Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý giáo dục

Quy định chồng chéo làm kéo dài thủ tục đầu tư trong giáo dục đại học

Theo đánh giá của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thời gian qua, các quy định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong cơ sở giáo dục đại học đã tạo hành lang pháp lý minh bạch, tương đối đầy đủ, rõ ràng, giúp các trường chuẩn hóa quy trình vận hành và nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu. Các yêu cầu về điều kiện thành lập và hoạt động giúp ngăn chặn tình trạng đầu tư dàn trải, bảo đảm tính khả thi của các đề án giáo dục...

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai thực hiện các đơn vị đã gặp một số khó khăn, vướng mắc trong đó có quy định về điều kiện đầu tư và hoạt động trong cơ sở giáo dục đại học. Một số quy định liên quan đến thành lập, tổ chức lại, mở rộng quy mô, phát triển phân hiệu, điều kiện bảo đảm hoạt động đào tạo đòi hỏi phải đối chiếu, áp dụng đồng thời với nhiều quy định pháp luật khác nhau (đầu tư, đất đai, xây dựng, tài sản công...). Trên thực tế, khi thực hiện thủ tục thành lập hoặc mở rộng phân hiệu, cơ sở giáo dục phải đồng thời triển khai nhiều thủ tục liên quan về đầu tư, đất đai, xây dựng và tổ chức bộ máy theo quy định pháp luật chuyên ngành. Trong quá trình đó, nhiều nội dung như: phương án đầu tư, nhu cầu sử dụng đất, cơ cấu tổ chức, phương án nhân sự đã được cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt ở các thủ tục này vẫn phải tiếp tục rà soát, tổng hợp, thể hiện lại trong hồ sơ theo quy định. Bên cạnh đó, trong quá trình xử lý, hồ sơ phải bổ sung, hoàn thiện nhiều lần do yêu cầu chi tiết khác nhau giữa các cơ quan tham gia thẩm định. Việc này làm tăng khối lượng công việc, kéo dài thời gian chuẩn bị và xử lý hồ sơ, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai trong thực tế.

Trường Đại học Bách Khoa TP. Hồ Chí Minh Nguồn: ITN

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, thành phần hồ sơ hiện nay còn bao gồm nhiều tài liệu có nội dung trùng lặp, hoặc đã được xác lập thông qua quyết định của cơ quan chủ quản nhưng vẫn phải cung cấp lại trong hồ sơ đề nghị thành lập phân hiệu. Đây là một bất cập cần sớm được khắc phục.

Điều đáng nói, việc phải xin ý kiến nhiều cơ quan liên quan liên quan đến đất đai, quy hoạch… nhưng chưa có cơ chế phối hợp liên thông rõ ràng đã làm kéo dài thời gian xử lý hồ sơ vượt quá dự kiến. Quy định về tiếp nhận, xử lý hồ sơ điện tử và dịch vụ công trực tuyến chưa được cụ thể hóa đầy đủ; việc triển khai trên thực tế còn hạn chế, chủ yếu theo phương thức truyền thống, chưa phát huy hiệu quả vai trò của chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính. Một số quy định chưa đồng bộ với quy định của Luật Đất đai, Luật Đầu tư. Các quy định về yêu cầu (đặc biệt về diện tích đất, tỷ lệ giảng viên cơ hữu) còn chưa linh hoạt đối với các cơ sở giáo dục trong đô thị lớn hoặc đang chuyển đổi mô hình tự chủ; chưa có sự thống nhất hoàn toàn giữa quy định về đầu tư và quy định chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục. Quy định còn nhiều bước thẩm định, xin ý kiến nhiều lần đối với các cơ quan có liên quan dẫn đến kéo dài thời gian xử lý hồ sơ…

