Cơ chế quản lý thị trường năng lượng cần được thiết kế theo hướng tạo dư địa chủ động cho doanh nghiệp

TS Nguyễn Thành Sơn: Kiến nghị Chính phủ tạo điều kiện mở chủ động hoàn toàn cho Petrovietnam cả về chiến lược và chiến thuật để bảo đảm nguồn cung năng lượng quốc gia

Trao đổi với PetroTimes, TS Nguyễn Thành Sơn - Chuyên gia tư vấn độc lập, giảng viên Khoa Quản lý Công nghiệp và Năng lượng (Đại học Điện lực) phân tích, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông hiện nay đã gây biến động thị trường dầu khí toàn cầu. Từ thực tế này, ông cho rằng Việt Nam cần nhìn nhận lại cách tiếp cận đối với an ninh năng lượng.

Theo chuyên gia Nguyễn Thành Sơn, nếu kịch bản giá năng lượng tăng mạnh xảy ra, Việt Nam sẽ đối mặt với hai nguy cơ lớn.

Thứ nhất là giá điện tăng mạnh, bởi chi phí nhiên liệu đầu vào của hệ thống điện phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu như than và LNG. Khi giá điện tăng, áp lực lạm phát cũng sẽ tăng theo, gây tác động dây chuyền tới toàn bộ nền kinh tế.

Thứ hai là chi phí logistics và vận chuyển năng lượng tăng mạnh. Những tuyến vận tải quan trọng các điểm trung chuyển quốc tế có thể bị gián đoạn, khiến chi phí vận chuyển LNG và dầu khí tăng đột biến. Trong một số thời điểm, giá thuê tàu LNG có thể lên tới 400.000 USD/ngày, mức rất khó để các doanh nghiệp Việt Nam có thể chịu đựng nếu tình trạng kéo dài.

Một yếu tố đáng lo ngại khác, theo TS Nguyễn Thành Sơn, là sự cạnh tranh trên thị trường năng lượng châu Á. Các nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào năng lượng nhập khẩu từ Trung Đông, với tỷ trọng có thể lên tới 80-90% nhu cầu năng lượng nhập khẩu. Tuy nhiên, các quốc gia này có lợi thế là đã ký nhiều hợp đồng dài hạn với các nhà cung cấp năng lượng.

Trong bối cảnh phải cạnh tranh với các cường quốc nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc - những nước có hợp đồng dài hạn và tiềm lực tài chính rất mạnh, khả năng cạnh tranh của Việt Nam sẽ gặp nhiều khó khăn. Khi thị trường căng thẳng, chúng ta có thể buộc phải mua với mức giá rất cao.

Từ thực tế đó, TS Nguyễn Thành Sơn cho rằng Việt Nam cần thay đổi tư duy phát triển năng lượng, đặc biệt là trong chiến lược của các doanh nghiệp chủ lực như Petrovietnam hay Petrolimex. Ông nhấn mạnh việc Petrovietnam đổi tên thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia không chỉ nhằm mở rộng quy mô doanh nghiệp mà quan trọng hơn là để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Trong khi đó, trước những biến động của thị trường năng lượng quốc tế, Petrovietnam cho biết đã yêu cầu các đơn vị thành viên tăng cường nguồn dầu dự phòng, duy trì công suất vận hành các nhà máy và xây dựng các kịch bản nhập khẩu bổ sung theo từng tình huống. Đại diện tập đoàn khẳng định nguồn cung xăng dầu trong nước vẫn được bảo đảm cho vài tháng tới.

Tại Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR) - đơn vị quản lý Nhà máy Lọc dầu Dung Quất - khoảng 30-35% nguyên liệu đầu vào hiện là dầu thô nhập khẩu từ Tây Phi, Địa Trung Hải, Mỹ và một phần Trung Đông. Trong giai đoạn tháng 3 đến tháng 5, doanh nghiệp đã ký hợp đồng mua khoảng 3 triệu thùng dầu thô và dự kiến tiếp tục mua bổ sung trong tháng 5-6 nhằm duy trì nhà máy hoạt động ở mức 118-120% công suất thiết kế.

