'Cô gái cụt tay' do AI tạo làm bố tôi mất 3 triệu, tự trách mình 'già và ngốc'

Tôi nhói lòng khi thấy người cha ngoài 70 tuổi của mình ngồi thẫn thờ trước chiếc điện thoại, tay run run chạm vào màn hình để cố xem lại đoạn video về "cô giá cụt tay bán nông sản kiếm tiền trang trải cuộc sống khó khăn". Ông đã mất 3 triệu đồng để đặt mua vài món đồ kém chất lượng của "người" này vì lòng thương cảm. Khi biết cô gái bán hàng chỉ là nhân vật ảo được dựng bởi công nghệ AI, bố tôi buồn và thất vọng vô cùng.

Nỗi buồn của bố tôi sâu sắc và khó nguôi ngoai, vì ngoài chuyện mất tiền, việc nhận nhầm người giả và lòng trắc ẩn bị đùa cợt khiến ông trở nên tự ti vì cho rằng mình "quá già, ngốc nghếch và vô dụng". Những thông tin, nhân vật, hình ảnh, clip giả mạo cho AI tạo ra đang gây thiệt hại cả về vật chất lẫn tinh thần cho rất nhiều người già khác ngoài bố tôi.

Nhiều người cao tuổi bị lừa bởi hình ảnh được tạo bởi AI trên mạng xã hội. (Ảnh chụp màn hình)

Dịp đầu năm mới đây, Công an tỉnh Thái Nguyên triệt phá ổ nhóm lừa bán bùa chú và các vật phẩm phong thủy qua mạng, gây thiệt hại cho 28.000 nạn nhân. Lợi dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo, nhóm này tạo nên nhân vật tâm linh giả mạo để thao túng tâm lý, lừa người dân chuyển tiền.

Không gian mạng đang trở thành mảnh đất màu mỡ cho các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi, trong đó việc sử dụng AI để tạo nội dung giả là một trong những mối đe dọa lớn nhất.

Với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo, kẻ gian chỉ cần ngồi sau bàn phím, tạo nội dung len lỏi vào từng ngõ ngách của mạng xã hội để tìm cơ hội trục lợi. Những video clip được dàn dựng bằng AI có "độ chân thực" đáng kinh ngạc, nhân vật ảo trông như người thật; hình ảnh và âm thanh do AI tạo ra đủ để giả mạo người thân, người nổi tiếng.

Và không phải chỉ có người già. Chỉ cần chủ quan một chút, ngay cả người trẻ tuổi vốn tự tin về độ tinh tường, nhạy bén cũng có thể bị lừa. Một nghiên cứu mới đây của các học giả Australia đưa ra kết luận, trong bối cảnh công nghệ tạo hình ảnh ngày càng tinh vi, phần lớn chúng ta không thể nhận ra một khuôn mặt được tạo bởi AI chỉ bằng mắt thường.

Người cao tuổi khó có thể phân biệt được nội dung nào được tạo bởi AI. (Ảnh minh họa: AI)

Rất mừng là cơ quan chức năng đã nhận thức rất rõ mối đe dọa rất lớn ấy, thể hiện trong việc xây dựng các văn bản pháp luật liên quan. Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ ngày 1/3/2026 yêu cầu, hình ảnh, video do AI tạo ra phải gắn dấu hiệu nhận biết; cá nhân hoặc tổ chức vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự (tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả).

Bộ Công an cũng đề xuất nâng mức phạt. Hành vi "sử dụng công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi vi phạm về tin giả, tin sai sự thật" sẽ bị áp dụng mức phạt tiền tối đa theo Luật Xử phạt hành chính hiện hành. Mức phạt tiền tối đa với cá nhân là 100 triệu đồng, với tổ chức là 200 triệu đồng.

Tôi hoàn toàn ủng hộ đề xuất trên, mức phạt đó cao nhưng không phải quá nặng, mà rất thích đáng, rất cần thiết để ngăn chặn nạn lừa đảo bằng AI.

Lâu nay, các cơ quan thực thi pháp luật đã rất nghiêm khắc và sát sao trong việc phát hiện, xử lý vi phạm tin giả, với hàng loạt trường hợp bị xử phạt vi phạm hành chính. Khung phạt cho người cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật từ 5 đến 10 triệu đồng, mức được áp dụng phổ biến nhất là 7,5 triệu đồng. Việc Bộ Công an tách bạch hành vi "sử dụng công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi vi phạm về tin giả, tin sai sự thật" và đề xuất mức phạt tới 200 triệu đồng cho thấy một khi bị dùng cho mục đích xấu, AI có thể gây họa vô cùng lớn.

Chưa bao giờ, tính hai mặt của công nghệ, sự song hành lợi ích và nguy cơ của trí tuệ nhân tạo đối với đời sống con người lại rõ ràng như lúc này. Con người quá dễ tổn thương trước sức mạnh ghê gớm của trí tuệ nhân tạo, điều này cách đây 10 năm vẫn có vẻ như là chuyện của phim ảnh, vậy mà giờ đã là chuyện sát sườn. Những quy định, chế tài mạnh mẽ mà các cơ quan chức năng đã và đang xây dựng là tấm khiên phải có để bảo vệ người dân. Tôi rất mong những đề xuất nêu trên sớm được thông qua và áp dụng.

Trong thời đại công nghệ, mọi người cần cập nhật tri thức, kỹ năng để thích ứng, tuy nhiên vẫn là oan ức nếu một cụ già bị trách móc khi mắc lừa những clip quá tinh vi do AI tạo ra.

Sự nghiêm minh của luật pháp sẽ giúp những người như bố tôi không còn phải đối mặt với tình huống chua xót đó: Chuyển tiền cho "cô gái khuyết tật AI" và tự trách về lòng trắc ẩn đặt sai chỗ của mình, tự kết tội mình gây phiền con cháu, tự ti về sự tinh tường của bản thân và cho rằng mình , trong khi thực tế AI quá mạnh, mạnh hơn rất nhiều so với khả năng phân biệt thật giả của con người bình thường. Luật pháp phải đủ sức bảo đảm an toàn cho người dân trước sức mạnh của công nghệ trí tuệ nhân tạo.

Hoàng Anh