Chuyện kể về gia đình Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Tống

Vợ chồng bà Nguyễn Thị Vy thắp nén hương tưởng nhớ ông bà, cha mẹ, các chú, anh đã ngã xuống vì đất nước. Ảnh: HOÀNG ĐẠO

Tháng Bảy, dòng Vu Gia cạn nước dưới cái nắng hanh hao. Giờ đây, mảnh đất này đã xanh ngút ngàn sắc bắp, đậu, xoa dịu phần nào nỗi đau của những người từng đi qua khói lửa chiến tranh ở vùng đất Hà Nha anh hùng.

Sống anh hùng, chết bất khuất

Trong ngôi nhà nhỏ ở thôn Lục Nam (xã Hà Nha), thương binh Nguyễn Thị Vy lặng lẽ thắp nén tâm hương lên bàn thờ. Khói hương bảng lảng quyện lấy những tấm bằng Tổ quốc ghi công và di ảnh người thân. Nơi ấy thờ tự cha mẹ, ông bà, anh em... của bà Vy - những người đã hiến dâng trọn vẹn cuộc đời cho non sông đất nước.

Nhắc về ký ức chiến tranh, đôi mắt người phụ nữ ở tuổi 78 lại rưng rưng, giọng nghẹn ngào. Bà Vy kể, bà nội của bà - Mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Tống - lập gia đình từ năm 17 tuổi và sinh được 10 người con. Thuở ấy, cuộc sống gia đình chỉ quanh quẩn với ruộng đồng; có những năm tháng, vợ chồng mẹ phải đi cày thuê, cuốc mướn để nuôi đàn con thơ.

Khi phong trào cách mạng phủ khắp làng quê, ngôi nhà nhỏ của mẹ trở thành nơi lui tới, trú ẩn của cán bộ, bộ đội. Từ một người phụ nữ chỉ quen lam lũ ruộng đồng, mẹ đã hòa vào đoàn quân khởi nghĩa giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, rồi làm giao liên, nuôi giấu cán bộ và tích cực vận động phụ nữ địa phương tham gia công tác hậu phương.

Sau Hiệp định Genève, chính quyền Quốc dân đảng tại Đại Hồng liên tiếp tiến hành các cuộc tra tấn, khủng bố và thủ tiêu những cán bộ, đảng viên cùng các gia đình cách mạng kiên trung. Ngay trong những ngày đầu tiếp quản, chúng đã sát hại hàng loạt cán bộ tại địa phương, trong đó có người con trai của mẹ là đồng chí Nguyễn Đức Tám. Không lâu sau, các con trai khác của mẹ là ông Nguyễn Đức Giêng, Nguyễn Đức Điệt và Nguyễn Đức Mười cũng lần lượt bị bắt giam.

“Ra khỏi tù nhưng đâu có được sống yên ổn. Ngày nào chúng cũng theo dõi, đêm đến lại bắt đi canh gác, lao dịch. Chúng coi cha và các chú của tôi là những cái gai cần phải nhổ bằng được. Đêm 24/11/1961, bọn ác ôn bắt đi 4 đảng viên cộng sản của xã Đại Hồng, trong đó có cha tôi là Nguyễn Đức Giêng và chú ruột Nguyễn Đức Điệt, rồi đưa ra cánh đồng gần gò Mồ Côi (thôn Hoằng Phước) sát hại”, bà Nguyễn Thị Vy nhớ lại.

Nhắc đến giây phút đau thương ấy, bà Vy lặng người. Cha bà hy sinh ngay tại chỗ, còn người chú dù cố bấu chặt hai tay vào bụi cỏ mần trầu nhưng cũng không qua khỏi. Nợ nước thù nhà chồng chất, các con của liệt sĩ Nguyễn Đức Giêng là anh Nguyễn Xuân Quang (Rang) và Nguyễn Xuân Vinh (Ri) đã quyết định thoát ly vào căn cứ kháng chiến. Khi vừa tròn 13 tuổi, bà Nguyễn Thị Vy cũng xung phong làm giao liên rồi học y tá, nối gót người anh cả Nguyễn Đức Quyền đã nhập ngũ trước đó.

[VIDEO] - Bà Nguyễn Thị Vy kể lại phút giây hy sinh của cha ruột Nguyễn Đức Giêng, một đảng viên cộng sản kiên trung:

Thế nhưng, chiến tranh tàn khốc đã liên tiếp dội xuống những tin đau thương. Anh Nguyễn Đức Quyền, khi ấy là Tiểu đoàn trưởng một đơn vị đặc công, đã hy sinh anh dũng trong lúc làm nhiệm vụ tại chiến trường Nam Lào.

Ít lâu sau, anh Nguyễn Xuân Quang ngã xuống tại chiến trường Tiên Phước. Vợ anh Quyền cũng hy sinh trong một trận càn quét của địch tại ngã ba sông thuộc thôn Ngọc Thạch (xã Đại Hồng). Đến cuối năm 1968, gia đình lại nhận tin dữ: anh Nguyễn Xuân Vinh, chiến sĩ đặc công thuộc Tỉnh đội Quảng Nam đã hy sinh.

Giữa những mất mát ấy, mẹ của bà Vy là bà Nguyễn Thị Giêng (vợ liệt sĩ Nguyễn Đức Giêng) vẫn kiên cường tiếp tục hoạt động cách mạng. Trên cương vị cán bộ phụ nữ xã, bà tích cực gây dựng và dẫn dắt các phong trào địa phương. Rồi trong một lần làm nhiệm vụ, bà cũng đã anh dũng ngã xuống.