Về lâu dài, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh thăm dò và khai thác dầu khí trong nước

Dù nguồn cung trong nước chưa ghi nhận gián đoạn, nhưng Petrovietnam cũng cho biết, hiện quyền nhập khẩu dầu thô còn bị giới hạn theo Nghị định 83/2014/NĐ-CP. Trong khi đó, condensate và naphtha vẫn chịu thuế nhập khẩu, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và tính chủ động nguồn nguyên liệu. Petrovietnam kiến nghị được trao quyền nhập khẩu dầu thô cho tập đoàn và các đơn vị thành viên, đồng thời rà soát, điều chỉnh tổng thể các quy định hiện hành, đặc biệt là Nghị định 83, phù hợp với bối cảnh mới.

Đối với các kiến nghị điều chỉnh chính sách, TS. Nguyễn Thành Sơn cho rằng, khi thị trường năng lượng hiện nay biến động mạnh, Chính phủ có thể xem xét những điều chỉnh linh hoạt trong các quy định hiện hành, trong đó có cơ chế liên quan đến Nghị định 83 về kinh doanh xăng dầu, nhằm giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc nhập khẩu khẩu dầu thô và nguyên liệu cho các nhà máy lọc dầu, đảm bảo nguồn cung quốc gia.

“Kiến nghị Chính phủ tạo điều kiện mở chủ động hoàn toàn cho Petrovietnam cả về chiến lược và chiến thuật. Điều này đặt ra trách nhiệm nặng nề hơn Petrovietnam cần có những dự báo chính xác về thị trường năng lượng để đảm bảo các cân đối lớn của Chính phủ về năng lượng, tiêu biểu là xăng dầu và điện. Như vậy doanh nghiệp sẽ chủ động điều tiết theo tín hiệu thị trường”, chuyên gia năng lượng Nguyễn Thành Sơn phân tích.

Bên cạnh đó, TS Nguyễn Thành Sơn cho rằng, cơ chế quản lý thị trường năng lượng cần được thiết kế theo hướng tạo dư địa chủ động cho doanh nghiệp, thay vì áp dụng các quy định cứng mang tính thời điểm. Điều này sẽ giúp các doanh nghiệp năng lượng linh hoạt hơn trong việc ứng phó với biến động của thị trường quốc tế.

Về lâu dài, TS Nguyễn Thành Sơn cho rằng chính sách năng lượng phải hướng tới mục tiêu tăng cường năng lực sản xuất và khai thác trong nước, đồng thời xây dựng chiến lược nhập khẩu năng lượng ổn định thông qua các hợp đồng dài hạn.Ông nhấn mạnh 4 giải pháp lớn:

Thứ nhất, đẩy mạnh thăm dò và khai thác dầu khí trong nước. Để duy trì năng lực sản xuất, cứ đầu tư một giếng khai thác thì cần đầu tư khoảng 5 mũi khoan thăm dò.

Thứ hai, đầu tư khai thác năng lượng ở nước ngoài một cách bài bản. Việc hợp tác với các tập đoàn năng lượng lớn trên thế giới để cùng phát triển các dự án quốc tế sẽ giúp giảm rủi ro và mở rộng nguồn cung dài hạn cho Việt Nam.

Thứ ba, cần đẩy nhanh triển khai Quy hoạch điện VIII, nhất là những nhà máy điện khí LNG tầm nhìn đến năm 2030, phát huy vai trò doanh nghiệp nhà nước trụ cột trong lĩnh vực năng lượng theo Nghị quyết 79-NQ/TW, định hướng và dẫn dắt nhóm doanh nghiệp tư nhân.

Những nhà máy điện khí LNG cũng cần đặt mục tiêu chuyển từ chạy nền sang chạy ở phụ tải trung bình và phủ đỉnh. Bởi tầm nhìn đến năm 2030, biểu đồ phụ tải điện ở Việt Nam có thể sẽ có những thay đổi lớn với sự tham gia mạnh của điện gió, điện mặt trời chiếm tỷ trọng lớn trong tổng sản lượng điện của nền kinh tế. Trong khi đó, đặc trưng của năng lượng tái tạo sẽ chỉ đạt đỉnh trong một khoảng thời gian trong ngày, lúc này điện khí cần bảo đảm bao phủ được phụ tải.

Thứ tư, đẩy mạnh phát triển điện gió ngoài khơi để sớm tự chủ nguồn năng lượng tái tạo giàu tiềm năng này.

TS Nguyễn Thành Sơn bày tỏ kỳ vọng rằng cú sốc địa chính trị lần này sẽ trở thành bài học quan trọng để các doanh nghiệp năng lượng Việt Nam tăng tốc đầu tư trong nước, đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng trong dài hạn.

Phương Thảo