Cô giáo 'hồi sinh' từ bạo bệnh và hành trình gieo mầm khởi nghiệp nơi đại ngàn

Cô giáo Hà Thị Thuận, giáo viên trường Tiểu học và THCS Huy Hạ (Phù Yên, Sơn La) là một trong 60 giáo viên, cán bộ quản lý có thành tích tiêu biểu được Bộ GD-ĐT vinh danh năm 2025. Trong phần giới thiệu về cô giáo Thuận, Bộ GD-ĐT cho biết: "Cô Thuận có thành tích nổi bật trong bồi dưỡng học sinh giỏi và hướng dẫn nghiên cứu khoa học kỹ thuật, khởi nghiệp. Trong 3 năm học liên tiếp (2022 - 2025), hướng dẫn học sinh tham gia các cuộc thi KHKT, khởi nghiệp cấp huyện và cấp tỉnh, đạt nhiều giải cao.

Các đề tài đều gắn liền với thực tiễn địa phương như khai thác dược liệu nhân trần, thảo dược truyền thống, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế nông thôn. Những sản phẩm này không chỉ thể hiện năng lực kết nối giáo dục với đời sống mà còn giúp học sinh phát triển các kỹ năng cần thiết như tư duy sáng tạo, thuyết trình, làm việc nhóm.

Không chỉ dạy giỏi, cô Hà Thị Thuận còn là tác giả của nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP và sản phẩm công nghiệp, nông nghiệp nông thôn tiêu biểu tỉnh Sơn La, đạt giải Nhất cuộc thi “Phụ nữ Sơn La khởi nghiệp và chuyển đổi xanh”; năm 2025 tiếp tục giành giải Nhất cuộc thi “Đòn bẩy tăng tốc kinh doanh”. Đây là minh chứng rõ nét cho tinh thần sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và khả năng hiện thực hóa các ý tưởng phục vụ phát triển cộng đồng.

Cô Hà Thị Thuận là người tiên phong trong việc đưa tinh thần khởi nghiệp đổi mới sáng tạo vào trường học, kết nối giáo dục với sản xuất kinh doanh và phát triển cộng đồng. Những thành tích của cô là minh chứng rõ nét cho hình ảnh người phụ nữ ngành giáo dục thời đại mới bản lĩnh, nhân ái, trí tuệ và cống hiến".

Cô giáo Hà Thị Thuận, giáo viên trường Tiểu học và THCS Huy Hạ (Phù Yên, Sơn La) hướng dẫn học sinh thu hái cây dược liệu

Cuộc “hồi sinh” kỳ diệu của cô giáo vùng cao

Đọc những dòng giới thiệu trên, có lẽ bất cứ ai cũng ấn tượng, thế nhưng gặp cô Hà Thị Thuận, giáo viên trường Tiểu học và THCS Huy Hạ (Phù Yên, Sơn La) ngoài đời thực còn ấn tượng hơn nữa. Gặp cô Thuận vào những ngày giáp Tết, ít ai ngờ người phụ nữ năng nổ, hoạt bát này từng bị bệnh viện “trả về”, thoi thóp với cân nặng vỏn vẹn 38kg. Cách đây 10 năm, căn bệnh xơ gan đã khiến sức khỏe cô kiệt quệ, bệnh viện tiên lượng xấu. Thế nhưng, bản năng sinh tồn và niềm tin vào y học cổ truyền dân tộc đã tạo nên một phép màu.

"Lúc bị bệnh viện trả về, tôi tự tìm hiểu các bài thuốc nam của gia đình và mang cây An Xoa từ Bình Phước về trồng, tự chữa cho mình. Khi đứng vững trên đôi chân mình một lần nữa, tôi tự nhủ phải làm gì đó để giúp bà con. Trên vùng cao người dân uống rượu rất nhiều, cũng bởi vậy mà rất hay mắc các vấn đề về gan, nhiều người khi phát hiện bệnh, đi bệnh viện thì đã không kịp. Từ đó tôi có suy nghĩ phát triển dược liệu để giúp bà con chăm sóc sức khỏe ngay tại địa phương bằng chính những bài thuốc nam”, cô Thuận chia sẻ.

Cũng từ đó, từ một người giáo viên đơn thuần, cô quyết tâm theo học bài bản tại Trường Trung cấp Y dược Tuệ Tĩnh tại Hà Nội để củng cố kiến thức. Biến nỗi đau thành hành động, cô bắt đầu hành trình đưa những "lá cây rừng" vào phòng thí nghiệm, biến chúng thành những sản phẩm có giá trị cho cộng đồng.

Khi học trò lớp 6 là “nhà nghiên cứu”

Trường THCS Huy Hạ nơi cô Thuận công tác nằm sát những cánh rừng già – kho tàng dược liệu quý báu. Nhận thấy học sinh vùng cao vốn gần gũi với cỏ cây nhưng chưa biết giá trị thực sự của chúng, cô Thuận đã nhen nhóm ý tưởng hướng dẫn các em nghiên cứu khoa học.