“Đêm nằm trong nhà lao, tôi mơ thấy mẹ về bảo: 'Mẹ bị tụi nó bắn bị thương, nhẹ thôi. Nhưng con đi rồi, không có ai cầm máu cho mẹ nên mẹ không chịu nổi, mẹ phải đi đây'”.

Bà Vy bừng tỉnh giữa đêm, lặng lẽ khóc thầm bởi sợi dây liên kết vô hình của tình mẫu tử đã mách bảo cho bà điềm chẳng lành. “Ra khỏi tù, tôi chạy đi tìm hỏi các đồng chí cũ thì mới biết giấc mơ đau đớn ấy chính là sự thật”, bà ngậm ngùi.

[VIDEO] - Bà Nguyễn Thị Vy kể lại giấc mơ về người mẹ của mình:

Khăn tang chưa kịp phai màu, nỗi đau chồng chất nỗi đau khi đến cuối năm 1969, hai người con của liệt sĩ Nguyễn Đức Điệt là chị Nguyễn Thị Điệt và anh Nguyễn Đức Sen cũng nằm xuống.

Đến năm 1972, anh Nguyễn Đức Mười - con trai út của Mẹ Nguyễn Thị Tống - hy sinh ngay tại quê nhà. Đau đớn thay, con trai của anh cũng ngã xuống chỉ vài ngày sau khi cha mất.

Truyền thống cách mạng của gia đình bà Nguyễn Thị Vy trở thành tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo. Ảnh: HOÀNG ĐẠO

Hoa nở giữa chiến tranh

Đi qua những năm tháng đạn bom, ký ức của bà Nguyễn Thị Vy không chỉ có những cuộc đấu tranh kiên cường, những lần bị tù đày hay nỗi đau mất mát người thân. Ở đó còn có câu chuyện đẹp về mối lương duyên được vun đắp ngay giữa những ngày khói lửa.

Bà kể, trong những ngày tháng bị giam cầm, có lúc bà từng nghĩ mình khó lòng sống sót trở về. “Khi đó, anh Lê Phước Thạnh - người thầy, người đồng chí được mẹ tôi thương như con đẻ - đã cùng cha anh tìm cách giải cứu tôi. Nhờ hoạt động hợp pháp, anh Thạnh cùng cha mang rượu trà xuống cho bọn cai ngục mở tiệc, lấy cớ làm đám cưới với tôi để lo lót cho tôi được thả”, bà Vy nhớ lại.

Ngày trở về cũng là lúc bà và người đồng chí ấy nên duyên vợ chồng. Thế nhưng, chiến tranh nhanh chóng cuốn mỗi người một ngả. Người vợ nơi hậu phương vừa nuôi con thơ, phụng dưỡng cha mẹ chồng, vừa kiên cường tiếp tục nhiệm vụ; còn người chồng ra trận mang theo lời hẹn ước sẽ đoàn tụ ngày đất nước thống nhất.

May mắn thay, lời hẹn ước năm xưa đã thành hiện thực. Đất nước hòa bình, vợ chồng bà lại tiếp tục cống hiến cho quê hương. Người chồng tham gia công tác thanh niên ở Hòa Khánh rồi làm việc tại hợp tác xã địa phương.

Từ trong khói lửa chiến tranh, ông bà Nguyễn Phước Thạnh - Nguyễn Thị Vy nên duyên vợ chồng, viết nên chuyện tình đẹp. Ảnh: HOÀNG ĐẠO

Còn bà tiếp tục đóng góp cho chính quyền địa phương thông qua các hoạt động của Hội Cựu chiến binh và Hội Cựu Thanh niên xung phong xã. Với những cống hiến ấy, bà vinh dự được trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba cùng nhiều bằng khen, giấy khen cao quý.

Gia đình bà Nguyễn Thị Vy trở thành tấm gương sáng tại địa phương về tinh thần "giỏi việc nước, đảm việc nhà". Nhờ cần cù, siêng năng, vợ chồng bà đã xây dựng được cơ ngơi khấm khá và nuôi dạy các con khôn lớn, trưởng thành.

“Đến nay, phần mộ của hai người anh trai ruột là Nguyễn Xuân Quang và Nguyễn Xuân Vinh vẫn chưa được tìm thấy. Tôi chỉ mong sao "Chiến dịch 500 ngày đêm" sẽ mang lại thông tin, giúp gia đình tìm được các anh để đưa về yên nghỉ tại quê nhà”, bà Nguyễn Thị Vy mong mỏi.

Ông Mai Thanh Sang, Chủ tịch UBND xã Hà Nha cho biết, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Hà Nha luôn dành sự quan tâm đặc biệt đối với công tác chăm lo người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ.

Những năm qua, các chế độ, chính sách ưu đãi được triển khai đầy đủ, kịp thời, đúng đối tượng. Các hoạt động thăm hỏi, phụng dưỡng, chăm sóc nghĩa trang liệt sĩ, thắp nến tri ân, phát động phong trào “đền ơn đáp nghĩa”... được duy trì thường xuyên.

Nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026), xã Hà Nha tổ chức trao 1.220 suất quà của Chủ tịch nước và 1.678 suất quà của thành phố Đà Nẵng đến 100% người có công và thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện trên địa bàn. Đồng thời, lãnh đạo xã đến tận nhà thăm hỏi, động viên các Mẹ Việt Nam anh hùng, thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và các gia đình chính sách tiêu biểu.