Tăng cường hậu kiểm, tăng trách nhiệm và giải trình của tổ chức, cá nhân

Quan điểm xuyên suốt khi xây dựng dự thảo Nghị định là cải cách thủ tục hành chính. Theo đó, rà soát, cắt giảm các điều kiện đầu tư kinh doanh mang tính hình thức, định tính hoặc không còn phù hợp. Cắt giảm thành phần hồ sơ, không yêu cầu cung cấp các tài liệu chưa thực sự cần thiết tại bước thành lập cơ sở giáo dục; giảm yêu cầu tiền kiểm đối với các điều kiện về nhân sự, tổ chức bộ máy ở giai đoạn thành lập. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong giải quyết thủ tục hành chính; tăng tính chủ động, trách nhiệm cho địa phương và cơ quan chuyên môn về giáo dục. Cùng với đó, đổi mới phương thức quản lý theo hướng giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác dữ liệu số, giảm giấy tờ, giảm chi phí tuân thủ cho người dân và tổ chức.

Trên cơ sở đó, dự thảo nghị định đã bãi bỏ một số thành phần hồ sơ, điều kiện, trình tự thực hiện để cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và bảo đảm phù hợp, thống nhất với hệ thống pháp luật như: bỏ thành phần hồ sơ liên quan đến biên bản của người góp vốn thành lập cơ sở giáo dục tư thục phù hợp với quy định của Luật Giáo dục đã được sửa đổi, bổ sung; bỏ thành phần hồ sơ liên quan đến báo cáo tình hình thực hiện cam kết theo văn bản đề nghị thành lập cơ sở giáo dục đại học, phân hiệu cơ sở giáo dục đại học vì thống nhất cấp phép theo dữ liệu cập nhật trên cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giáo dục đại học.

Đáng lưu ý, dự thảo nghị định đã bổ sung nguyên tắc thực hiện, theo đó “kết hợp hài hòa giữa tiền kiểm và hậu kiểm; tăng cường hậu kiểm, tăng cường trách nhiệm và giải trình của tổ chức, cá nhân”. Đồng thời quy định rõ: “hoạt động hậu kiểm được thực hiện trên cơ sở thanh tra, kiểm tra, giám sát, định kỳ rà soát, đối chiếu thông tin, dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và các nguồn dữ liệu hợp pháp khác”.

Ngoài ra, dự thảo cũng có quy định nguyên tắc “khi tổ chức thẩm định, cơ quan chủ trì có trách nhiệm phối hợp với các cơ quan liên quan xác minh điều kiện chuyên ngành theo quy định của pháp luật. Việc thẩm định thực tế chỉ thực hiện trong trường hợp cần kiểm tra, xác minh điều kiện không thể đánh giá đầy đủ trên cơ sở hồ sơ, thông tin, dữ liệu; bảo đảm công khai, minh bạch, không làm phát sinh thủ tục, thành phần hồ sơ, thời gian và chi phí tuân thủ không cần thiết”. Nguyên tắc này nhằm bảo đảm cơ quan có thẩm quyền có thể thẩm định trên cơ sở hồ sơ, dữ liệu là chính; chỉ kiểm tra thực tế khi thật cần thiết để xác minh những điều kiện không thể đánh giá đầy đủ từ hồ sơ.

Quy định này vừa bảo đảm quản lý chặt, đúng thực chất, vừa tránh phát sinh thêm thủ tục, thành phần hồ sơ, thời gian và chi phí tuân thủ không cần thiết cho tổ chức, cá nhân. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, quy định này thể hiện nguyên tắc quản lý theo rủi ro, tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm; thẩm định thực tế chỉ là biện pháp bổ trợ khi hồ sơ, dữ liệu chưa đủ căn cứ đánh giá điều kiện chuyên ngành.

Có thể thấy, dự thảo Nghị định đã thể hiện rõ định hướng cải cách thể chế theo hướng kiến tạo, phục vụ và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư trong lĩnh vực giáo dục. Các quy định mới không chỉ hướng tới mục tiêu cắt giảm thủ tục hành chính mà còn thay đổi phương thức quản lý nhà nước, lấy hiệu quả quản trị, chuyển đổi số và trách nhiệm giải trình làm trọng tâm. Với các giải pháp tăng cường hậu kiểm và kết nối cơ sở dữ liệu, nghị định sẽ góp phần cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao chất lượng giáo dục, thúc đẩy phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học theo hướng tự chủ, hiện đại.