Cơ hội bứt phá trong nền kinh tế sáng tạo thời AI

Giới quan sát nhận định những bước đi này không chỉ giúp các nước châu Phi khai thác hiệu quả các tài sản AI mà còn tạo thêm giá trị gia tăng, thu hút đầu tư và nâng cao vị thế trong nền kinh tế số toàn cầu.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Phi, kết quả từ Dự án "Trí tuệ nhân tạo và Âm nhạc châu Phi" (AIAM) do Đại học Witwatersrand tại Nam Phi thực hiện cho thấy việc kết hợp giữa tài năng sáng tạo bản địa và kỹ thuật AI đang mở ra những hướng đi đầy hứa hẹn. Dự án vừa công bố kết quả của giai đoạn thí điểm kéo dài 6 tháng với 5 dự án tiêu biểu do các nhóm chuyên gia gồm nghệ sĩ và kỹ sư từ 7 quốc gia châu Phi như Cameroon, Nigeria, Ghana, Ethiopia, Kenya, CHDC Congo và Nam Phi đồng thực hiện. Các dự án này không chỉ đơn thuần tạo ra âm nhạc, mà còn tập trung vào việc bảo tồn di sản, số hóa kho lưu trữ âm nhạc truyền thống và phát triển các công cụ hỗ trợ nghệ sĩ bản địa.

Các robot thông minh tại sân bay quốc tế Nnamdi Azikiwe (Nigeria). Ảnh: Reuters

Chia sẻ về tầm nhìn này, các chuyên gia cho rằng việc xây dựng các nền tảng AI dựa trên dữ liệu văn hóa và ngôn ngữ bản địa sẽ giúp bảo vệ "chủ quyền sáng tạo" của châu Phi, đồng thời tạo điều kiện để các sản phẩm văn hóa được thương mại hóa hiệu quả hơn trong môi trường số. AI không nên được coi là yếu tố thay thế con người mà là công cụ để mở rộng khả năng sáng tạo. Những thí nghiệm thành công gần đây tại Đại học Witwatersrand cho thấy khi âm nhạc truyền thống được tích hợp với AI một cách có đạo đức và có trách nhiệm, công nghệ sẽ trở thành đòn bẩy để bảo tồn những giá trị văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một, đồng thời tạo ra những thể loại âm nhạc mới mang đậm hơi thở thời đại.

Để đạt được mục tiêu này, giới chuyên gia kêu gọi các nhà hoạch định chính sách ở châu Phi cần sớm bắt nhịp với sự thay đổi chóng mặt của công nghệ. Việc quản lý và xây dựng khung pháp lý phù hợp không chỉ giúp bảo vệ nghệ sĩ trước các rủi ro về bản quyền và thông tin sai lệch, mà còn tạo ra môi trường thuận lợi để các doanh nghiệp khởi nghiệp trong khu vực phát triển.

Trên thực tế, hiện cũng đã có nhiều nước châu Phi đẩy mạnh các chính sách nhằm khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ và thương mại hóa các thành quả sáng tạo. Mới đây, Chính phủ Nigeria và Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) đã nhất trí tăng cường hợp tác nhằm chuyển hóa các tài sản sở hữu trí tuệ và thành quả đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng kinh tế.

Theo thỏa thuận tại cuộc gặp giữa Phó Tổng thống Nigeria Kashim Shettima và Tổng Giám đốc WIPO Daren Tang tại thủ đô Abuja, hai bên nhất trí sẽ tập trung vào thương mại hóa các kết quả nghiên cứu từ các trường đại học và cơ sở nghiên cứu, hỗ trợ phát triển nền kinh tế sáng tạo, tăng cường hợp tác kỹ thuật, nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý và mở rộng các chương trình đào tạo kỹ năng trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Phát biểu tại cuộc gặp, Phó Tổng thống Kashim Shettima nhấn mạnh Nigeria đặt mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái sở hữu trí tuệ hiện đại, mang lại lợi ích thiết thực cho các nhà sáng chế, nhà đầu tư, nhà nghiên cứu, doanh nhân, nghệ sĩ, nhà sản xuất công nghiệp, nông dân và các nhà phát triển phần mềm. Ông Kashim Shettima cho rằng, trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu ngày càng dựa vào tri thức và công nghệ, việc bảo vệ và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình đa dạng hóa nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng bền vững của Nigeria. Nền tảng quan trọng cho tiến trình này là Chính sách và Chiến lược quốc gia về sở hữu trí tuệ đã được chính phủ phê duyệt tháng 11/2025.

Theo đánh giá của giới quan sát, từ việc ứng dụng AI trong các ngành văn hóa - sáng tạo đến hoàn thiện cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ, các quốc gia châu Phi đang nỗ lực chuyển đổi từ vai trò người tiếp nhận công nghệ sang chủ động tham gia tạo ra giá trị mới trong nền kinh tế số toàn cầu.