Không chọn những đề tài xa vời, cô hướng học trò vào những thứ gần gũi nhất. Dự án đầu tay là nấu cây bình vôi và lạc tiên để tạo ra sản phẩm hỗ trợ giấc ngủ. Kết quả, dự án đạt giải Nhất cấp huyện.

Để duy trì đam mê cho học trò, cô Thuận "tuyển quân" từ lớp 6 đến lớp 9, ưu tiên những em thực sự yêu thích cỏ cây. Thế nhưng, hành trình này không trải hoa hồng. Kinh phí kiểm nghiệm mỗi sản phẩm tốn từ 1,8-2,4 triệu đồng, mỗi sản phẩm đều phải kiểm nghiệm nhiều lần, đến khi đạt chuẩn mới có thể đưa vào sử dụng.

Nhiều khoảng đất trống trong khuôn viên trường cũng được cô trò tận dụng để trồng cây dược liệu

Cô Thuận tâm sự: "Nhà trường chưa có kinh phí hỗ trợ việc này, tôi tự bỏ tiền túi ra để đưa sản phẩm đi kiểm nghiệm tại Trung tâm kiểm nghiệm Quốc gia. Sau đó, cô trò lại cùng nhau lên rừng hái thuốc, sơ chế rồi bán nhỏ lẻ ở các hội chợ để lấy tiền tái đầu tư cho các dự án sau. Khó khăn nhiều, nhưng nhìn các em tự tin, có ý thức hơn với tài nguyên quê hương, tôi lại thấy mọi công sức đều xứng đáng”.

Cần cơ chế để "giữ lửa" đam mê

Dù đạt được nhiều thành tích đáng nể, nhưng cô Thuận không khỏi trăn trở về những bất cập trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học (NCKH) và khởi nghiệp tại trường học. Thực tế, các dự án thực nghiệm như của cô trò trường Huy Hạ thường gặp khó khăn về kinh phí kiểm nghiệm, tiêu chuẩn khắt khe về độ tươi sạch và đặc biệt là thiếu đi một "bà đỡ" về chính sách.

Từ thực tiễn "lăn lộn" với nghề, cô Thuận kiến nghị cần có sự thay đổi từ cấp quản lý: "Tôi mong muốn trong mỗi nhà trường cần xây dựng một quỹ phát triển giáo dục hoặc quỹ khen thưởng dành riêng cho NCKH. Nhà trường nên trích một phần kinh phí ban đầu để hỗ trợ các nhóm học sinh có ý tưởng tốt, giúp các em có nguồn lực thực hiện thay vì giáo viên phải tự bơi bằng tiền túi."

Bên cạnh đó, cô giáo vùng cao cũng nhấn mạnh vai trò của việc kết nối giữa giáo dục và thực tiễn địa phương. Theo cô, nhà trường và các đơn vị liên quan nên quan tâm, đầu tư mạnh hơn để các dự án của học sinh không chỉ dừng lại ở mức "trải nghiệm" mà có thể chuẩn hóa để tham gia vào chương trình OCOP (Mỗi xã một sản phẩm).

"Nếu có cơ chế ưu tiên về giảm giờ dạy, hồ sơ sổ sách hay đặc biệt là sự đầu tư bài bản cho các dự án tiềm năng, chất lượng NCKH trong trường học sẽ được nâng lên rất nhiều. Học sinh miền núi sẽ không chỉ học chữ, mà còn học được cách làm giàu từ chính vốn quý của dân tộc mình", cô Thuận nhấn mạnh.

Viết tiếp khát vọng cho phụ nữ vùng cao

Không dừng lại ở bục giảng, cô Thuận còn là “thuyền trưởng” của Hợp tác xã dược liệu Uyên Thuận. Cô đã xây dựng vùng nguyên liệu rộng 37ha, liên kết và tạo việc làm cho hơn 30 phụ nữ dân tộc thiểu số tại địa phương.

"Ở đây bà con còn lạc hậu, phụ nữ ít có tiếng nói. Khi tôi hướng dẫn họ trồng cây An Xoa, thu mua nguyên liệu, họ có thu nhập, từ đó tự tin hơn trong cuộc sống và giao tiếp", cô Thuận chia sẻ. Với những nỗ lực đó, cô đã vinh dự nhận giải Khuyến khích của Chính phủ Hà Lan trong dự án khởi nghiệp năm 2021 và nhiều năm liền đạt giải Nhất cuộc thi khởi nghiệp phụ nữ tỉnh Sơn La.

Rời Huy Hạ khi bóng chiều đã đổ dài trên những đồi cây dược liệu, chúng tôi tin rằng ngọn lửa từ cô giáo Hà Thị Thuận sẽ còn cháy mãi, biến những loài cây dại ven đường thành niềm tự hào của người dân nơi đại ngàn Sơn La.

Nguyễn Trang/VOV.VN