Cô giáo trẻ miệt mài 'níu' giấc mơ trường lớp, đẩy lùi nạn tảo hôn nơi rẻo cao

Những chuyến băng rừng "giành" lại tương lai cho học trò

Những ngày giáp Tết, không khí rộn ràng khắp các bản làng, thế nhưng với cô giáo Dương Thị Kim Ngân - Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Hồng Thái (Na Hang, Tuyên Quang), bên cạnh những niềm vui Tết đến xuân về, vẫn canh cánh nỗi lo học sinh bỏ học, tảo hôn sau mỗi mùa lễ hội.

Có 11 năm gắn bó với giáo dục Na Hang, cô Ngân cho biết, phần khó nhất của giáo viên vùng cao không nằm ở trang giáo án, mà nằm ở con đường dẫn vào nhà các em – nơi những hủ tục vẫn còn hiện hữu. Tại đây, 99% học sinh là con em đồng bào Mông, Dao. Chuyện các em đang học lớp 8, lớp 9 bỗng dưng nghỉ học để “theo chồng, lấy vợ” là chuyện thường gặp.

Cô giáo Dương Thị Kim Ngân - Trường Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Hồng Thái (Na Hang, Tuyên Quang).

"Những năm trước nạn tảo hôn khá phổ biến, vài năm trở lại đây, tỷ lệ này đã giảm đáng kể, song mỗi năm vẫn có vài em tảo hôn. Nhất là sau các mùa lễ hội - dịp thanh thiếu niên giao lưu, vui chơi, người Mông lại có tục "bắt vợ" hay cũng có những em sau dịp này tự nguyện theo nhau về nhà khi tuổi còn rất trẻ. Nhiều em lấy vợ lấy chồng khi chỉ 12-15 tuổi. Có những năm lễ hội không tổ chức được do dịch bệnh, tỷ lệ tảo hôn giảm hẳn, nhưng cứ có lễ hội, là y rằng các cô lại phải chuẩn bị hành trang vào tận nhà vận động học sinh quay lại lớp học", cô Ngân trăn trở.

Cô Ngân vẫn nhớ, vài năm trước, một học trò của cô đang học lớp 9 từng có ý định bỏ học để cưới một cô bé mới 13 tuổi tại Bắc Kạn cũ, nay là tỉnh Thái Nguyên.

“Lúc đó, các em còn quá nhỏ, bạn nam chưa đầy 15 tuổi. Em tự ý đưa bạn gái về nhà chung sống. Sau khi biết thông tin, các cô giáo đã phải nhiều lần đến tận nhà vận động, thuyết phục, thậm chí phải phối hợp với chính quyền xã, công an và cả trường học của bạn nữ để kiên trì thuyết phục. Cuối cùng các em cũng hiểu và tự nguyện về nhà, tiếp tục đi học", cô Ngân kể.

Đây chỉ là một trong rất nhiều trường hợp cô Dương Thị Kim Ngân đã kiên trì vận động giúp các em thoát khỏi nạn tảo hôn. Cô Ngân cho biết, học sinh lứa tuổi cấp 2 đang trong giai đoạn phát triển tâm lý phức tạp. Nếu người thầy chỉ dùng mệnh lệnh hay sự quát mắng, các em sẽ ngay lập tức “đóng cửa” lòng mình. Vì vậy, cô chọn cách tiếp cận bằng sự thấu cảm và kiên trì.

“Tôi thường chọn cách tâm sự, lắng nghe các em như một người bạn. Thay vì áp đặt "em phải thế này", tôi thường bắt đầu bằng: "Theo cô nghĩ như thế này sẽ tốt cho em...". Mình phải làm bạn thì các em mới không sợ hãi, mới dám chia sẻ chuyện tình cảm, những nhen nhóm ý tưởng lấy vợ, lấy chồng sớm”, cô Ngân bộc bạch.

Chính nhờ sự tinh tế này, trung bình mỗi năm cô Ngân đã vận động thành công từ 5-6 học sinh từ bỏ ý định tảo hôn. Với cô, mỗi một em ở lại lớp là một cuộc đời được mở ra hướng đi mới, thay vì quẩn quanh trong cái nghèo, cái khó của những "người mẹ, người cha trẻ con".

Lớp học 0 đồng dưới ánh đèn khuya

Không chỉ là "chuyên gia tâm lý" bất đắc dĩ, cô Ngân còn được biết đến với tấm lòng tận tụy qua những lớp phụ đạo miễn phí đến tận đêm khuya cho học trò nghèo từ nhiều năm nay.

