Có nên uống thêm thực phẩm chức năng khi đang điều trị bệnh mạn tính?

1. Bệnh mạn tính có cần bổ sung thêm thực phẩm chức năng?

Người mắc bệnh mạn tính không nhất thiết phải sử dụng thực phẩm chức năng. Việc bổ sung chỉ thực sự cần thiết khi chế độ ăn không đáp ứng đủ nhu cầu, có nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng hoặc được xác định thiếu một vi chất cụ thể. Nhu cầu này cần được đánh giá dựa trên tình trạng bệnh, chế độ ăn, thuốc đang sử dụng và kết quả xét nghiệm khi cần thiết.

Chẳng hạn, người mắc bệnh đường tiêu hóa gây kém hấp thu, người ăn uống thiếu đa dạng hoặc người sử dụng một số thuốc kéo dài có thể cần được đánh giá nguy cơ thiếu vitamin và khoáng chất. Khi xác định có thiếu hụt, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung đúng loại, liều lượng và thời gian phù hợp. Ngược lại, nếu chế độ ăn đã cung cấp đủ dưỡng chất, việc uống thêm nhiều loại vitamin hoặc khoáng chất có thể không mang lại lợi ích đáng kể. Thậm chí, một số vi chất khi dùng quá liều có thể gây độc, như vitamin A, D, sắt...

Đối với người mắc bệnh mạn tính, việc lựa chọn thực phẩm chức năng còn phải dựa trên đặc điểm của từng bệnh. Ví dụ, người mắc bệnh thận mạn cần thận trọng với các sản phẩm chứa kali, phospho hoặc magnesium do khả năng đào thải những chất này có thể bị suy giảm tùy mức độ bệnh...

Tóm lại, thực phẩm chức năng có thể giúp đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng trong một số trường hợp, nhưng không thay thế chế độ ăn đa dạng và không được sử dụng để thay thế thuốc điều trị.

Người mắc bệnh mạn tính cần thận trọng khi bổ sung thực phẩm chức năng để tránh tương tác thuốc.

2. Thực phẩm chức năng có thể ảnh hưởng đến thuốc điều trị như thế nào?

Một trong những rủi ro quan trọng nhất khi sử dụng thực phẩm chức năng trong thời gian điều trị bệnh mạn tính là tương tác với thuốc. Một số thành phần có thể làm thay đổi quá trình hấp thu, chuyển hóa hoặc thải trừ thuốc, khiến nồng độ thuốc trong cơ thể tăng hoặc giảm. Hệ quả có thể làm tăng tác dụng phụ hoặc giảm hiệu quả kiểm soát bệnh.

Ở người đang sử dụng warfarin, thực phẩm chức năng chứa vitamin K có thể làm giảm tác dụng chống đông của thuốc, ảnh hưởng đến chỉ số INR và làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Vì vậy, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm bổ sung vitamin K. Với các chế phẩm thảo dược như bạch quả, cần thận trọng khi dùng cùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu do nguy cơ tương tác và chảy máu tiềm ẩn.

Ngoài nguy cơ tương tác với thuốc, sử dụng đồng thời nhiều loại thực phẩm chức năng còn có thể dẫn đến trùng lặp thành phần, khiến tổng lượng vi chất nạp vào vượt quá nhu cầu. Chẳng hạn, khi dùng vitamin tổng hợp, viên vitamin D riêng và chế phẩm bổ sung canxi có chứa vitamin D, người bệnh có thể vô tình bổ sung vitamin D vượt liều dự kiến.

Nguy cơ tương tác phụ thuộc vào thành phần cụ thể, liều lượng, loại thuốc và tình trạng sức khỏe. Người bệnh cần cung cấp đầy đủ thông tin về tất cả sản phẩm đang dùng để bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra tương tác trước khi bổ sung.

3. Cần lưu ý gì trước khi sử dụng thực phẩm chức năng?

Trước khi mua hoặc sử dụng một sản phẩm, người mắc bệnh mạn tính nên xác định rõ mục đích bổ sung để làm gì? Điều chỉnh thiếu hụt dinh dưỡng, đáp ứng nhu cầu đặc biệt hay chỉ muốn cải thiện sức khỏe nói chung?. Nếu thường xuyên mệt mỏi, chán ăn, sụt cân hoặc giảm sức chịu đựng khi vận động, cần tìm nguyên nhân thay vì tự ý bổ sung.

Người bệnh nên mang theo danh sách thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm chức năng đang sử dụng khi tái khám, nhờ đó bác sĩ có thể đánh giá khả năng tương tác, xác định sản phẩm có thực sự cần thiết hay không và hướng dẫn cách sử dụng phù hợp.

Khi lựa chọn sản phẩm, cần đọc kỹ bảng thành phần, hàm lượng mỗi đơn vị dùng, hướng dẫn sử dụng và cảnh báo dành cho người mắc bệnh nền. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường sau khi sử dụng sản phẩm, người bệnh cần ngừng sản phẩm mới dùng và liên hệ nhân viên y tế. Không tự ý ngừng, giảm liều hoặc thay đổi thuốc điều trị bệnh mạn tính.