Cô giáo đứng lớp 'xóa mù' cho đồng bào Dao ở Thái Nguyên

Bảy giờ tối ở xóm Tân Kim, khi nhiều gia đình đã nghỉ ngơi sau một ngày lao động, căn phòng học tại điểm trường trong xóm vẫn sáng đèn. 18 học viên người Dao, tuổi từ 36 - 59, ngồi bên nhau, người nắn nót từng nét chữ, người ghé sát cuốn vở để ghép tiếng. Có người chưa từng biết đọc, biết viết; có người đã học chữ, nhưng lâu ngày không sử dụng nên quên nhiều...

Cô Phương đang dạy các học viên tập viết chữ đánh vần.

Đồng bào đến lớp sau những giờ đi rẫy làm nương, chăn nuôi hoặc công việc thời vụ. Ở tuổi đã quen với công việc gia đình, cầm bút trở lại không dễ, nhưng mong muốn đọc được giấy tờ, viết được họ tên, sử dụng điện thoại hay tự đọc thông báo... trở thành động lực để họ kiên trì đến lớp.

Cô Phương nắn từng chữ cho học viên.

Cô Hà Thị Phương chia sẻ: “Điều tôi ấn tượng nhất là sự ham học của các học viên. Dù tuổi đã cao và cuộc sống còn nhiều khó khăn, nhưng các cô, các bác, các anh chị em vẫn cố gắng đến lớp và học từng con chữ. Khả năng tiếp thu của học viên không đồng đều, tôi phải kiên nhẫn hướng dẫn từ đọc, viết đến làm toán, đồng thời tìm ví dụ gần gũi cuộc sống để bà con dễ hiểu, nhớ lâu...”.

Và bài học bắt đầu từ những điều quen thuộc như viết họ tên, đọc số điện thoại, xem ngày tháng, nhận biết thông tin trên giấy tờ hoặc tính tiền khi mua bán. Cô Phương cho học viên thực hành, động viên người còn ngại và điều chỉnh cách hướng dẫn theo từng người. Điều quan trọng là tạo được không khí học tập thoải mái, để học viên không sợ sai. Mỗi người tiến bộ một chút cũng cần được ghi nhận...

Kết quả là những người ban đầu không dám đọc trước lớp dần mạnh dạn hơn, người viết chậm bắt đầu tự hoàn thành những dòng chữ ngắn. Những phép tính đơn giản trước đây khiến họ lúng túng nay đã có thể tự thực hiện.

Dù nhiều học viên đã lớn tuổi nhưng nhờ sự tận tình của cô giáo và chăm chỉ nỗ lực, chỉ sau hơn hai tháng các học viên đã có thể đọc và viết thành thạo.

Trong số đó, ông Triệu Văn Chương, 59 tuổi, là trường hợp khiến cô Phương nhớ nhất. Sau hơn hai tháng học, ông đã có thể đọc cả một bài tập đọc, thậm chí hướng dẫn những học viên khác đọc đúng. Từ một người đến lớp học chữ, ông Chương dần hỗ trợ bạn học. Một câu chuyện khác khiến cô Phương xúc động là chị Lý Thị Xuân, sinh năm 1979. Ngày đầu đến lớp, chị còn e dè vì tuổi đã lớn và chưa biết một chữ nào. Thế nhưng, sau hơn hai tháng chăm chỉ, chị đã tự nhắn tin bằng điện thoại cho cô giáo.

“Mỗi khi một học viên tự đọc được một từ, viết được tên mình hoặc làm đúng một phép tính, tôi đều cảm thấy rất vui. Bởi phía sau một kết quả nhỏ như vậy là rất nhiều cố gắng của người học”, cô Phương chia sẻ.

Ở Tân Kim, học chữ gắn với nhu cầu thực tế. Người dân muốn đọc thông tin, hiểu giấy tờ, biết cách sử dụng thuốc theo hướng dẫn, liên lạc qua điện thoại và hỗ trợ con cháu trong học tập.

Theo ông Tạ Việt Hồng, Chủ tịch UBND xã Thần Sa, đến năm 2026, địa phương vẫn còn một số người trong độ tuổi lao động chưa biết đọc, biết viết hoặc sử dụng chữ chưa thành thạo, chủ yếu tập trung tại các xóm đặc biệt khó khăn. Thần Sa là xã vùng III, địa bàn rộng, nhiều xóm vùng cao và hơn 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số.

Ông Tạ Việt Hồng, Chủ tịch UBND xã Thần Sa.

Tân Kim được lựa chọn mở lớp bởi đây là địa bàn còn nhiều người có nhu cầu học xóa mù chữ. Học viên đều là người Dao, không có điều kiện đến trường hoặc phải nghỉ học sớm để lao động, chăm lo gia đình. Không ít học viên còn gặp khó khăn do trong sinh hoạt hằng ngày chủ yếu sử dụng tiếng dân tộc.

Công việc nương rẫy, chăn nuôi và làm thuê thời vụ cũng khiến việc duy trì sĩ số không đơn giản... Để vận động người dân đến lớp, địa phương phối hợp với nhà trường, Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể ở xóm rà soát từng trường hợp, đến từng hộ gia đình tuyên truyền, vận động. Thời gian học phù hợp lịch lao động, địa điểm đặt ngay tại xóm để giảm đi lại. Trong quá trình học, giáo viên theo dõi sĩ số, động viên người nghỉ; trưởng xóm và các đoàn thể cùng nhắc nhở.

Nhờ đó, lớp học không chỉ là công việc của giáo viên, mà trở thành sự chung tay của cộng đồng. Sau hơn hai tháng, phần lớn học viên đã nhận biết chữ cái, ghép tiếng, đọc câu ngắn, viết họ tên và địa chỉ. Đáng chú ý là sự thay đổi về tâm lý.

Từ e ngại, nhiều học viên đã chủ động trao đổi với giáo viên và tự tin hơn khi thực hành. Với địa phương, xóa mù chữ không dừng ở hoàn thành một lớp học, mà còn là duy trì những con chữ sau khi lớp kết thúc.

UBND xã Thần Sa dự kiến tiếp tục theo dõi, đánh giá kết quả; phối hợp với trường học, thư viện và nhà văn hóa xóm tổ chức đọc sách, sinh hoạt học tập cộng đồng. Việc sử dụng chữ cũng được gắn với những nhu cầu mới, thiết thực hơn, như dịch vụ công trực tuyến, ứng dụng VNeID, tiếp cận thông tin chăm sóc sức khỏe và phát triển sinh kế của người dân.

Từ lớp học xóa mù chữ cho đồng bào Dao ở xã Thần Sa, sự kiên trì của người học, trách nhiệm của giáo viên, cùng sự chung tay của chính quyền, đang góp phần xóa bỏ mù chữ và mở thêm cơ hội học tập cho người dân vùng cao...