Chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp không chỉ là đổi “tấm giấy” pháp lý

Không nên chỉ đo bằng số lượng

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội về phát triển kinh tế tư nhân, việc hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp đang được Thuế TP. Hồ Chí Minh (TP.HCM) đặt trong tổng thể đổi mới phương thức quản lý và hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân.

Theo Thuế TP.HCM, để việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp thực sự trở thành một bước phát triển, trước hết bản thân hộ kinh doanh phải có nhu cầu và năng lực mở rộng hoạt động, đồng thời sẵn sàng chuẩn hóa phương thức quản trị.

Người nộp thuế làm thủ tục tại trụ sở Thuế TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: Việt Dũng.

Điều này đồng nghĩa với việc hộ kinh doanh cần chuẩn bị cho những thay đổi về kế toán, hóa đơn, hợp đồng, quản lý dòng tiền và tổ chức hoạt động. Nếu chỉ thay đổi hình thức pháp lý mà phương thức quản trị, năng lực vận hành không thay đổi, quá trình chuyển đổi khó tạo ra giá trị thực chất.

“Việc chuyển đổi cần xuất phát từ nhu cầu phát triển thực chất, không nên chỉ nhằm đạt một chỉ tiêu về số lượng doanh nghiệp đăng ký mới”, ông Nguyễn Tiến Dũng - Phó trưởng Thuế TP.HCM chia sẻ.

Thực tế tại TP.HCM cho thấy quy mô khu vực hộ kinh doanh vẫn rất lớn. Trong 8 tháng đầu năm 2026, Thuế TP.HCM đang quản lý 653.445 hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Cùng thời gian này, có 403 hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Con số này cho thấy dư địa chuyển đổi vẫn còn lớn, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu quá trình chuyển đổi phải gắn với chất lượng hoạt động của doanh nghiệp sau khi thành lập.

Thay đổi cách quản trị

Theo cơ quan Thuế, một trong những vấn đề lớn đối với hộ kinh doanh khi chuyển lên doanh nghiệp là thay đổi thói quen quản lý. Nhiều hộ kinh doanh vốn quen với cách vận hành đơn giản, chưa chú trọng đầy đủ đến việc ghi nhận doanh thu, chi phí, lưu giữ chứng từ đầu vào hay tách bạch dòng tiền kinh doanh với chi tiêu gia đình.

Trong khi đó, khi trở thành doanh nghiệp, yêu cầu về kế toán, hóa đơn, hợp đồng, lao động, bảo hiểm và quản trị dòng tiền sẽ cao hơn. Do đó, hỗ trợ chuyển đổi không thể chỉ dừng ở việc hướng dẫn thủ tục đăng ký thành lập doanh nghiệp.

Đại diện Thuế TP.HCM cho biết, trong giai đoạn đầu, hộ kinh doanh cần được tư vấn thiết thực về thủ tục thành lập, chế độ kế toán, thuế, bảo hiểm, quản trị nhân sự và quản trị dòng tiền. Đây cũng là lý do ngành Thuế đang thay đổi cách tiếp cận, từ tư duy quản lý sang phục vụ, hỗ trợ và đồng hành với người nộp thuế.

Bên cạnh tuyên truyền chính sách, cơ quan thuế các cấp đã tổ chức các tổ công tác hỗ trợ trực tiếp tại cơ sở, hướng dẫn theo từng nhóm hộ kinh doanh, ngành nghề và quy mô. Các kênh tư vấn trực tuyến, mạng xã hội, chatbot, đường dây nóng và nền tảng thuế điện tử cũng được tăng cường.

Cán bộ Thuế cơ sở 26 (Thuế TP. Hồ Chí Minh) tổ chức hướng dẫn theo từng nhóm hộ kinh doanh trên địa bàn. Ảnh: Việt Dũng.

Thuế TP.HCM đồng thời đã tổ chức 30 lễ ký kết hợp tác với các nhà cung cấp giải pháp, ngân hàng thương mại, Hội Tư vấn Thuế, các hiệp hội và tổ chức nghề nghiệp nhằm mở rộng hệ sinh thái hỗ trợ hộ kinh doanh.

Các đơn vị này được kỳ vọng hỗ trợ hộ kinh doanh về phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử, dịch vụ kế toán, thanh toán và các giải pháp công nghệ với chi phí phù hợp.

Cần tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

Theo Thuế TP.HCM, để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi, môi trường kinh doanh cũng phải tạo ra lợi ích rõ ràng cho doanh nghiệp sau chuyển đổi. Những lợi ích này có thể đến từ khả năng tiếp cận vốn, mặt bằng, công nghệ, lao động, chuỗi cung ứng và thị trường...

Nếu việc chuyển đổi chỉ khiến hộ kinh doanh phát sinh thêm nghĩa vụ về kế toán, hóa đơn, thuế và quản trị nhưng chưa nhìn thấy những cơ hội tương ứng, động lực chuyển đổi sẽ khó bền vững.

Ngược lại, khi hoạt động minh bạch và có tổ chức giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận các nguồn lực hơn, mở rộng quan hệ với đối tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Lúc này, việc chuyển đổi sẽ trở thành một bước đi phục vụ cho tăng trưởng thay vì chỉ thay đổi “tấm giấy” pháp lý.

Lãnh đạo Thuế TP.HCM cho rằng, mục tiêu cuối cùng của quá trình chuyển đổi không chỉ là thay đổi hình thức pháp lý, mà phải giúp doanh nghiệp sau chuyển đổi hoạt động ổn định hơn, nâng cao năng lực cạnh tranh và có khả năng phát triển quy mô trong thực tế. Điều này đòi hỏi sự chuẩn bị từ chính hộ kinh doanh, đồng thời cần sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng, đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ, tư vấn thuế và các hiệp hội doanh nghiệp.

Ở góc độ quản lý thuế, việc chuyển từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp cũng diễn ra trong bối cảnh phương thức quản lý thuế đang được số hóa mạnh. Dữ liệu hóa đơn điện tử, các nền tảng thuế điện tử và công nghệ phân tích dữ liệu đang được sử dụng để giảm thủ tục, hỗ trợ người nộp thuế và nâng cao tính minh bạch.

Theo Thuế TP.HCM, khi dữ liệu được kết nối và tái sử dụng, người nộp thuế có thể giảm việc cung cấp lại những thông tin mà cơ quan quản lý đã có, qua đó rút ngắn thời gian xử lý và giảm chi phí tuân thủ.

Với hộ kinh doanh có nhu cầu mở rộng, đây cũng có thể là bước chuẩn bị quan trọng trước khi chuyển sang mô hình doanh nghiệp. Khi đó, “lên doanh nghiệp” không còn đơn thuần là thay đổi tư cách pháp lý, mà là một bước chuyển về quy mô, quản trị và khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường./.