Chuyện ít biết về những 'chiến sĩ áo trắng' thầm lặng nơi bệnh viện tâm thần

Làm bạn để hiểu bệnh nhân và có phác đồ điều trị tốt

Trưa 26/2, PV Báo Xây dựng có mặt tại Bệnh viện Tâm thần Nghệ An. Ấn tượng đầu tiên của chúng tôi là khuôn viên bệnh viện từ ngoài cổng vào đến các phòng bệnh đều gọn gàng, sạch sẽ cùng nhiều cây xanh được bố trí hài hòa, hợp lý.

Bác sĩ Hà nói chuyện với bệnh nhân trong khoa.

Tại Khoa Tâm thần Nam (khoa điều trị cho những bệnh nhân rối loạn tâm thần cấp tính, dễ có các hành vi ảnh hưởng, thậm chí là nguy hiểm cho người xung quanh), không khí yên bình.

Bên trong phòng điều trị với lớp cửa sắt lạnh lẽo luôn khóa chặt, bác sĩ Nguyễn Thị Việt Hà (SN 1976), Phó khoa Tâm thần Nam cùng các điều dưỡng đang trò chuyện với các bệnh nhân vui vẻ, thân mật.

Hỏi ra mới biết, khoa có 6 bác sĩ thì duy nhất bác sĩ Hà là nữ. Về công tác tại viện 10 năm thì có đến một nửa thời gian làm việc tại khoa này.

Bác sĩ Hà tâm sự, mình tốt nghiệp bác sĩ đa khoa. Trong quá trình học tập bác sĩ đa khoa, môn tâm thần chỉ chiếm một phần rất nhỏ. Vì vậy, ban đầu mình chưa đủ để hiểu sâu về tâm thần và chưa đủ lý do, sức mạnh để mình chọn tâm thần.

Hay nói cách khác là về bệnh viện tâm thần không phải là lựa chọn của mình từ khi ngồi trên ghế nhà trường. Tuy nhiên, sau khi công tác tại các trung tâm y tế, vì nhiều cơ duyên nên mình chuyển về bệnh viện tâm thần.

"Tại đây, trong một môi trường hoàn toàn khác biệt với các cơ sở y tế khác, mình được truyền cảm hứng mạnh mẽ, sâu sắc từ sự tận tâm, tận hiến của các thế hệ y bác sĩ đi trước. Từ đó, mình cảm thấy cần phải cống hiến nhiều hơn, dần đến yêu nghề, muốn gắn bó với nghề", bác sĩ Hà nói.

Như hiểu được ý định của chúng tôi, bác sĩ Hà chia sẻ thêm: Khoa Tâm thần Nam là nơi điều trị cho những bệnh nhân rối loạn tâm thần nặng nhất. Với các bác sĩ nam đã có những khó khăn, với bác sĩ nữ càng khó khăn, vất vả và riêng khác hơn.

Khoa Tâm Thần Nam, Bệnh viện Tâm thần Nghệ An rất gọn gàng, sạch sẽ.

Đến đây, đầu tiên ai cũng hỏi mình có sợ khi tiếp xúc không? Thú thực, lúc đầu mình có sợ. Thế nhưng lâu dần thành quen, lâu hơn nữa thì thấy đồng cảm với bệnh nhân nên sự sợ hãi biến mất lúc nào không hay.

Là bác sĩ nữ duy nhất của khoa, chị Hà cũng phải "có chiêu" để thăm khám các bệnh nhân tại đây.

"Ví dụ như bệnh nhân hoang tưởng tự cao thì họ rất hưng phấn, kích động. Ai muốn tiếp xúc thì đều rất khó khăn. Đặc biệt, mới đầu họ sẽ có biểu hiện không chấp nhận bệnh của mình, hay cáu gắt, khó chịu thậm chí là kích động không cho bác sỹ thăm khám, không hợp tác điều trị.

Vì vậy, mình không thể đứng ở vai bác sĩ vào hỏi bệnh, khám bệnh điều trị cho bệnh nhân. Mình phải hòa đồng, nói được những câu chuyện của bệnh nhân.

Bắt đầu đơn giản chỉ là đã ăn cơm chưa, ngủ có ngon không, đợt này làm ở đâu… dần dần bệnh nhân sẽ nói hết tư duy, suy nghĩ ra cho mình.

Từ đó, bộc lộ hết được tình trạng bệnh để mình khai thác được nhiều hơn về bệnh lý rồi đưa ra phác đồ điều trị phù hợp…", bác sĩ Hà chia sẻ.

Bác sĩ Hà chia cho biết thêm: Niềm vui, hạnh phúc lớn nhất của bác sĩ tâm thần là các bệnh nhân sau khi được điều trị thành công trở về nhà tái hòa nhập với cộng đồng. Đặc biệt, có nhiều bệnh nhân còn nhớ đến, thậm chí có người còn gửi thư cảm ơn…

Ban giám đốc bệnh viện thăm hỏi các bệnh nhân.

