Cơ giới hóa khâu cấy lúa:Tăng hiệu quả và giá trị sản xuất

Tại nhiều địa phương của thành phố, mô hình mạ khay cấy máy được đẩy mạnh, giúp giảm chi phí lao động, bảo đảm khung thời vụ, góp phần thay đổi tập quán canh tác, hướng tới sản xuất lúa hiện đại.

Ứng dụng mạ khay cấy máy tại xã Phú Xuyên. Ảnh: Hương Giang

Những cánh đồng cơ giới hóa

Trên nhiều cánh đồng, những chiếc máy cấy vận hành nhịp nhàng, lúa cấy hàng thẳng tắp, khoảng cách đều nhau, cây mạ bén rễ nhanh, sinh trưởng khỏe. Đó là kết quả của việc áp dụng mô hình mạ khay - cấy máy.

Ông Nguyễn Hùng Cường, đại diện Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Tổng hợp Phú Hưng (xã Phú Xuyên) cho biết, mỗi vụ, đơn vị sản xuất 15-17 vạn khay mạ, sử dụng 11 máy cấy công suất lớn. Việc cơ giới hóa giúp chủ động hoàn toàn khâu gieo cấy, bảo đảm tiến độ thời vụ, giảm phụ thuộc vào lao động thủ công vốn ngày càng khan hiếm. “Trước đây, mỗi vụ phải huy động hàng chục lao động cấy lúa trong thời gian ngắn, vừa tốn kém vừa bị động. Nay, đưa máy cấy vào sản xuất, chỉ cần vài người vận hành là có thể hoàn thành diện tích lớn trong thời gian ngắn, tiết kiệm chi phí và công sức", ông Nguyễn Hùng Cường chia sẻ.

Cũng về việc này, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Triều Khê (xã Hòa Xá) Đặng Xuân Khôi thông tin, so với cấy thông thường bằng tay, mô hình mạ khay - cấy máy đã giảm chi phí được khoảng 200-300 nghìn đồng/sào (tương đương 3,5-3,7 triệu đồng/ha) nhờ tiết kiệm công lao động, giảm giống và giảm thuốc bảo vệ thực vật; năng suất lúa tăng 10-20%/sào; đồng thời giải phóng sức lao động cho nông dân. Không chỉ giảm công lao động, mạ khay - cấy máy còn tạo sự đồng đều ngay từ đầu vụ. Cây mạ được ươm trong khay theo quy trình kỹ thuật, bảo đảm độ tuổi, chiều cao và bộ rễ phát triển tốt trước khi đưa ra đồng. Khi cấy bằng máy, mật độ được tính toán hợp lý, cây lúa có không gian sinh trưởng, hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng, giảm sâu bệnh và tăng số nhánh hữu hiệu.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương, thành phố xác định cơ giới hóa là khâu đột phá trong tái cơ cấu ngành Nông nghiệp. Hà Nội hiện có 5.676 máy làm đất, 990 máy phun thuốc bảo vệ thực vật, 877 máy gặt đập liên hợp... Đến nay, tỷ lệ cơ giới hóa trong khâu làm đất của Hà Nội đạt 100%; khâu thu hoạch đạt trên 90%, khâu gieo cấy đạt 15%. Việc áp dụng mạ khay - cấy máy không chỉ giúp tăng năng suất mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân. Từ chỗ sản xuất manh mún, dựa vào kinh nghiệm, nông dân dần tiếp cận phương thức canh tác khoa học, tuân thủ quy trình kỹ thuật, quản lý chi phí chặt chẽ, hướng tới sản xuất hàng hóa.

Nền tảng cho nông nghiệp hiện đại

Bên cạnh ưu điểm, việc áp dụng cơ giới hóa khâu gieo, cấy lúa vẫn gặp nhiều khó khăn do ở một số địa phương đồng ruộng còn manh mún, không bằng phẳng, khó điều tiết nước; hệ thống giao thông, thủy lợi nội đồng nhiều nơi chưa đáp ứng, khó chủ động khâu tưới tiêu; nạn ốc bươu vàng, chuột phá hại sau cấy máy nặng hơn so với cấy tay truyền thống (do cấy máy cây mạ non hơn). Ngoài ra, cơ cấu giống lúa còn dàn trải, chưa xác định được giống chủ lực; chưa quy hoạch được mỗi cánh đồng cấy một giống để hình thành vùng chuyên canh…

Để tháo gỡ khó khăn, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) tiếp tục nhân rộng mô hình mạ khay cấy máy tại các vùng sản xuất lúa tập trung. Giai đoạn 2026-2030, thành phố dự kiến xây dựng 2.500-4.000ha ứng dụng mạ khay cấy máy, đồng thời tăng cường liên kết với doanh nghiệp dịch vụ cơ giới, hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Giám đốc Hợp tác xã Kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Tam Hưng (xã Tam Hưng) Đỗ Văn Kiên cho rằng, để mô hình cấy máy phát huy hiệu quả lâu dài, cần tổ chức lại sản xuất theo hướng tích tụ ruộng đất, xây dựng cánh đồng lớn, phù hợp với máy móc cơ giới. Cùng với đó, đẩy mạnh liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân, hình thành chuỗi sản xuất, chế biến tiêu thụ, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, Sở tiếp tục phối hợp với các sở, ngành, chính quyền địa phương hỗ trợ các hợp tác xã tiếp cận vốn ưu đãi, lập hồ sơ mua sắm máy móc, tổ chức tập huấn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ. Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng máy cấy mà còn bảo đảm vận hành hiệu quả, đồng bộ trong toàn bộ quy trình sản xuất. Các địa phương cần đẩy mạnh việc tích tụ ruộng đất, quy hoạch đồng ruộng thành các vùng chuyên canh; xác định giống lúa chủ lực để xây dựng cánh đồng mẫu lớn, cấy một giống ở từng xứ đồng; hoàn thiện hệ thống giao thông nội đồng để thuận lợi cho cơ giới hóa; tăng cường tập huấn đào tạo về vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa máy, thiết bị nông nghiệp...

Có thể thấy, mô hình mạ khay - cấy máy đang tạo bước chuyển tích cực cho sản xuất lúa. Giảm chi phí, tăng năng suất, nâng cao chất lượng và bảo vệ môi trường... không chỉ là lợi ích trước mắt mà còn là nền tảng cho nông nghiệp hiện đại, thích ứng yêu cầu phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Ngọc Quỳnh