Chuyển tư duy từ thẩm tra hồ sơ sang thẩm tra chính sách

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên: Hạn chế tối đa thực hiện theo quy trình rút gọn

Khối lượng công việc lập pháp của Quốc hội khóa XVI là rất lớn, đặc biệt trong năm 2026 và 2027. Do đó, tôi đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ thống nhất chỉ đạo các cơ quan chủ trì soạn thảo và chủ trì thẩm tra tập trung tối đa nguồn lực cho 2 năm tới để hoàn thành công việc. Từng cơ quan chủ trì soạn thảo phải phân công người trực tiếp chỉ đạo; tốt nhất nên là Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan và phải dành tối đa thời gian cho nhiệm vụ.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Bên cạnh đó, cần tiếp tục quán triệt nguyên tắc trong Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đó là: thể chế phải kiến tạo, đi trước mở đường cho phát triển, chứ không phải chỉ để quản lý.

Các cơ quan chủ trì soạn thảo phải tuân thủ trình tự thủ tục theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, hạn chế tối đa thực hiện theo quy trình rút gọn; chú trọng rà soát những lỗ hổng, điểm bất cập trong các luật hiện hành.

Đặc biệt, phải bám sát những quan điểm, tư tưởng chỉ đạo mới của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; tăng cường khảo sát thực tiễn, tổ chức các hội thảo, tọa đàm, tham vấn chính sách một cách đầy đủ đối với các chuyên gia, nhà khoa học, những người hoạt động thực tiễn, các đối tượng chịu sự tác động; tham chiếu với luật pháp của nước ngoài để các luật ban hành tương thích với luật pháp quốc tế, các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Đối với cơ quan chủ trì thẩm tra, cần chủ động phối hợp với cơ quan chủ trì soạn thảo ngay từ đầu của quy trình nghiên cứu, rà soát và xây dựng dự thảo, không chờ đến khi trình dự thảo mới tiến hành thẩm tra. Mặt khác, cần chuyển tư duy từ thẩm tra hồ sơ sang thẩm tra chính sách và nâng cao chức năng thẩm tra; phối hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa các thành viên chuyên trách của các Ủy ban với thành viên kiêm nhiệm hoạt động ở các địa phương vì họ có rất nhiều kinh nghiệm thực tiễn.

Ngoài ra, với khối lượng công việc lập pháp rất lớn, có thể tổ chức các kỳ họp chuyên đề bên cạnh các kỳ họp thường kỳ chính thức theo quy định; xem xét áp dụng công thức “một luật sửa nhiều luật”.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới: Chủ động phối hợp với các cơ quan, tiếp cận sớm hồ sơ dự án luật

Theo Đề án, nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại được giao chủ trì thẩm tra 29 dự án luật, 2 dự án pháp lệnh, xây dựng 2 nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Có thể nói khối lượng công việc rất lớn, lĩnh vực tiếp cận mới, nhạy cảm, nội dung có tầm ảnh hưởng cao đến chính sách quốc phòng, an ninh và đối ngoại.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, Thượng tướng Lê Tấn Tới phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Để hoàn thành nhiệm vụ quan trọng sắp tới, Ủy ban đã xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện, trong đó có 4 giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, tăng cường tính chủ động trong thực hiện như: chủ động phối hợp với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và các cơ quan hữu quan tiếp cận sớm hồ sơ dự án luật chuẩn bị trình. Chủ động phối hợp cơ quan trình tiến hành khảo sát thực tế, tiếp cận các đơn vị quân đội, công an, ngoại giao có chức năng tổ chức thực hiện, trao đổi với các chuyên gia sâu trên lĩnh vực mà phạm vi luật đã điều chỉnh...

Thứ hai, khi đã nhận được đầy đủ hồ sơ trình của Chính phủ, Ủy ban sẽ chủ động thẩm tra theo quy định; đồng thời phối hợp với Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội để thẩm tra, tiến hành tổ chức hội thảo, tham vấn chính sách, lấy ý kiến chuyên sâu, trao đổi với ĐBQH có chuyên môn về lĩnh vực đó; nghiên cứu học hỏi các kinh nghiệm từ nước ngoài phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.

Thứ ba, chủ động theo dõi sát chương trình lập pháp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, sự chỉ đạo về chuyên môn của Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch Quốc hội; rà soát xác định thứ tự ưu tiên, nội dung ưu tiên, thời gian đầu tư, tập trung phân công cán bộ, chuyên viên phụ trách hợp lý; kịp thời báo cáo với lãnh đạo, phối hợp với các bộ, ban, ngành để tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc.

Thứ tư, tập trung ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ trong công tác lập pháp.