Đều đặn mỗi tuần hai buổi, từ 19h đến 21h tối, ánh đèn tại lớp học bồi dưỡng của cô Ngân lại sáng. Đối tượng của cô là những em học sinh có học lực yếu, những em còn ngại giao tiếp hoặc bị hổng kiến thức do rào cản ngôn ngữ.

Cô Ngân cùng đồng nghiệp đến nhà thăm, vận động học sinh ra lớp

Cô tâm sự: “Phụ huynh ở đây đa số làm nương rẫy, có người còn không thạo tiếng Kinh, việc quan tâm đến chuyện học của con em còn hạn chế. Vì vậy, các thầy cô ở trường chính là cha mẹ thứ hai của các em. Mình dạy các em bằng tình thương, không mong cầu đền đáp, chỉ mong các em không bị tụt lại phía sau. Điều chúng tôi mong mỏi nhất là các em học vững kiến thức, yêu trường yêu lớp, có vậy các em mới gắn bó, không có tâm lý bỏ học".

Cô Ngân kể, những ngày giáp Tết này, học sinh đi học nhưng tâm lý nhiều em muốn về nhà sớm để đón Tết. Sau Tết cũng có nhiều em nghỉ học ở nhà luôn. Để học trò không bỏ lớp, cô Ngân và đồng nghiệp thường xuyên bỏ tiền túi mua bánh kẹo, vào tận nhà vận động phụ huynh và học sinh.

"Đường ở Na Hang 100% là lên dốc, rồi lại xuống dốc, đường đi rất khó khăn, nhiều điểm bản ở xa các thầy cô phải đi xe máy 7km rồi lại đi bộ thêm 2km đường dốc nữa mới tới nhà để vận động học sinh ra lớp học", cô Ngân kể.

Trong những lần ấy, câu chuyện khiến cô Ngân nhớ nhất là lần vận động một nam sinh lớp 9 có ý định bỏ học vì biến cố gia đình. Sau kỳ nghỉ Tết, em bỗng nhiên nghỉ học. Khi tìm đến tận nhà, cô mới biết bố em vừa qua đời, để lại người mẹ nghèo và ba đứa con thơ. Là con cả, em định xuống Bắc Ninh làm thuê để phụ mẹ nuôi em.

“Lúc đó, chúng tôi vào tận nơi, mang theo bánh kẹo và cả số tiền, gạo quyên góp được từ phong trào "Hũ gạo tình thương" của trường để tặng mẹ con em. Tôi bảo với em, nếu giờ em bỏ học đi làm thuê, em cũng sẽ khổ như mẹ, tương lai của các em em cũng sẽ dở dang. Đi học đã có Nhà nước và các thầy cô lo, khi ấy cả mẹ và em đều bật khóc”, cô Ngân xúc động nhớ lại.

Nhờ sự sát sao ấy, cậu học trò năm nào đã không đi làm thuê sớm mà học hết chương trình lớp 9, rồi hoàn thành chương trình lớp 12. Giờ đây em đã có một công việc ổn định tại khu công nghiệp ở Bắc Ninh.

11 năm một tình yêu với Na Hang

Sinh ra tại Cao Bằng, tốt nghiệp Trường ĐH Sư phạm Thái Nguyên, cô Ngân đã chọn Na Hang làm quê hương thứ hai ngay từ những ngày đầu lập nghiệp. Dù có cơ hội chuyển về những nơi điều kiện thuận lợi hơn, cô vẫn quyết định ở lại, thậm chí chuyển cả gia đình và nhập hộ khẩu về gần trường để toàn tâm toàn ý với học trò.

"Trẻ con vùng cao rất tình cảm. Khi mình đã tạo được niềm tin, các em sẵn sàng chia sẻ mọi tâm tư. Chính sự chân thành ấy là sợi dây níu giữ tôi ở lại với mảnh đất này suốt hơn một thập kỷ qua", cô Ngân nói.

Sự tận tâm của cô Dương Thị Kim Ngân đã góp phần không nhỏ vào việc thay đổi nhận thức của đồng bào nơi đây. Những hạt mầm tri thức và niềm tin mà cô gieo xuống đang dần kết trái, giúp những học sinh vùng cao tự tin bước ra khỏi cổng trường nội trú, hướng tới một tương lai tươi sáng hơn tại các giảng đường hay nhà máy chuyên nghiệp.

Nguyễn Trang/VOV.VN