Chuyển mạnh tư duy 'tạo ra kết quả' sang 'phát huy kết quả' khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo

Hội thảo thống nhất nhận thức phải chuyển mạnh từ việc “tạo ra kết quả” sang tư duy “phát huy kết quả”; điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ mà sâu xa hơn là ở thể chế, đặc biệt ở thể chế phát huy kết quả nghiên cứu; thể chế phải tạo động lực và xác lập đúng vai trò của các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; cần chuyển mạnh từ thể chế quản lý sang thể chế kiến tạo phát triển; phải đặt thể chế phát huy những kết quả trong không gian phát triển vùng và thực tiễn địa phương.

Phát triển lực lượng sản xuất mới

PGS.TS Nguyễn Ngọc Toàn, Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Nguyễn Công Hải/TTXVN

Phát biểu tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Toàn, Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) nhấn mạnh, hội thảo góp phần trả lời ba câu hỏi cốt lõi, gồm: “Xác định điểm nghẽn nằm ở đâu?” thì điểm nghẽn nằm ở những khâu mà kết quả nghiên cứu chưa đi được vào thị trường; ở cơ chế lợi ích chưa đủ mạnh; ở năng lực hấp thụ công nghệ của doanh nghiệp còn nhiều hạn chế; ở liên kết giữa các chủ thể trong hệ sinh thái chưa chặt chẽ, còn nhiều bất cập; ở nhiều quy định, thể chế chưa theo kịp trình độ phát triển của công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Đổi mới thể chế cần đổi mới điều gì?”, đó là đổi mới theo hướng khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, hài hòa lợi ích, thúc đẩy chuyển giao và thương mại hóa. Khoa học công nghệ tạo không gian cho cái mới và lấy kết quả, hiệu quả, tác động phát triển làm thước đo chủ yếu. “Chủ thể nào kiến tạo sự thay đổi?”, đó phải là quá trình đồng kiến tạo giữa các chủ thể với trách nhiệm rõ ràng: Nhà nước kiến tạo thể chế; doanh nghiệp dẫn dắt nhu cầu thị trường; viện, trường cung cấp tri thức, công nghệ và nhân lực; nhà khoa học sáng tạo; nhà đầu tư cung cấp nguồn lực; thị trường lựa chọn và lan tỏa giá trị...

Lãnh đạo Viện Kinh tế chính trị học và Trường Đại học Thái Bình chủ trì hội thảo. Ảnh: Nguyễn Công Hải/TTXVN

Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học cho biết, những tham luận, ý kiến trao đổi, đề xuất tại hội thảo là nguồn tư liệu khoa học và thực tiễn quý báu để Viện Kinh tế chính trị học tiếp tục nghiên cứu, tổng hợp, chắt lọc phục vụ đề tài; đồng thời góp phần hoàn thiện các luận cứ lý luận và kiến nghị chính sách về phát triển lực lượng sản xuất mới, hoàn thiện quan hệ sản xuất và thể chế thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.

Tại hội thảo, bà Trần Nữ Giang (Ban Quản lý các Khu kinh tế tỉnh Hưng Yên) cho rằng, hội thảo đặt ra vấn đề rất sát với thực tiễn phát triển các khu kinh tế, khu công nghiệp hiện nay. Bởi đây chính là nơi vốn, công nghệ, lao động, tri thức, phương thức quản trị được kết hợp trực tiếp trong quá trình sản xuất và hiệu quả của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo được kiểm chứng rõ nhất bằng năng suất, chất lượng sản phẩm, giá trị gia tăng, sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn phát triển mới, sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của Khu Kinh tế tỉnh Hưng Yên không chỉ được quyết định bởi vị trí, đất đai hay hạ tầng, mà ngày càng phụ thuộc vào chất lượng thể chế, trình độ công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo. Vì vậy, mục tiêu không chỉ là thu hút nhiều hơn mà phải thu hút tốt hơn; không chỉ thu hút vốn mà phải thu hút công nghệ và tri thức; không chỉ tiếp nhận công nghệ mà phải nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ và lan tỏa công nghệ. Nếu viện nghiên cứu và trường đại học là nơi tạo ra tri thức, doanh nghiệp là nơi chuyển hóa tri thức thành giá trị, thì Khu Kinh tế phải trở thành một không gian quan trọng kết nối và thúc đẩy quá trình chuyển hóa đó.

