Cơ quan điều tra chỉ rõ thủ đoạn 'chảy máu' khoáng sản thô, trục lợi chính sách

Như VietNamNet đã đưa tin, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa ban hành kết luận điều tra vụ án xảy ra tại Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung (VTM) cùng các đơn vị liên quan.

Theo kết luận điều tra, để tháo gỡ khó khăn cho VTM, Chính phủ và Bộ Công Thương cho phép doanh nghiệp này bán quặng sắt cho các đơn vị trong nước. Tuy nhiên, từ năm 2015 đến 2020, các bị can đã lợi dụng chủ trương này để ký 25 hợp đồng bán hơn 5,775 triệu tấn quặng cho 16 doanh nghiệp với tổng giá trị hơn 2.950 tỷ đồng, nhưng áp dụng mức giá thấp hơn thị trường. Việc này diễn ra dù Bộ Công Thương đã quy định rõ từng doanh nghiệp chỉ được mua theo hạn mức được phê duyệt và giá bán phải theo cơ chế thị trường.

Cơ quan điều tra xác định sai phạm gây thiệt hại cho Nhà nước hơn 434 tỷ đồng. Riêng ông Bùi Thanh Bình, cựu Tổng giám đốc VTM, bị cáo buộc hưởng lợi bất chính hơn 43,8 tỷ đồng do các doanh nghiệp chi sau khi được mua quặng với giá ưu đãi.

Kết luận điều tra cũng cho thấy, sau khi mua quặng giá thấp, một số doanh nghiệp không tiêu thụ trong nước như mục tiêu của chính sách mà xuất khẩu sang Trung Quốc để hưởng chênh lệch từ 90.000-150.000 đồng mỗi tấn, qua đó thu lợi lớn từ chính cơ chế ưu đãi của Nhà nước.

Ảnh minh họa

Theo kết luận điều tra, giai đoạn 2015-2020, có 11 doanh nghiệp được UBND tỉnh Lào Cai đề nghị Bộ Công Thương cấp hạn ngạch xuất khẩu tổng cộng 3,075 triệu tấn quặng, trên tổng số hơn 5,775 triệu tấn đã mua từ Công ty VTM.

Cơ quan điều tra xác định, với cương vị Giám đốc Sở Công Thương, ông Đỗ Trường Giang đã chỉ đạo cấp dưới tạo điều kiện để các doanh nghiệp được xuất khẩu quặng. Dù không kiểm tra thực tế nhu cầu tiêu thụ quặng trong nước và điều kiện xuất khẩu theo quy định, cấp dưới của ông Giang vẫn tham mưu để lãnh đạo Sở báo cáo UBND tỉnh, đề xuất ký văn bản gửi Bộ Công Thương xin cấp hạn ngạch xuất khẩu.

Cựu Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Ngọc Hưng cũng bị xác định dù biết Sở Công Thương chưa thực hiện việc kiểm tra theo quy định nhưng vẫn ký các văn bản đề nghị Bộ Công Thương cấp hạn ngạch xuất khẩu cho doanh nghiệp.

Trên cơ sở đề nghị của UBND tỉnh Lào Cai, Bộ Công Thương đã chấp thuận cho 11/16 doanh nghiệp xuất khẩu 3,075 triệu tấn quặng, trong tổng số hơn 5,775 triệu tấn quặng các doanh nghiệp mua từ VTM.

Kết luận điều tra cho rằng ông Đỗ Trường Giang đã nhận 500 triệu đồng, còn ông Lê Ngọc Hưng nhận 355 triệu đồng tiền "cảm ơn" từ đại diện các doanh nghiệp. Theo cơ quan điều tra, hành vi của các bị can không chỉ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác quản lý khoáng sản mà còn làm sai lệch việc thực thi chủ trương, chính sách của Chính phủ, tạo điều kiện cho tình trạng "chảy máu" khoáng sản thô và trục lợi chính sách.

Kiến nghị bịt lỗ hổng để ngăn 'chảy máu' khoáng sản thô

Theo Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, từ thực tiễn điều tra vụ án, cần sớm luật hóa cơ chế kiểm soát hoạt động xuất khẩu khoáng sản trên cơ sở nhu cầu tiêu thụ trong nước, với các quy định rõ ràng, minh bạch.

Cơ quan điều tra kiến nghị quy định cụ thể phương pháp, quy trình xác định nhu cầu tiêu thụ trong nước; đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa cơ quan trung ương trong quản lý chiến lược, quy hoạch, hạn ngạch và chính quyền địa phương trong kiểm tra, giám sát thực tế.

Đáng chú ý, Cơ quan điều tra đề xuất xác định nhu cầu tiêu thụ trong nước là điều kiện tiên quyết để xem xét cho phép xuất khẩu khoáng sản, nhằm bảo vệ tài nguyên quốc gia, ngăn chặn tình trạng "chảy máu" khoáng sản thô và hành vi trục lợi chính sách.

Theo kiến nghị, khoáng sản chỉ được phép xuất khẩu khi đã đáp ứng đầy đủ nhu cầu tiêu thụ và chế biến sâu trong nước theo định hướng lâu dài, mang tính chiến lược.

Bên cạnh đó, Cơ quan điều tra cũng đề nghị rà soát, loại bỏ các chính sách mang tính thời vụ trong quá trình tái cơ cấu các dự án khoáng sản thua lỗ, kém hiệu quả; đồng thời bịt các kẽ hở pháp lý liên quan đến "tận thu", "khoáng sản đi kèm" hoặc "quặng nghèo", tránh bị lợi dụng để xuất khẩu lậu hoặc xuất khẩu khoáng sản thô dưới danh nghĩa tinh quặng.