Hà Nội gia nhập Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO: Nền tảng vững chắc cho xã hội học tập

Đây không chỉ là sự ghi nhận quốc tế, mà còn là minh chứng cho hành trình bền bỉ của Thành phố Hà Nội hướng tới mục tiêu mở rộng cơ hội để mọi người dân ở mọi lứa tuổi, đều được học tập và phát triển, tiếp tục thúc đẩy xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời trong giai đoạn mới.

Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cùng Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn đón nhận chứng nhận danh hiệu Thành phố Hà Nội là thành viên Mạng lưới "Thành phố học tập toàn cầu" của UNESCO. Ảnh: VGP/Minh Anh

Tạo cơ hội cho mọi người ở mọi lứa tuổi đều được học tập

Khi phố phường bắt đầu rộn ràng không khí Tết, lớp học xóa mù chữ tại phường Cửa Nam vẫn đều đặn sáng đèn. Trong căn phòng nhỏ, giáo viên vừa hướng dẫn nhóm học viên nhỏ tuổi làm toán, vừa quay sang giải thích lại bài tập đọc cho một học viên lớn tuổi. Ở đây, học viên từ 6 đến ngoài 60 tuổi cùng học chung một lớp, với những cuốn vở, cây bút và mục tiêu khác nhau, nhưng cùng chung khát vọng được học.

Học viên Nguyễn Thị Tâm, ngoài 50 tuổi, chia sẻ mong muốn giản dị: “Tôi đi học để biết chữ, để có thể đọc sách báo và hiểu thêm nhiều điều. Trước đây, vì hoàn cảnh nên tôi không được đến trường. Giờ có lớp học này, tôi thấy mình vẫn còn cơ hội”. Với bà Tâm và nhiều học viên khác, lớp học không chỉ giúp biết đọc, biết viết, mà còn mở ra cánh cửa để tự tin hơn trong cuộc sống thường ngày.

Theo thầy giáo Phạm Đức Nam, Giám đốc Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên Nguyễn Văn Tố, các lớp xóa mù chữ như ở phường Cửa Nam là một phần quan trọng trong hệ thống giáo dục của Thủ đô. “Chúng tôi duy trì đầy đủ các lớp xóa mù chữ tiểu học, phục vụ nhiều đối tượng khác nhau, từ lao động tự do, người lớn tuổi đến những người có hoàn cảnh khó khăn. Trung tâm luôn sẵn sàng hỗ trợ, với mong muốn mọi học viên đều được bình đẳng trong học tập” - thầy Nam cho biết.

Hà Nội hiện có 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, phân bố tại các phường, xã. Mỗi năm, các trung tâm tuyển sinh hàng chục nghìn học viên học chương trình trung học cơ sở, trung học phổ thông, đồng thời tổ chức nhiều lớp xóa mù chữ, bồi dưỡng kiến thức văn hóa, khoa học, công nghệ, kỹ năng sống, chăm sóc sức khỏe, đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng của người dân.

Việc mở rộng cơ hội học tập cho mọi lứa tuổi nằm trong chiến lược dài hạn của Hà Nội khi xây dựng xã hội học tập. Trong quá trình hướng tới danh hiệu Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO, Hà Nội đặc biệt chú trọng thúc đẩy học tập suốt đời cho toàn bộ cộng đồng, không chỉ tập trung vào hệ thống giáo dục chính quy hay một số nhóm đối tượng nhất định. Thành phố đã ban hành và triển khai nhiều chính sách mang tính nền tảng. Trong đó, việc duy trì tỉ lệ chi khoảng 20% ngân sách hằng năm cho giáo dục được xem là trụ cột quan trọng, bảo đảm nguồn lực ổn định cho đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng đội ngũ và mở rộng các chương trình học tập trong và ngoài nhà trường. Giai đoạn 2019 - 2025, Hà Nội dành khoảng 30 nghìn tỷ đồng cho đầu tư giáo dục, đưa tỉ lệ trường đạt chuẩn quốc gia lên gần 80%. Riêng năm học 2025 - 2026, cùng với chính sách miễn học phí, Thành phố bố trí hơn 3 nghìn tỷ đồng hỗ trợ bữa ăn bán trú cho học sinh tiểu học. Những chính sách này không chỉ góp phần giảm gánh nặng cho phụ huynh, mà còn tạo điều kiện để trẻ em được học tập trong môi trường tốt hơn, toàn diện hơn. Song song với giáo dục chính quy, hệ thống giáo dục ngoài nhà trường ngày càng được mở rộng. Các trung tâm học tập cộng đồng, thư viện, nhà văn hóa, di tích lịch sử - văn hóa dần trở thành những “không gian học tập mở”, nơi người dân có thể tiếp cận tri thức theo nhiều cách linh hoạt, gắn với đời sống, văn hóa và nhu cầu thực tiễn của cộng đồng.

Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết, UNESCO đánh giá cao cách tiếp cận toàn diện của Hà Nội trong xây dựng xã hội học tập. Theo ông, việc gia nhập Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu giúp Hà Nội tăng cường trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ sáng kiến với các thành phố khác, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực giáo dục. “Hà Nội có nhiều điều kiện để trở thành hình mẫu về xây dựng xã hội học tập, nơi học tập suốt đời được lan tỏa trong mọi cộng đồng” - ông Baker nhận định.

Nỗ lực thúc đẩy học tập suốt đời

Hành trình để được công nhận là thành viên Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO là kết quả của quá trình hoạch định và kiên trì mà Thành phố theo đuổi mục tiêu xây dựng xã hội học tập trong nhiều năm, đặc biệt là giai đoạn tập trung cao độ của năm 2025. Từ những lớp học xóa mù chữ giản dị ở cơ sở đến các chương trình giáo dục quy mô toàn thành phố, một thông điệp xuyên suốt được khẳng định: Ở Hà Nội, cơ hội học tập không bị giới hạn bởi tuổi tác, hoàn cảnh hay điểm xuất phát.

Tháng 1-2025, Hà Nội đã ban hành kế hoạch xây dựng Thủ đô trở thành Thành phố học tập, xác định đây là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược gắn với phát triển con người, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập. Từ kế hoạch của Thành phố, các mục tiêu xây dựng Thành phố học tập nhanh chóng được cụ thể hóa bằng chương trình, đề án và hoạt động thực tiễn. Hà Nội lựa chọn cách làm linh hoạt, bám sát các tiêu chí của UNESCO, đồng thời gắn với điều kiện, thế mạnh và bản sắc của Thủ đô. Học tập suốt đời không chỉ diễn ra trong nhà trường, mà mở rộng ra cộng đồng, nơi làm việc, không gian văn hóa, di sản và môi trường số.

Phát biểu tại Diễn đàn học tập suốt đời năm 2025, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh: “Trao quyền học tập cho mọi người là chìa khóa để Thủ đô không ngừng đổi mới, thích ứng và hội nhập với thế giới”. Quan điểm này được cụ thể hóa bằng nhiều văn bản quan trọng, trong đó có Nghị quyết số 23-NQ/TU của Thành ủy Hà Nội, đặt ra các mục tiêu trung hạn và dài hạn đến năm 2045. Thành phố phấn đấu duy trì tỉ lệ 99,5% người trong độ tuổi 15 - 60 biết chữ; 70% công dân đạt chuẩn học tập và kỹ năng số; 80% gia đình, dòng họ, cộng đồng đạt danh hiệu học tập; 60% đơn vị hành chính đạt chuẩn đơn vị học tập.

Cùng với đó, UBND thành phố Hà Nội ban hành kế hoạch triển khai phong trào “Cả nước thi đua xây dựng xã hội học tập giai đoạn 2023 - 2030” với hệ thống tiêu chuẩn, tiêu chí, chỉ số bám sát các đặc trưng cốt lõi của UNESCO, tập trung vào học tập hòa nhập, bình đẳng; học tập tại nơi làm việc; xây dựng văn hóa học tập trong gia đình, cộng đồng; đổi mới học tập trong môi trường số và phát triển các không gian học tập mở. Hơn 4.600 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố; hơn 500 trung tâm học tập cộng đồng; gần 6.000 di tích lịch sử, văn hóa cùng hệ thống thư viện, bảo tàng được kết nối thành mạng lưới học tập liên tục, đưa việc học đến gần người dân hơn và trở thành một phần tự nhiên của đời sống.

Trong giáo dục chính quy, Hà Nội tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong với mô hình “Trường học hạnh phúc”. Được triển khai theo khuyến nghị của UNESCO với 15 tiêu chí, mô hình hướng tới xây dựng môi trường học đường an toàn, tích cực, tôn trọng và sáng tạo. Đến nay, hơn 2.900 trường từ mầm non đến phổ thông đã tham gia mô hình, tạo chuyển biến rõ nét trong văn hóa nhà trường.

Cùng với đổi mới mô hình giáo dục, Hà Nội coi chuyển đổi số là động lực quan trọng để mở rộng cơ hội học tập. Trong giai đoạn dịch Covid-19, chương trình “Sóng và máy tính cho em” đã kịp thời hỗ trợ hàng nghìn học sinh khó khăn. Hiện nay, Thành phố tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp công nghệ tổ chức các lớp kỹ năng số, diễn đàn trải nghiệm nghề nghiệp, tăng cường liên kết nhà trường - doanh nghiệp, góp phần nâng cao năng lực thích ứng của lực lượng lao động tương lai.

Việc gia nhập Mạng lưới Thành phố học tập toàn cầu của UNESCO mở ra một chặng đường mới với Hà Nội. Thủ đô đang tiếp tục mở rộng cơ hội học tập cho mọi người dân, nuôi dưỡng tinh thần học tập suốt đời và từng bước hiện thực hóa khát vọng xây dựng một xã hội học tập hiện đại, nhân văn, phát triển bền vững.

Thống Nhất