Chuyện về anh hùng 'bắt' máy bay Mỹ

Cựu chiến binh Vũ Đức Chính sinh năm 1940, quê tại xã Vân Du, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên (nay là xã Xuân Trúc, tỉnh Hưng Yên). Ông nhập ngũ năm 1960, khi vừa tròn 20 tuổi. Sau khi học lớp sơ cấp sửa chữa ra-đa, ông được điều động về Trung đoàn 290, Binh chủng Ra-đa, Quân chủng Phòng không-Không quân.

“Trung đoàn của chúng tôi được giao nhiệm vụ quản lý, bảo vệ vùng trời từ phía nam cầu Hàm Rồng tới phía bắc đèo Hải Vân. Trong những năm 60 và suốt thời kỳ chống Mỹ, đây luôn là trọng điểm đánh phá của không quân Mỹ nhằm cắt đứt tuyến đường chi viện cho miền Nam của ta và yểm trợ cho các trận đánh trên bộ”, cựu chiến binh Vũ Đức Chính chia sẻ.

Để thực hiện được ý đồ của mình, mục tiêu hàng đầu của không quân Mỹ là xóa sổ các trận địa, phương tiện phòng không của ta. Ông Chính cho biết, do số lượng thợ sửa chữa có hạn, trong khi ra-đa của đơn vị bị địch đánh hỏng liên tục nên ông cùng đội ngũ thợ thường xuyên phải di chuyển, mỗi lần đi bộ hàng chục cây số, gần như không có thời gian nghỉ. Nhận thấy nhu cầu sửa chữa của đơn vị rất lớn, ông Chính chủ động học hỏi, từ chỉ sửa được ra-đa cảnh giới đã được học trong trường, bằng kinh nghiệm và kiến thức tích lũy từ thực tiễn, ông đã sửa được tất cả các loại ra-đa trong biên chế của đơn vị thời đó.

Đồng chí Vũ Đức Chính khi còn trong quân ngũ.

Một trong những khó khăn mà lực lượng phòng không của ta phải đối mặt thời đó, chính là không quân Mỹ có phương tiện trinh sát rất hiện đại. “Mình di chuyển trận địa đến đâu, Mỹ phát hiện và đánh phá đến đó. Tôi đã nhiều lần thoát chết chỉ trong gang tấc, khi trạm ra-đa bị trúng bom”, cựu chiến binh Vũ Đức Chính nhớ lại. Vì vậy, ông luôn trăn trở, làm sao để hạn chế tối đa khả năng phát hiện của địch đối với các trạm ra-đa của ta. Nhận thấy, việc bố trí ra-đa ở khu vực đồng bằng vừa hạn chế tầm hoạt động vừa khiến địch dễ quan sát, ông Chính tham mưu cho chỉ huy đơn vị đưa ra-đa lên đỉnh núi.

Đây là ý tưởng táo bạo, mang tính đột phá nhưng rất khó thực hiện, thậm chí bị cho là không khả thi. Bởi để đưa được ra-đa lên núi phải tháo rời các bộ phận, cần nhiều người vận chuyển, đi qua quãng đường dài hiểm trở, rất dễ hỏng hóc. Tuy nhiên, từ quá trình nghiên cứu cẩn thận, tỉ mỉ và sự quyết tâm, ông Chính đã thuyết phục được chỉ huy đơn vị nhất trí với phương án đưa ra-đa lên núi. Sau một tháng vận chuyển, lắp ráp, trận địa ra-đa đầu tiên được bố trí trên đỉnh núi U Bò thuộc địa bàn xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị ngày nay.

Cựu chiến binh Vũ Đức Chính cho biết: “Ngay khi đưa lên núi, hiệu quả hoạt động của ra-đa tăng lên rõ rệt, chúng tôi có thể phát hiện máy bay Mỹ khi chúng vừa cất cánh ở căn cứ trên lãnh thổ Thái Lan và từ Hạm đội 7 ở Biển Đông”. Được rừng núi che chở nên trận địa ra-đa trên đỉnh núi U Bò không bị Mỹ phát hiện và đánh phá, hoạt động ổn định, kịp thời phát hiện máy bay địch và thông báo cho các đơn vị của ta có phương án ứng phó hiệu quả, góp phần làm nên chiến thắng Khe Sanh, Đường 9 - Nam Lào,…

Anh hùng LLVT nhân dân Vũ Đức Chính ôn lại kỷ niệm chiến trường.

Cùng với thành công trong việc đưa ra-đa lên đỉnh núi, cựu chiến binh Vũ Đức Chính còn đóng góp nhiều kinh nghiệm trong việc kháng nhiễu, nhận diện chính xác máy bay B52. Ông Chính chia sẻ: “Thủ đoạn gây nhiễu của Mỹ rất tinh vi, ra-đa của ta phát ra tần số nào, chúng lại phát đúng tần số đó, do đó màn hình của ta trắng xóa, không thể phát hiện máy bay địch”.

Để khắc phục tình trạng này, theo ông Chính, ta cần đổi tần số. Tuy nhiên, như vậy vẫn chưa đủ, bằng kinh nghiệm sửa chữa ra-đa và nhiều lần đối mặt với các loại máy bay Mỹ, ông Chính rút ra đặc điểm, B-52 thường bay ở độ cao 9 đến 11km, bay ở độ cao 5 đến 7km là các loại máy bay cường kích, còn máy bay trinh sát thường bay ở độ cao khoảng 4km. Dựa vào quy tắc đó, kết hợp với máy đo độ cao và điều chỉnh cánh sóng thu sẽ phát hiện được B-52.

Nhờ kinh nghiệm mà ông Chính chia sẻ, Trung đoàn 290 đã phát hiện và tiêu diệt hiệu quả B52, kinh nghiệm này cũng được phổ biến trong toàn lực lượng phòng không của ta thời đó, cùng quân dân miền Bắc, làm nên trận Điện Biên Phủ trên không.

Cùng với hai chiến công kể trên, theo cuốn Đơn vị, cá nhân Anh hùng LLVT nhân dân và Anh hùng Lao động của Quân chủng Phòng-Không quân, trong kháng chiến chống Mỹ, cựu chiến binh Vũ Đức Chính sửa chữa được gần 500 lần/chiếc các loại máy ra-đa khác nhau, sửa chữa thành thạo các loại ra-đa sóng mét (II-10, 513K, 514, II-12, 406…), ra-đa sóng cen-ti-mét (II-35).

Với thành tích và đóng góp xuất sắc, ngày 6-11-1978, đồng chí Vũ Đức Chính vinh dự được trao tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Trong quá trình công tác, ông cũng được tặng nhiều huân chương cao quý, danh hiệu thi đua./.