Cơ giới hóa nông nghiệp ĐBSCL theo Đề án một triệu ha lúa: Vẫn còn điểm nghẽn!

Gặt lúa bằng máy gặt đập ở ĐBSCL - Ảnh: Internet

Thực tiễn từ HTX Hưng Lợi

Tại hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Hưng Lợi, xã Đại Ngãi, TP.Cần Thơ, tổng diện tích sản xuất của HTX đạt 603 ha, trong đó có 50 ha với 46 hộ dân tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. Ông Võ Văn Thạnh - Phó giám đốc HTX - cho biết, đơn vị hiện chỉ có một máy thu gom rơm tự hành do Đức tài trợ 100%. Các loại máy khác như máy xới, máy gặt đập liên hợp và drone phun thuốc chủ yếu được thuê mướn hoặc do xã viên tự đầu tư rồi cung cấp dịch vụ cho HTX.

Nhờ có dịch vụ cơ giới hóa thuê mướn, các khâu làm đất, phun thuốc và thu hoạch tại HTX được thực hiện nhanh chóng, giảm đáng kể sức lao động thủ công. Tuy nhiên, theo ông Thạnh, hệ thống máy móc hiện nay vẫn chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu sản xuất lúa phát thải thấp. Đặc biệt, HTX còn thiếu máy cuộn rơm và máy lấy rơm tự hành để thu gom phụ phẩm trong điều kiện mùa nước nổi.

Giá một máy thu gom rơm rạ tự hành trung bình khoảng 350 triệu đồng, vượt quá khả năng tự đầu tư của HTX. Vì vậy, HTX kiến nghị Nhà nước hỗ trợ vốn đầu tư và các gói tín dụng ưu đãi để mở rộng cơ giới hóa, phục vụ mục tiêu giảm phát thải và nâng cao giá trị hạt gạo.

Những thực tiễn trên cho thấy, cơ giới hóa mang lại lợi ích rõ rệt về năng suất, chất lượng và khả năng chủ động sản xuất; nhưng cũng đặt ra bài toán lớn về hiệu quả kinh tế và khả năng duy trì lâu dài đối với nông dân và HTX.

Ngày nay máy móc cơ khí nông nghiệp và drone có mặt nhiều nơi trên đồng ruộng - Ảnh: Văn Kim Khanh

Khoa học công nghệ và những điểm nghẽn cần tháo gỡ

Khoa học công nghệ giữ vai trò trung tâm trong quá trình cơ giới hóa theo Đề án 1 triệu ha lúa. Trước hết, cần ưu tiên sử dụng máy sạ cụm và sạ hàng thay cho sạ lan nhằm giảm lượng giống, hạn chế sâu bệnh và giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Việc tích hợp sạ hàng với bón phân vùi giúp phân bón được đưa sâu xuống đất, giảm thất thoát dinh dưỡng và hạn chế phát thải.

Cùng với đó, công nghệ san phẳng mặt ruộng bằng tia laser là bước quan trọng để quản lý nước hiệu quả và hỗ trợ các thiết bị tự động vận hành chính xác. Trong xử lý phụ phẩm, cần cơ giới hóa khâu thu gom rơm rạ, kết hợp máy cuốn rơm, máy băm rơm và chế phẩm sinh học, tuyệt đối không đốt rơm hay vùi rơm tươi trong ruộng ngập nước.

Theo bà Nguyễn Thị Giang - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ - để máy móc phát huy hiệu quả, cần dồn điền đổi thửa, hình thành cánh đồng lớn. Đồng thời, phải nâng cấp giao thông nội đồng đủ tải trọng cho máy gặt, máy kéo và drone. Hệ thống thủy lợi cũng cần được hoàn thiện, lắp đặt trạm bơm có cảm biến mực nước để thực hiện tưới AWD chính xác.

Về tổ chức, HTX kiểu mới đóng vai trò trung tâm trong việc sở hữu máy móc và cung cấp dịch vụ cơ giới hóa cho xã viên, giúp tối ưu công suất thiết bị và giảm gánh nặng đầu tư cho từng hộ. Song song đó, cần triển khai các gói tín dụng ưu đãi để HTX và doanh nghiệp có điều kiện đầu tư đồng bộ các thiết bị giảm phát thải.

Xử lý rơm hiện nay chủ yếu bằng máy móc tự hành - Ảnh: V.K.K

Liên kết chuỗi giữa nông dân, HTX và doanh nghiệp bao tiêu cũng rất quan trọng nhằm gắn sản xuất xanh với giá bán, tín chỉ carbon và thị trường tiêu thụ ổn định. Về nhân lực, cần đào tạo đội ngũ nông dân công nghệ có khả năng vận hành drone, máy tự hành và đọc dữ liệu quan trắc. Đồng thời, xây dựng hệ thống MRV đo đạc, báo cáo và thẩm định để mỗi hạt gạo có “hộ chiếu xanh”.

Mặc dù có nhiều thuận lợi như sự hỗ trợ của Chính phủ, Ngân hàng Thế giới và trình độ canh tác khá cao của nông dân ĐBSCL, cơ giới hóa vẫn đối mặt với nhiều điểm nghẽn về vốn, hạ tầng, nhân lực và thói quen sản xuất.

Nếu các rào cản này không được tháo gỡ đồng bộ, mục tiêu giảm phát thải và nâng cao giá trị hạt gạo sẽ khó đạt được như kỳ vọng. Để thành công, cần đồng bộ khoa học công nghệ, hạ tầng, tổ chức sản xuất và chính sách tài chính, hướng tới mục tiêu kiểm soát đầu vào, giảm phát thải carbon và nâng cao giá trị hạt gạo ĐBSCL trên thị trường quốc tế.

Văn Kim Khanh