Chuyển mạnh sang hậu kiểm, bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng trong đo lường

Minh bạch dữ liệu, tăng bảo vệ người tiêu dùng

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thảo luận tại Tổ Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, sáng 17-10. Ảnh: Văn Tuyến

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường, đại biểu Quốc hội Huỳnh Quyết Thắng (Đoàn thành phố Hà Nội) đề nghị chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở quản lý rủi ro; đồng thời làm rõ trách nhiệm, nguồn lực thực thi và bổ sung cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Về phân cấp kiểm tra nhà nước về đo lường cho cấp xã, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng ủng hộ đưa hoạt động kiểm tra về sát cơ sở, nhất là tại chợ và các điểm kinh doanh dân sinh. Tuy nhiên, với mạng lưới chợ, điểm kinh doanh rộng, trong khi nhân lực chuyên môn về đo lường ở cơ sở còn hạn chế, cần đánh giá đầy đủ điều kiện tổ chức thực hiện.

Đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của UBND cấp xã và Chủ tịch UBND cấp xã; giới hạn nội dung kiểm tra ở những vấn đề đơn giản, dễ nhận biết như tem kiểm định, thông tin định lượng trên nhãn hàng hóa. Đồng thời, cần bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong hướng dẫn nghiệp vụ, hỗ trợ thiết bị, nhân lực và cơ chế chuyển vụ việc vượt khả năng xử lý của cấp xã lên cấp tỉnh.

Các đại biểu Quốc hội Đoàn thành phố Hà Nội thảo luận ở Tổ sáng 17-10. Ảnh: Văn Tuyến.

Về chuyển sang hậu kiểm, quản lý theo rủi ro, đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc áp dụng các phương thức kiểm soát thay thế, như kiểm định theo mẫu thống kê hoặc điều chỉnh chu kỳ kiểm định trên cơ sở dữ liệu; đồng thời giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện.

Đối với công tơ điện, đồng hồ nước, cột đo xăng dầu và thiết bị y tế, việc điều chỉnh phương thức kiểm soát cần thực hiện từng bước, có thí điểm và đánh giá tác động, bởi đây là những phương tiện liên quan trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng và an toàn sức khỏe.

Đại biểu cũng đề nghị luật hóa căn cứ đánh giá rủi ro, công khai tiêu chí và khẳng định việc doanh nghiệp không tham gia Chương trình bảo đảm đo lường không mặc nhiên đồng nghĩa với rủi ro cao. Việc miễn, giảm kiểm tra chỉ nên thực hiện khi kết quả của chương trình được chứng minh bằng dữ liệu có thể kiểm chứng.

Đối với quy định về chuyển đổi số, đại biểu nhấn mạnh chuyển đổi số không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước mà còn phải mang lại lợi ích cụ thể cho người dân. Dự thảo cần bổ sung quyền tra cứu miễn phí tình trạng kiểm định phương tiện đo qua mã QR; quyền trích xuất dữ liệu đo điện, nước, xăng dầu của chính mình để làm căn cứ khiếu nại.

Đại biểu Huỳnh Quyết Thắng (Đoàn thành phố Hà Nội) phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu đồng thời đề nghị quy định dữ liệu cảnh báo tự động không được sử dụng làm căn cứ duy nhất để xử phạt; bảo đảm việc sử dụng dữ liệu xử phạt phải đáp ứng quy định của Luật Xử lý vi phạm hành chính. Cơ chế chia sẻ dữ liệu cũng cần được thiết kế theo hướng hai chiều, tạo điều kiện để địa phương khai thác dữ liệu từ nền tảng quốc gia và kết nối với các kênh phản ánh tại địa phương, như iHanoi của Thủ đô.

Đối với hàng đóng gói sẵn, việc bãi bỏ phân nhóm và dấu định lượng cần đi kèm công cụ kiểm soát thay thế. Đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc kiểm soát định lượng theo lô, lưu giữ dữ liệu phục vụ hậu kiểm và quy định chuyển tiếp đối với dấu định lượng đã được cấp.

Về xử lý vi phạm, cần làm rõ căn cứ xác định mức phạt trong giai đoạn chuyển tiếp, bảo đảm đồng bộ với dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi, đồng thời thống nhất quy định công khai thông tin vi phạm với pháp luật hiện hành.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc: đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thiết yếu như điện, nước, xăng dầu, khi phát hiện đo sai dẫn đến thu thừa, phải hoàn trả tiền cho người tiêu dùng mà không bắt buộc người dân khởi kiện. Đây là giải pháp thiết thực để bảo vệ người tiêu dùng, nhất là những người sử dụng dịch vụ nhỏ lẻ, thường ở vị thế yếu hơn trong quan hệ giao dịch.

Cần thống nhất điều kiện kinh doanh với cơ chế hậu kiểm

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội, cho rằng, việc sửa đổi Luật Bưu chính năm 2010 là cần thiết nhằm đáp ứng sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử, kinh tế số và các mô hình giao nhận mới; đồng thời hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước, bảo đảm quyền lợi người sử dụng dịch vụ.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy tập trung góp ý ba vấn đề. Thứ nhất, làm rõ địa điểm nhận hàng và trách nhiệm của doanh nghiệp. Thực tế, hàng hóa không chỉ được giao tại nhà riêng, nơi làm việc mà còn qua tủ nhận hàng thông minh, điểm nhận hàng tự động. Vì vậy, dự thảo luật cần quy định rõ thời điểm hoàn thành việc giao nhận và trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, đơn vị vận hành khi hàng hóa bị mất, hư hỏng trước khi người nhận thực tế tiếp nhận.

