Tăng trưởng hai con số khởi nguồn từ động lực văn hóa của tổ chức và khát vọng cá nhân

Trong cấu trúc đó, tổ chức, doanh nghiệp chính là đầu máy - nơi chuyển hóa định hướng thành lực kéo thực tế. Còn mỗi cá nhân không phải là hành khách thụ động, mà là một phần của hệ thống vận hành, nơi tạo ra giá trị và tốc độ thực sự của đoàn tàu. Chính tại đây xuất hiện bài toán cốt lõi của tăng trưởng hai con số: không phải là thiếu định hướng, mà các tổ chức, doanh nghiệp cần một văn hóa tích cực, một cơ chế đủ mạnh để chuyển hóa định hướng thành động lực hành vi.

Ở cấp tổ chức, mục tiêu tăng trưởng thường được cụ thể hóa thành KPI, quy trình và hệ thống đánh giá hiệu suất. Tuy nhiên, khi các mục tiêu này không gắn với giá trị và ý nghĩa phát triển cá nhân, chúng dễ trở thành áp lực phải hoàn thành, thay vì động lực để bứt phá. Một “đầu máy” như vậy có thể vận hành, nhưng khó có thể kéo cả đoàn tàu đạt tốc độ cao.

Một nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam do GS. Bùi Thị Minh Hồng dẫn dắt cho thấy một cơ chế vận hành rõ ràng: khát vọng nghề nghiệp của cá nhân là nguồn động lực gốc, nhưng nó không tác động trực tiếp đến tăng trưởng, mà đi qua một chuỗi chuyển hóa hai bước.

Trước hết, khi một cá nhân có khát vọng phát triển, họ đầu tư nhiều hơn vào công việc cốt lõi, từ đó nâng cao hiệu suất trong vai trò (in-role performance) - tức là làm tốt hơn những gì được giao, với chất lượng và trách nhiệm cao hơn. Đây là điều kiện cần, giống như từng bộ phận trong hệ thống phải vận hành ổn định trước khi có thể tăng tốc. Chỉ khi nền tảng này được thiết lập, bước thứ hai mới diễn ra.

Cá nhân bắt đầu tạo ra đóng góp vượt vai trò (extra-role performance) - những hành vi không bắt buộc nhưng có giá trị gia tăng cao. Những đóng góp vượt vai trò có thể kể đến như cải tiến quy trình, chia sẻ tri thức, hỗ trợ đồng nghiệp, hay đề xuất sáng kiến. Chính những đóng góp này mới là lực đẩy thực sự giúp tổ chức tăng tốc, và tích lũy thành tăng trưởng ở cấp độ nền kinh tế.

Điểm quan trọng là: không thể “ra lệnh” cho sự vượt chuẩn, đóng góp vượt vai trò. Một tổ chức có thể yêu cầu nhân viên sáng tạo hơn, chủ động hơn, nhưng nếu họ chưa đạt được hiệu suất tốt trong vai trò chính, thì những yêu cầu đó khó trở thành hiện thực. Ngược lại, khi khát vọng cá nhân được kích hoạt đúng, nó sẽ tự nhiên dẫn đến hiệu suất tốt hơn, và từ đó mở ra khả năng đóng góp vượt chuẩn. Vì vậy, tăng trưởng không đến từ áp lực chỉ tiêu, mà từ động lực nội tại được thiết kế và kích hoạt đúng cách.

Tuy nhiên, khát vọng cá nhân không thể tự vận hành nếu thiếu một đầu máy tổ chức đủ mạnh. Những tổ chức có định hướng rõ ràng, hệ giá trị nhất quán và khả năng kết nối giữa mục tiêu tăng trưởng với ý nghĩa công việc sẽ khuếch đại khát vọng thành hiệu suất. Khi đó, tổ chức không chỉ là nơi phân công công việc, mà trở thành hệ thống dẫn động của tăng trưởng.

Điều này đòi hỏi phải tái thiết kế các chức năng cốt lõi. Học tập và phát triển (learning and development) cần chuyển từ đào tạo kỹ năng sang nuôi dưỡng năng lực phát triển dài hạn và khát vọng nghề nghiệp. Truyền thông nội bộ cần giúp mỗi nhân viên hiểu rõ tổ chức đang hướng tới đâu, và vai trò của họ trong hành trình đó, từ đó tạo ra sự gắn kết có ý nghĩa và sức mạnh tổng lực, thay vì tuân thủ hình thức.

Người làm quản lý, lãnh đạo phải là những người cởi mở, biết khuyến khích các cá nhân có khát vọng và thăng hoa, thay vì tâm lý lo sợ họ sẽ giỏi hơn mình. Khi nhân viên càng tỏa sáng thì hào quang của người lãnh đạo càng lớn.

Ở cấp hệ sinh thái, các hiệp hội nghề nghiệp và cộng đồng chuyên môn đóng vai trò như những điểm kết nối, nơi chuẩn mực nghề nghiệp được hình thành và khát vọng được nuôi dưỡng liên tục. Quan trọng hơn, một thị trường lao động linh hoạt và minh bạch sẽ cho phép những cá nhân có khát vọng dịch chuyển đến môi trường phù hợp nhất, thay vì bị giới hạn trong những cấu trúc tổ chức kém hiệu quả. Khi đó, đóng góp của họ không chỉ dừng lại ở một tổ chức, mà được tối ưu hóa ở cấp độ toàn nền kinh tế.

Từ góc nhìn này, tăng trưởng hai con số không chỉ là bài toán về vốn, công nghệ, chính sách hay sáng tạo, mà là bài toán về văn hóa tổ chức và thiết kế hệ thống động lực. Khi đường ray được thiết kế đúng, đầu máy đủ mạnh - văn hóa tổ chức lành mạnh, và từng cá nhân vận hành với khát vọng - tốc độ cao không còn là mục tiêu mang tính khẩu hiệu, mà trở thành kết quả tất yếu của một hệ thống vận hành hiệu quả.

Tăng trưởng, từ đó, không phải là con số được tạo ra trên báo cáo, mà là kết quả của hàng triệu hành vi làm việc và cống hiến mỗi ngày. Khi động lực tổ chức và khát vọng cá nhân được kết nối đúng cách, đoàn tàu tăng trưởng của nền kinh tế sẽ không chỉ chạy nhanh mà còn chạy bền và đúng hướng.

Bài viết tham khảo: Bui, H. T. M, Shoaib, S., Tran Vu, V. H., Nguyen, Q. T. & Mai. T. N. (2021) Career Ambition and Employee Performance Behaviour: The Presence of Ideological Development. Journal of General Management, 46(4): 302-312.