Cơ chế mới thu hút chuyên gia giỏi nghiên cứu công nghệ chiến lược

Ngày 1/8/2026, Bộ trưởng Bộ KH&CN ban hành Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược.

Trao quyền tự chủ trong lựa chọn nhà thầu, nhà cung cấp 

Đối với mua sắm, thuê trang thiết bị, máy móc, hàng hóa và dịch vụ phục vụ trực tiếp nhiệm vụ, tổ chức chủ trì được tự quyết định và tự chịu trách nhiệm về việc lựa chọn nhà thầu, nhà cung cấp. Việc lựa chọn phải tuân thủ quy định của pháp luật về đấu thầu, pháp luật chuyên ngành có liên quan và yêu cầu kỹ thuật của nhiệm vụ.

Quyền chủ động này phải đi cùng yêu cầu phục vụ trực tiếp mục tiêu nhiệm vụ; đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, công nghệ và tiến độ; bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả, không xung đột lợi ích và tuân thủ pháp luật.

Đối với công nghệ chiến lược có tốc độ thay đổi nhanh, thời gian cũng là một nguồn lực. Một quy trình tài chính kéo dài có thể đồng nghĩa với việc mất cơ hội tiếp cận thiết bị, công nghệ hoặc thị trường. Cơ chế mới vì vậy hướng tới trao quyền quyết định gần hơn với nơi trực tiếp tổ chức nghiên cứu, đồng thời xác lập rõ trách nhiệm của người ra quyết định.

Cho phép ứng trước kinh phí đối với những nội dung cấp bách

Để hạn chế gián đoạn nghiên cứu, tổ chức chủ trì được sử dụng nguồn tài chính hợp pháp của mình hoặc các nguồn vốn hợp pháp khác để ứng trước kinh phí thực hiện những nội dung cấp bách cần triển khai ngay, trước khi ngân sách nhà nước được cấp.

Khoản kinh phí ứng trước được tổng hợp để thanh toán, quyết toán theo quy định. Cơ chế này đặc biệt có ý nghĩa đối với những công đoạn nghiên cứu, thử nghiệm hoặc mua sắm cần thực hiện liên tục, nơi việc chậm một khâu có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ của gói công việc và nhiệm vụ.

Huy động nguồn lực xã hội cùng Nhà nước phát triển công nghệ chiến lược

Thông tư đồng thời mở rộng cơ chế huy động kinh phí đối ứng của doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia nhiệm vụ. Kinh phí đối ứng không chỉ là tiền mà có thể bao gồm máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ, phòng thí nghiệm, cơ sở thử nghiệm, hạ tầng kỹ thuật; quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng công nghệ, phần mềm và tài sản vô hình; chi phí nhân lực trực tiếp và các nguồn lực hợp pháp khác.

Việc ghi nhận các nguồn lực thực tế của doanh nghiệp và tổ chức tham gia giúp chuyển từ cách hiểu “Nhà nước cấp kinh phí cho một đề tài” sang mô hình Nhà nước và xã hội cùng huy động nguồn lực để giải quyết một bài toán công nghệ chiến lược.

Đây cũng là cơ sở để tăng sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ nghiên cứu, thử nghiệm đến tiếp nhận, chuyển giao và thương mại hóa kết quả.

Tạo dư địa cho nghiên cứu có tính đột phá

Nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược luôn có tính bất định. Một phương án được lựa chọn trên cơ sở khoa học và được tổ chức thực hiện đúng quy định vẫn có thể không đạt kết quả như kỳ vọng do những giới hạn kỹ thuật hoặc yếu tố khách quan phát sinh trong quá trình nghiên cứu. Cơ chế tài chính mới được thiết kế để phù hợp hơn với đặc thù này.

Trường hợp nhiệm vụ được xác định thuộc diện rủi ro được chấp nhận theo quy định của pháp luật, tổ chức chủ trì không phải hoàn trả phần kinh phí từ nguồn ngân sách nhà nước đã sử dụng đúng mục tiêu, đúng nội dung, đúng phạm vi và đúng quy định. Cơ chế này tạo thêm không gian để nhà khoa học, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu mạnh dạn theo đuổi những hướng công nghệ mới, khó và có khả năng tạo đột phá.

Đồng thời, cơ chế này vẫn gắn với trách nhiệm giải trình và nguyên tắc quản lý ngân sách. Phần kinh phí sử dụng sai mục đích hoặc không đúng quy định của pháp luật phải hoàn trả; trường hợp có hành vi gian lận hoặc cố ý vi phạm được xử lý theo quy định. Qua đó, chính sách vừa tôn trọng tính bất định vốn có của nghiên cứu, vừa bảo đảm nguồn lực công được quản lý đúng mục đích, công khai và minh bạch.

Trao quyền mạnh hơn phải đi cùng hậu kiểm và trách nhiệm giải trình

Tổ chức chủ trì được chủ động hơn trong tổ chức nhân lực, bố trí nguồn lực, điều chỉnh kinh phí trong phạm vi cho phép và tổ chức thực hiện nhiệm vụ, nhưng phải chịu trách nhiệm về sản phẩm, chỉ tiêu kỹ thuật, tiến độ, hiệu quả sử dụng kinh phí và tính trung thực của hồ sơ.

Thông tin về quản lý, sử dụng kinh phí được cập nhật trên Nền tảng số; cơ quan quản lý theo dõi, giám sát theo nguyên tắc quản lý rủi ro và có thể yêu cầu giải trình, kiểm tra hoặc kiểm toán độc lập khi có căn cứ theo quy định.

Đây là sự chuyển dịch từ quản lý nặng về tiền kiểm sang mô hình trao quyền, theo dõi kết quả, hậu kiểm và kiểm soát rủi ro, vừa tạo thuận lợi cho nghiên cứu vừa bảo đảm kỷ luật ngân sách.