Thứ hai, hoàn thiện quy định về kết nối, chia sẻ hạ tầng. Theo đại biểu, yêu cầu kết nối, chia sẻ hạ tầng cần được thiết kế theo hướng Nhà nước xây dựng, công bố tiêu chuẩn và giao thức kết nối thống nhất; doanh nghiệp tổ chức thực hiện phù hợp với quy mô, mô hình hoạt động. Cách tiếp cận này giúp hạn chế đầu tư trùng lặp, giảm chi phí và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế cung ứng dịch vụ bưu chính công ích. Đại biểu thống nhất cần quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp được chỉ định và cơ chế hỗ trợ của Nhà nước. Tuy nhiên, việc xác định chi phí, yêu cầu đặt hàng và phương thức lựa chọn doanh nghiệp cần phù hợp với đặc thù từng loại dịch vụ, địa bàn.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ việc hạch toán, tách biệt chi phí cung ứng dịch vụ công ích với hoạt động kinh doanh thương mại, tránh tình trạng hỗ trợ chéo, gây bất bình đẳng cạnh tranh.

Thảo luận tại tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn thành phố Hà Nội) cho rằng, dự thảo cần làm rõ điều kiện xác định doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng, bảo đảm thống nhất giữa cơ chế đăng ký và hậu kiểm; đồng thời bổ sung quy định về trách nhiệm pháp lý giữa doanh nghiệp sở hữu nền tảng công nghệ và bên nhận nhượng quyền trong chuỗi cung ứng bưu gửi.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn thành phố Hà Nội) phát biểu thảo luận tại Tổ Hà Nội. Ảnh: Văn Tuyến

Về điều kiện xác định doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng, đại biểu chỉ ra sự chưa thống nhất giữa khoản 1 Điều 11, khoản 1 và khoản 3 Điều 13, khoản 3 Điều 14 và Điều 50 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 11 đặt ra yêu cầu doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng phải trực tiếp tổ chức, điều phối và kiểm soát đồng thời ba thành phần cốt lõi: Hệ thống khai thác, chia chọn bưu gửi; hệ thống điểm phục vụ; hệ thống thông tin vận hành mạng bưu chính.

Đại biểu cho rằng cách thiết kế này có thể tạo ra điểm nghẽn trong quản lý. Một mặt, dự thảo đặt ra điều kiện nghiêm ngặt về năng lực hạ tầng; mặt khác, cơ quan quản lý không thẩm định nội dung hồ sơ đăng ký. Điều này có thể dẫn đến tình trạng doanh nghiệp tự kê khai để đăng ký là doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng, qua đó tiếp cận các cơ chế ưu đãi về quỹ đất và quy hoạch hạ tầng giao thông đô thị theo dự thảo Luật, trong khi năng lực hạ tầng thực tế chưa được xác minh.

Từ phân tích trên, đại biểu đề nghị sửa đổi khoản 1 Điều 11 theo hướng xác định doanh nghiệp bưu chính vận hành mạng dựa trên năng lực kết nối, tích hợp dữ liệu và trách nhiệm quản lý toàn trình đối với chuỗi cung ứng bưu gửi, thay vì bắt buộc phải sở hữu hoặc kiểm soát đồng thời cả ba hệ thống hạ tầng vật lý.

Vấn đề thứ hai được đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề cập là khoảng trống pháp lý đối với mô hình nhượng quyền thương mại số và kinh tế chia sẻ tại Điều 16 của dự thảo Luật.

Theo đại biểu, sự phát triển của thương mại điện tử thúc đẩy các doanh nghiệp bưu chính công nghệ mở rộng mạng lưới thông qua nhượng quyền thương mại số và huy động nguồn lực từ cộng đồng. Nhiều hộ kinh doanh cá thể, cửa hàng bán lẻ tại các địa phương tham gia làm điểm thu gom, tiếp nhận bưu gửi ở chặng đầu.

Để khắc phục, đại biểu đề nghị bổ sung một khoản tại Điều 16, quy định rõ nguyên tắc trách nhiệm pháp lý liên đới. Theo đó, doanh nghiệp sở hữu nền tảng công nghệ bưu chính chịu trách nhiệm chính về quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm an toàn hệ thống và an ninh bưu gửi; bên nhận nhượng quyền chịu trách nhiệm trực tiếp đối với các vi phạm do lỗi chủ quan trong khâu tiếp nhận bưu gửi.

Đại biểu nhấn mạnh, việc hoàn thiện các quy định nêu trên sẽ góp phần bảo đảm tính thống nhất giữa điều kiện kinh doanh và phương thức quản lý, tăng tính minh bạch trong hoạt động hậu kiểm, đồng thời làm rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng bưu chính trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử phát triển nhanh.