã được MSCI nâng lên Emerging Markets.

Nếu coi nâng hạng FTSE là một cánh cửa mới để Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quốc tế, theo Ông đâu là “cánh cửa tiếp theo” cần mở để biến lợi thế này thành động lực tăng trưởng thực sự cho nền kinh tế?

Chuyên gia Lý Thị Hiền: Nếu xét về chuẩn phân loại thị trường, “cánh cửa tiếp theo” của Việt Nam rõ ràng là MSCI Emerging Markets.

Các bộ chỉ số MSCI có ảnh hưởng lớn đến quyết định phân bổ vốn của nhà đầu tư quốc tế, đặc biệt là các quỹ chủ động sử dụng MSCI làm chuẩn tham chiếu. Việc được MSCI nâng hạng có thể giúp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn lớn và đa dạng hơn.

Tuy nhiên, MSCI không nên chỉ được xem là mục tiêu nâng hạng tiếp theo. Việt Nam cần tận dụng sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế để phát triển thị trường vốn dài hạn, mở rộng sự tham gia của quỹ hưu trí, doanh nghiệp bảo hiểm và các định chế quản lý tài sản, đồng thời tăng nguồn cung cổ phiếu, trái phiếu và các sản phẩm đầu tư vào hạ tầng, năng lượng, sản xuất và chuyển đổi số.

Dòng vốn vào thị trường thứ cấp giúp doanh nghiệp huy động vốn thuận lợi hơn. Ảnh: HA

Khi doanh nghiệp có thể huy động vốn với chi phí hợp lý và kỳ hạn dài hơn, thị trường tài chính sẽ đóng góp nhiều hơn cho đầu tư, năng lực sản xuất và năng suất, đồng thời giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Dù vậy, việc tham gia sâu hơn vào hệ thống thị trường mới nổi cũng khiến Việt Nam nhạy cảm hơn với chu kỳ vốn toàn cầu. Do đó, cùng với mở cửa cho vốn quốc tế, Việt Nam cần duy trì ổn định vĩ mô, nâng chất lượng doanh nghiệp và phát triển lực lượng nhà đầu tư dài hạn trong nước để tăng khả năng hấp thụ vốn và giảm tác động từ biến động bên ngoài.

Sau 21/9, nếu chỉ có thêm dòng tiền vào TTCK thì chưa đủ để tạo ra một chu kỳ tăng trưởng mới. Theo bà, Việt Nam cần làm gì để dòng vốn đó được chuyển hóa thành vốn cho doanh nghiệp, dự án và cuối cùng là năng lực sản xuất mới của nền kinh tế?

Chuyên gia Lý Thị Hiền: Như đã đề cập, để nâng hạng trở thành động lực tăng trưởng, Việt Nam cần tận dụng sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế để phát triển thị trường vốn dài hạn.

Dòng vốn vào thị trường thứ cấp trước hết cải thiện thanh khoản và khả năng định giá, qua đó giúp doanh nghiệp huy động vốn thuận lợi hơn thông qua IPO, phát hành thêm hoặc chào bán riêng lẻ.

Tuy nhiên, cơ chế này không tự động diễn ra. Việt Nam cần mở rộng nguồn cung hàng hóa thông qua IPO, thoái vốn Nhà nước và phát hành thêm, ưu tiên các lĩnh vực cần vốn dài hạn như hạ tầng, năng lượng, logistics, khu công nghiệp, công nghệ và chuyển đổi số.

Nếu nguồn cung hạn chế, dòng vốn mới có thể chủ yếu tập trung vào các cổ phiếu vốn hóa lớn, trong khi tác động đến khu vực sản xuất không đáng kể.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần minh bạch trong sử dụng vốn để củng cố niềm tin của nhà đầu tư. Việt Nam cũng cần phát triển các nguồn vốn dài hạn trong nước, đặc biệt từ quỹ hưu trí, bảo hiểm và các định chế quản lý tài sản, nhằm tạo nguồn cầu ổn định khi dòng vốn quốc tế biến động.

Vì vậy, hiệu quả của nâng hạng không chỉ thể hiện qua VN-Index hay dòng vốn ngoại, mà còn ở quy mô IPO, phát hành thêm, chi phí huy động vốn và số dự án thực sự được tài trợ.

Xin cảm ơn!