Chuyển hóa tri thức thành nguồn lực phát triển Thủ đô

Cùng với đó, việc hoàn thiện cơ chế thu hút người tài, đổi mới công tác hướng nghiệp và đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động sẽ góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng của thanh niên, đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô.

Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành được khánh thành ngày 15-10-2026 tại Đại học Bách khoa Hà Nội, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của Hà Nội và Việt Nam. Ảnh: HUST

Phát huy tri thức trẻ, khơi thông nguồn lực từ cộng đồng

Sau quá trình học tập, làm việc và tích lũy kinh nghiệm ở nhiều môi trường khác nhau, một bộ phận người trẻ lựa chọn trở về quê hương lập nghiệp. Có người tiếp nối nghề truyền thống của gia đình, có người mang theo kiến thức, kinh nghiệm mới để tìm hướng phát triển cho những ngành nghề vốn có.

Tại làng quạt Chàng Sơn, anh Nguyễn Thành Long quyết định trở về nối nghiệp gia đình sau khi tốt nghiệp đại học ngành Kinh tế và trải qua một thời gian kinh doanh riêng. Không dừng lại ở việc duy trì phương thức sản xuất truyền thống, anh cùng gia đình từng bước cơ giới hóa các công đoạn, đồng thời tận dụng mạng xã hội để mở rộng thị trường. Từ một xưởng quạt gần như không có đơn hàng, cơ sở hiện có thể sản xuất khoảng 1.000-1.500 chiếc mỗi ngày. Những sản phẩm được thiết kế, in hình theo thị hiếu mới cũng góp phần tạo thêm hướng tiêu thụ cho sản phẩm làng nghề.

Cũng từ mong muốn mang tri thức mới về phục vụ cộng đồng, anh Lê Công Thành, nhà sáng lập Công ty cổ phần Công nghệ chọn lọc thông tin InfoRe và cộng đồng Bình Dân Học AI, đã đưa chương trình “Dòng họ học AI” về quê nhà tại làng Hạ Mỗ, xã Ô Diên, thành phố Hà Nội. Xuất phát từ đề nghị của người thân trong dòng họ về việc tìm hiểu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), anh cùng cộng sự xây dựng chương trình với mục tiêu không chỉ hướng dẫn người dân ở nhiều lứa tuổi sử dụng công cụ mới, mà còn khơi dậy tinh thần học tập, thực hành và vận dụng công nghệ vào công việc, đời sống. Trong cộng đồng Bình Dân Học AI, những người đã biết hướng dẫn người chưa biết; một số học viên bước đầu ứng dụng AI để xây dựng kênh bán hàng trực tuyến, hỗ trợ công việc hằng ngày và cải tiến quy trình kinh doanh.

Từ những câu chuyện thực tế, Trưởng phòng Kỹ năng (Trung tâm Dịch vụ việc làm và Hỗ trợ thanh thiếu niên Hà Nội) Lê Anh Tuấn, Chủ tịch sáng lập Hệ sinh thái Hướng nghiệp 360 cho rằng, lựa chọn lập thân, lập nghiệp và cống hiến của thanh niên hiện nay ngày càng đa dạng. Nếu trước đây, phần lớn người trẻ hướng đến các đô thị lớn để học tập, phát triển sự nghiệp, thì nay, không ít người lựa chọn trở về quê hương hoặc đến những địa phương khác để tìm kiếm cơ hội. Vì vậy, sự cống hiến không nên chỉ được đánh giá qua việc người trẻ có trực tiếp trở về làm việc thường xuyên tại quê nhà hay không, mà quan trọng hơn là khả năng vận dụng tri thức, kinh nghiệm đã tích lũy để tạo ra giá trị cho cộng đồng.

Ông Lê Anh Tuấn cũng nhấn mạnh cần hình thành tâm thế “sẵn sàng làm việc” cho người trẻ ngay từ sớm, giúp họ nhận diện đúng năng lực bản thân, hiểu yêu cầu của thị trường lao động và chủ động tìm kiếm môi trường phù hợp.

“Qua khảo sát nhu cầu tại những địa bàn như xã Bát Tràng, Liên Minh, Bình Minh hay xã đảo Minh Châu, chúng tôi nhận thấy địa phương nào cũng đều có nhu cầu lao động và yêu cầu công việc cụ thể. Khi người lao động đáp ứng được yêu cầu, địa phương và đơn vị sử dụng lao động sẵn sàng tuyển dụng, bố trí công việc và phát huy năng lực của họ”, ông Lê Anh Tuấn chia sẻ.

Kết nối đào tạo với những bài toán thực tiễn của Thủ đô

Yêu cầu phát huy nguồn lực thanh niên càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi nhanh dưới tác động của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và chuyển đổi số. Theo Bộ Nội vụ, trong quý III-2026, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15 đến 24 tuổi trên cả nước là 9,07%; khoảng 1,6 triệu người trong độ tuổi này không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo. Một trong những nguyên nhân là sự chưa tương thích giữa hoạt động đào tạo và nhu cầu thực tế của thị trường lao động.

Tại cuộc đối thoại với thanh niên năm 2026, với chủ đề “Phát huy vai trò thanh niên Việt Nam trong khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần thúc đẩy tăng trưởng và tạo việc làm”, Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng chỉ đạo, các tỉnh, thành phố chủ động lựa chọn những vấn đề phát triển của địa phương để đặt hàng thanh niên, trí thức trẻ và doanh nghiệp trẻ tham gia giải quyết. Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn Bùi Quang Huy cũng đề xuất chuyển từ các cuộc thi thiên về lý thuyết sang hình thức đặt hàng những bài toán thực tiễn, gắn với chuyển giao và ứng dụng sản phẩm.