Chất lượng thể chế quyết định sức cạnh tranh

PGS, TS Phạm Thị Túy, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Nguyễn Công Hải/TTXVN

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thị Túy, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học cho rằng, vấn đề đặt ra hôm nay không chỉ có bao nhiêu kết quả nghiên cứu, bao nhiêu công nghệ hay bao nhiêu sáng kiến, mà quan trọng hơn là thể chế nào để phát huy được các kết quả đó, đưa chúng vào sản xuất, kinh doanh, quản trị và đời sống; biến tri thức thành năng suất, công nghệ thành giá trị gia tăng, đổi mới sáng tạo thành năng lực cạnh tranh và sức mạnh phát triển mới.

Trong mô hình tăng trưởng truyền thống, lợi thế phát triển chủ yếu dựa vào vốn, lao động, tài nguyên và quy mô thị trường. Nhưng trong điều kiện phát triển hiện nay, tri thức, dữ liệu, công nghệ, tài sản trí tuệ, năng lực đổi mới sáng tạo và chất lượng thể chế ngày càng trở thành những yếu tố quyết định năng suất và sức cạnh tranh. Từ tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Văn kiện Đại hội XIV cần có một chuyển biến căn bản trong tư duy, đó là không chỉ quan tâm tạo ra kết quả khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, mà phải quan tâm đến thể chế để phát huy, chuyển hóa và nhân rộng kết quả ấy. Thể chế được xác định là mắt xích kết nối và là điều kiện quyết định hiệu quả chuyển hóa.

Phó Viện trưởng Viện Kinh tế chính trị học nhấn mạnh, điểm nghẽn trong chuyển hóa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thành lực lượng sản xuất trực tiếp hiện nay không chỉ là điểm nghẽn về công nghệ, mà sâu xa hơn là điểm nghẽn về thể chế phát huy kết quả. Do vậy, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ quản lý hoạt động khoa học, công nghệ sang kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và cơ chế phát huy kết quả. Trong hệ sinh thái đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo luật chơi, môi trường và hạ tầng phát triển; doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo; viện nghiên cứu và trường đại học trở thành nguồn cung tri thức, công nghệ và nhân lực chất lượng cao; nhà khoa học được tạo động lực sáng tạo và hưởng lợi chính đáng từ kết quả nghiên cứu; thị trường và nhà đầu tư tham gia vào quá trình lựa chọn, định giá và thương mại hóa công nghệ.

Đối với Đồng bằng sông Hồng, yêu cầu này càng có ý nghĩa thực tiễn khi vùng hội tụ mật độ lớn các trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ trí thức, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ thống khu công nghiệp, doanh nghiệp và thị trường lớn. Cần chuyển từ tư duy phát triển khoa học, công nghệ riêng lẻ theo địa phương sang hình thành không gian đổi mới sáng tạo vùng; từ liên kết hành chính sang liên kết chức năng; tăng cường chia sẻ hạ tầng nghiên cứu, dữ liệu, nguồn nhân lực, phòng thí nghiệm, trung tâm đổi mới sáng tạo và thị trường công nghệ.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Nguyễn Công Hải/TTXVN

Với Hưng Yên, lợi thế về vị trí, kết nối vùng, công nghiệp, đô thị, nông nghiệp hàng hóa, logistics và hệ thống doanh nghiệp đang mở ra dư địa lớn để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tham gia trực tiếp vào quá trình tái cấu trúc mô hình tăng trưởng. Vấn đề đặt ra không chỉ là ban hành chương trình hay chính sách, mà phải tạo được sự chuyển biến từ chương trình thành năng lực, từ chính sách thành kết quả, từ nhiệm vụ khoa học thành sản phẩm và giá trị thị trường...

Cùng ngày, Viện Kinh tế chính trị học và Trường Đại học Thái Bình đã ký kết thống nhất thiết lập quan hệ hợp tác lâu dài nhằm phát huy thế mạnh, nguồn lực và kinh nghiệm của hai bên trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học, giảng dạy, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ, tư vấn, chuyển giao tri thức và phục vụ cộng đồng.