Với quyết tâm chính trị cao nhất, nỗ lực và cố gắng nhiều nhất của các thành viên Ủy ban cùng với sự hỗ trợ, phối hợp của các cơ quan hữu quan và sự chỉ đạo sát sao của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tôi tin tưởng Chương trình lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI nói chung, của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nói riêng sẽ thành công vượt trội, phục vụ tốt cho yêu cầu phát triển đất nước và giữ vững độc lập, chủ quyền, bảo đảm an ninh, trật tự an toàn xã hội của quốc gia.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi: Chủ động từ sớm, từ xa, đẩy mạnh ứng dụng số trong xây dựng pháp luật

Ủy ban Kinh tế và Tài chính được giao 42 nhiệm vụ, trong đó có 33 luật và 9 nghị quyết. Ngay trong năm 2026 có 28 nhiệm vụ; cụ thể là 8 nhiệm vụ tại Kỳ họp không thường kỳ sắp tới và 20 nhiệm vụ tại Kỳ họp thứ Hai.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đây là khối lượng rất lớn và trong quá trình xây dựng pháp luật của khóa XVI có thể sẽ phát sinh thêm rất nhiều nhiệm vụ, do đó, đề nghị đối với những nhiệm vụ phát sinh, nhất là trong năm 2026 thì sớm xác định và cập nhật vào Chương trình lập pháp. Đối với một số nhiệm vụ đã rõ nhưng chưa giao cụ thể cơ quan chủ trì thẩm tra thì cần sớm xác định và phân công để các cơ quan chủ động trong công việc.

Để triển khai Chương trình lập pháp của Quốc hội khóa XVI và năm 2026, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã xây dựng kế hoạch hết sức cụ thể, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho 6 Tiểu ban và có yêu cầu về tiến độ, sản phẩm, chất lượng, cùng với đó là giám sát sát sao. Đảng bộ Ủy ban, Thường trực Ủy ban đã họp và thống nhất, quán triệt về nhận thức để thay đổi phương pháp thực hiện trong triển khai nhiệm vụ; chuyển sang tư duy kiến tạo, pháp luật phải mở đường cho phát triển, khuyến khích, tạo động lực mới, góp phần tạo năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, phân bổ nguồn lực quốc gia hiệu quả.

Bên cạnh xây dựng pháp luật, Ủy ban cũng tập trung giám sát văn bản quy phạm pháp luật, thực thi pháp luật bởi đây là "tấm gương: soi chiếu để chúng ta nhìn lại chất lượng xây dựng pháp luật, qua đó kịp thời phát hiện những bất cập từ thực tiễn để kịp thời bổ sung vào nhiệm vụ xây dựng pháp luật. Ủy ban cũng tăng cường phối hợp chủ động từ sớm, từ xa, đẩy mạnh ứng dụng số trong công tác xây dựng pháp luật.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan: Công tác tham vấn cần triển khai thực chất

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội luôn nhận thức nhiệm vụ lập pháp là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong các hoạt động của Ủy ban. Thường trực Ủy ban đã tổ chức quán triệt nội dung Nghị quyết số 66-NQ/TW, Kết luận số 17, Kế hoạch số 64 trong các hoạt động của Thường trực Ủy ban, của Vụ Văn hóa và Xã hội.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Tổng số các nhiệm vụ thực hiện trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI của Ủy ban Văn hóa và Xã hội là 34 nhiệm vụ và có thể sẽ có thêm các nhiệm vụ phát sinh được các cấp có thẩm quyền giao.

Trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn được giao, Thường trực Ủy ban đã chủ động làm việc, phối hợp với các bộ, ngành, các cơ quan, tổ chức liên quan để cụ thể hóa, xây dựng các kế hoạch phối hợp để triển khai Chương trình xây dựng pháp luật.

Thường trực Ủy ban cũng đã chủ động phân công chủ trì thẩm tra, phối hợp thẩm tra các dự án luật, pháp lệnh, nghị quyết trong chương trình lập pháp. Trong đó, giao trách nhiệm cụ thể cho từng cá nhân trong Thường trực Ủy ban; thành lập các nhóm hỗ trợ xây dựng pháp luật của Ủy ban nhiệm kỳ khóa XVI; thành lập tổ công tác, tổ thư ký giúp việc trong việc chủ trì thẩm tra các dự án luật và trong thực hiện tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng đã thực hiện việc rà soát, đánh giá xây dựng pháp luật thuộc lĩnh vực Ủy ban phụ trách và đã ứng dụng các công nghệ, trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động rà soát; tăng cường sử dụng đội ngũ chuyên gia, cộng tác viên, đặc biệt là các đại biểu nguyên là thành viên Ủy ban, lãnh đạo Ủy ban có nhiều kinh nghiệm để tham gia hoạt động lập pháp, giám sát của Ủy ban.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội nhận thấy, trong giai đoạn tới, cần tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng trong việc đổi mới, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật theo Nghị quyết 27, Nghị quyết 66, các ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, của Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ trong việc xây dựng, thẩm tra, chỉnh lý các dự án luật trình Quốc hội xem xét thông qua.

Việc thực hiện các chủ trương lớn về sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp và việc phát triển kinh tế - xã hội đất nước đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới đặt ra yêu cầu là sửa đổi nhiều văn bản, chính sách pháp luật rất nhanh. Tuy nhiên, cũng cần hạn chế tối đa việc ban hành, xem xét theo trình tự thủ tục rút gọn, không đánh giá tác động hoặc đánh giá tác động còn sơ sài, hình thức, chủ yếu là định tính, thiếu các dữ liệu định lượng, kiểm chứng được. Công tác tham vấn cần triển khai mang tính thực chất, đầy đủ, toàn diện để thu thập thông tin nhiều chiều, đa dạng, nâng cao chất lượng dự án luật.