Định hướng này gợi mở cách thức để Hà Nội khai thác hiệu quả hơn nguồn lực tri thức trẻ. Thay vì chỉ dừng ở các hoạt động khuyến khích sáng tạo, Thành phố cần xác định rõ những vấn đề đang đặt ra trong quá trình phát triển để thanh niên tham gia giải quyết, từ ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, nâng cao hiệu quả dịch vụ công đến hỗ trợ doanh nghiệp cải tiến sản xuất. Khi bài toán được xác định cụ thể, các cơ quan, địa phương và doanh nghiệp có thể chủ động kết nối với những nhóm chuyên gia, sinh viên, nhà nghiên cứu và người trẻ có năng lực phù hợp.

Một mô hình kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu thực tiễn đã được triển khai tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Mới đây, nhà trường khánh thành Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành với sự hợp tác của Tập đoàn GELEXIMCO. Được xây dựng theo mô hình Design Factory, trung tâm tạo môi trường kết nối sinh viên, giảng viên, chuyên gia và doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình phát triển sản phẩm, từ xác định vấn đề, thiết kế, chế tạo thử nghiệm đến đánh giá, hoàn thiện và hướng tới thương mại hóa. Đáng chú ý, doanh nghiệp không chỉ tham gia với vai trò tài trợ mà còn trực tiếp đưa nhu cầu thực tế vào hoạt động nghiên cứu, thực hành và đào tạo.

Với Hà Nội, những mô hình như vậy cần được nhân rộng, đồng thời đặt trong tổng thể chính sách phát triển thị trường lao động và đào tạo nghề. Năm 2026, Thành phố đặt mục tiêu tạo việc làm mới cho khoảng 171.000 lao động; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 75,8%, trong đó lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 55,5%. Cùng với mục tiêu này, Thành phố xác định yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường kết nối cung - cầu lao động và gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng. Về trung hạn, Hà Nội hướng tới phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của kinh tế số, kinh tế xanh; chú trọng đào tạo kỹ năng nghề, ứng dụng công nghệ số và thu hút nhân tài.

Cùng với chính sách phát triển nguồn nhân lực, Nghị quyết số 92/2026/NQ-HĐND ngày 27/01/2026 của HĐND thành phố Hà Nội quy định cơ chế, chính sách thu hút, trọng dụng người có tài năng. Thành phố cũng đặt ra yêu cầu xây dựng cơ sở dữ liệu về người có tài năng, tạo môi trường làm việc thuận lợi, trao quyền tự chủ và giao những nhiệm vụ, bài toán thực tiễn để họ tham gia giải quyết.

Từ góc độ đào tạo, TS Vũ Danh Tuyên, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho rằng, thay vì chỉ tổng hợp nhu cầu tuyển dụng theo những nhóm ngành rộng, Thành phố cần cập nhật cụ thể thông tin về vị trí việc làm, kỹ năng và trình độ mà doanh nghiệp đang cần; đồng thời tăng cường sự tham gia của đơn vị sử dụng lao động trong xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực hành và đánh giá năng lực. Đối với những lĩnh vực biến đổi nhanh như AI, tự động hóa và công nghệ xanh, hoạt động đào tạo lại, bồi dưỡng kỹ năng cần được tổ chức thường xuyên, giúp người trẻ có thể thích ứng khi yêu cầu nghề nghiệp thay đổi.

Công tác hướng nghiệp cũng cần chuyển theo hướng gắn với nhu cầu thực tế và mở ra cơ hội tham gia giải quyết các vấn đề của cộng đồng. Phó Bí thư Thành đoàn Hà Nội Đào Đức Việt cho biết, tổ chức Đoàn và các địa phương có thể đảm nhận vai trò kết nối các nhóm thanh niên với những vấn đề đang cần giải quyết. Thông qua sự kết nối này, những sáng kiến có triển vọng có thể tìm được đơn vị tiếp nhận, địa điểm thử nghiệm và nguồn lực triển khai. Một chương trình hướng nghiệp vì thế không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin nghề nghiệp mà còn có thể mở ra lộ trình tiếp nối bằng đào tạo, thực tập và tuyển dụng, tạo cơ hội để người trẻ từng bước khẳng định năng lực và đóng góp lâu dài cho xã hội.

Người trẻ có thể mang tri thức, kinh nghiệm tích lũy ở nơi khác trở về quê hương; đóng góp tại địa bàn đang sinh sống hoặc tham gia các dự án, chương trình hợp tác mà không nhất thiết phải chuyển hẳn nơi làm việc. Điều quan trọng là Hà Nội cần tạo dựng môi trường nghề nghiệp, nhiệm vụ nghiên cứu, cơ hội học tập và cơ chế hợp tác để những năng lực ấy có điều kiện phát huy.

Kết nối hai chiều vì thế không đơn thuần là thu hút nhân lực, mà là thiết lập mối quan hệ thực chất giữa người có năng lực với những nơi đang cần nguồn lực đó. Khi hướng nghiệp sát nhu cầu, đào tạo gắn với đầu ra và tri thức được trao cơ hội ứng dụng, đóng góp của thanh niên sẽ được cụ thể hóa bằng những giá trị thiết thực, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của Thủ đô.