Mong mọi người nhìn bệnh nhân tâm thần ở góc độ khác

Cũng có 10 năm công tác tại bệnh viện tâm thần, hiện là Trưởng khoa Tâm thần Nam, bác sĩ Trần Đình Ngọc có không ít kỷ niệm, câu chuyện nghề. Vui có, buồn có, dở khóc dở cười cũng có.

Bác sĩ Ngọc chia sẻ, điều mà các bác sĩ ở bệnh viện trăn trở nhất là góc nhìn của chính gia đình, xã hội về bệnh nhân tâm thần.

Hầu hết mọi người đều nhận định sai về tâm thần và bệnh nhân tâm thần. Nhiều người cứ nghĩ tâm thần là điên. Nhưng thực ra khái niệm tâm thần được hiểu rất rộng, bao gồm các triệu chứng về mặt cảm xúc, hành vi… được biểu hiện trong hoạt động hằng ngày của mình.

Tâm thần không phải cấu trúc của bộ não mà là chức năng bộ não điều phối, chi phối hành vi, cảm xúc, suy nghĩ của con người. Một rối loạn như thế nào thì gọi là tâm thần thì ranh giới rất mong manh. Đối với người này, họ nhận định là bình thường nhưng đối với mặt xã hội, đạo đức thì có sự vi phạm… thì gọi là tâm thần.

Đặc biệt, bệnh nhân tâm thần nếu được phát hiện, điều trị sớm thì có thể về nhà, tái hòa nhập với cộng đồng; làm ăn sinh sống như người bình thường.

Bên cạnh công tác chuyên môn là chăm sóc, điều trị cho bệnh nhân tâm thần, các y bác sĩ Bệnh viện Tâm thần Nghệ An còn có nhiều hoạt động công tác xã hội.

"Bệnh nhân vào viện hầu hết hoàn cảnh gia đình rất khó khăn. Lý do, đây là bệnh mạn tính, bản thân bệnh nhân đã không lao động, sản xuất. Ngoài ra, một bệnh nhân lúc nào cũng phải có ít nhất một người thân để hỗ trợ chăm sóc điều trị nên không thể tham gia các hoạt động sản xuất kinh tế, xã hội.

Chúng tôi rất mong người nhà, cộng đồng xã hội hiểu rõ, nhìn nhận bệnh nhân tâm thần không phải là một cái gì nặng nề quá mà cần phải tuyên truyền rõ ràng, bệnh nhân tâm thần có thể điều trị được, về nhà có thể tái hòa nhập cộng đồng.

Bệnh nhân cần được quan tâm, uống thuốc thường xuyên và tái khám định kỳ, thường xuyên theo phác đồ của bác sĩ.

Chỉ khi không còn định kiến đối với người tâm thần thì việc tiếp nhận, thăm khám, điều trị và chăm sóc bệnh nhân tâm thần sẽ ngày càng hiệu quả hơn.

Về mặt chính sách, Nhà nước có chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng tại Việt Nam nhằm tập trung phát hiện sớm, quản lý, điều trị và phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần phân liệt, động kinh, trầm cảm và các rối loạn khác. Mục tiêu là quản lý người bệnh tại cộng đồng, giảm kỳ thị và nâng cao chất lượng cuộc.

Đây là một chính sách tiến bộ của xã hội thể hiện tính nhân văn của Đảng và Nhà nước", bác sĩ Ngọc nói.

"Hiện tại, bệnh viện đang thường xuyên điều trị nội trú 300 - 350 bệnh nhân/ngày. Quản lý, cấp phát thuốc cộng đồng cho 10.585 bệnh nhân tâm thần, động kinh...
Trong môi trường điều trị đặc thù, những tình huống phát sinh ngoài mong muốn đối với nhân viên y tế không phải là hiếm gặp. Mỗi ngày làm việc đều tiềm ẩn những áp lực và rủi ro khó lường. Thế nhưng, vượt qua mọi khó khăn, tất cả các bác sĩ tại bệnh viện đều tận tâm, tận hiến với tinh thần tất cả vì người bệnh.
Bên cạnh công tác chuyên môn, bệnh viện còn có nhiều chương trình, hoạt động công tác xã hội hướng đến các bệnh nhân vốn có hoàn cảnh khó khăn. Gần đây nhất có các chương trình tiêu biểu, như chương trình ca nhạc thiện nguyện xuân yêu thương Tết sẻ chia 2026; khai trương tủ quần áo 0 đồng; phối hợp với các đơn vị, tổ chức, các nhà hảo tâm, các mạnh thường quân trao quà cho các bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn nhân dịp Tết cổ truyền… ", TS. BS CKII Hồ Giang Nam, Giám đốc Bệnh viện Tâm Thần Nghệ An.

Sỹ Hòa