Có thể huy động 300 trung tâm đăng kiểm và đại lý xe máy kiểm tra khí thải

Quy chuẩn kỹ thuật về khí thải xe máy vừa được Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành, có hiệu lực từ ngày 30/6/2026. Theo ghi nhận của phóng viên VOV Giao thông, quy chuẩn này nhận được sự đồng tình, ủng hộ của nhiều người dân và lái xe, song vẫn còn không ít băn khoăn, lo lắng về quá trình triển khai thực hiện.

Theo nhiều chuyên gia, việc kiểm soát khí thải xe máy là cần thiết trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn ngày càng nghiêm trọng. Tuy nhiên, quá trình triển khai cần được nghiên cứu, tính toán kỹ lưỡng.

Việc ban hành Thông tư 92 của Bộ Nông nghiệp và môi trường sẽ giúp hoàn thiện về mặt chính sách, bổ sung thêm các quy định chuẩn khí thải đối với xe máy đang lưu hành

Hiện nay, Việt Nam đã có lộ trình áp dụng quy chuẩn khí thải đối với ô tô mới, ô tô đang lưu hành và xe máy mới. Việc ban hành Thông tư 92 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, theo PGS.TS. Lý Bích Thủy – Khoa Khoa học và Công nghệ Môi trường, Trường Hóa và Khoa học Sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội, sẽ giúp hoàn thiện khung chính sách, bổ sung các quy định về tiêu chuẩn khí thải đối với xe máy đang lưu hành.

Tuy nhiên, thời điểm thực hiện kiểm soát khí thải xe máy sẽ phải tuân theo lộ trình của Chính phủ, dự kiến bắt đầu từ đầu năm 2027 tại hai đô thị lớn là Hà Nội và TP.HCM.

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn hiện nay, khi giao thông là một trong những nguồn phát thải chính, PGS.TS. Lý Bích Thủy cho rằng việc triển khai lộ trình kiểm soát khí thải xe máy sẽ góp phần cải thiện chất lượng không khí đô thị. Bà phân tích: “Xe máy là một trong những nguồn phát thải chính, khí thải xe máy chủ yếu gồm CO và Hydrocarbon (HC). Đây cũng là hai thông số được quy định trong QCVN 99. Do đó, nếu áp dụng kiểm soát khí thải đối với xe máy đang lưu hành, chúng ta kỳ vọng sẽ kiểm soát đáng kể lượng CO, HC và một phần bụi mịn trong không khí – đây là phần bụi thứ cấp hữu cơ hình thành từ quá trình chuyển hóa Hydrocarbon trong khí quyển”.

Theo bà Thủy, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng một tỷ lệ lớn xe máy đang lưu hành, do ít được bảo dưỡng, không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải. Tuy nhiên, sau khi được bảo dưỡng, phần lớn phương tiện có thể đạt tiêu chuẩn mức 1 hoặc mức 2, tương ứng với các mức quy định trong quy chuẩn mới.

Các nghiên cứu đã chỉ ra, một tỷ lệ lớn xe máy lưu hành ít được bảo dưỡng không đáp ứng được tiêu chuẩn khí thải

Đối với những phương tiện quá cũ, không thể khắc phục bằng biện pháp kỹ thuật, PGS.TS. Lý Bích Thủy cho rằng Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp đối với người dân thuộc hộ nghèo, hoàn cảnh khó khăn, đang sử dụng những phương tiện cũ nát để mưu sinh.

Đầu năm 2025, Cửa hàng bán xe và dịch vụ do Honda ủy nhiệm (HEAD Honda) Vũ Hoàng Lê, phối hợp với Đại học Bách khoa Hà Nội và UBND TP. Hà Nội, đã triển khai chương trình kiểm soát khí thải xe máy lưu hành đợt 2. Kết quả cho thấy, hầu hết các phương tiện được mua trong vòng 5 năm trở lại đây, nếu được bảo dưỡng định kỳ, đều đáp ứng tiêu chuẩn khí thải. Trong khi đó, các xe sử dụng từ 7–10 năm có tỷ lệ đạt tiêu chuẩn thấp hơn.

Từ thực tế triển khai, anh Nguyễn Tố Bơ – Kỹ thuật viên trưởng HEAD Honda đề xuất: “Theo tôi, nên ưu tiên kiểm soát khí thải đối với những phương tiện có thời gian lưu hành lâu. Nếu Chính phủ phối hợp với các hãng xe triển khai kiểm tra tại các HEAD thì rất phù hợp. Nhà nước có thể tổ chức kiểm tra chéo, giám sát lẫn nhau để đảm bảo minh bạch, hiệu quả, bảo vệ quyền lợi của người dân. Trước mắt nên triển khai tại các HEAD, sau đó tùy theo nhu cầu thực tế, nếu số lượng phương tiện quá lớn có thể huy động thêm các xưởng sửa chữa đủ điều kiện”.

Hầu hết những phương tiện được mua trong vòng 5 năm trở lại với chế độ bảo dưỡng thường xuyên đều đáp ứng tiêu chuẩn khí thải

Theo thống kê của Cục Đăng kiểm Việt Nam (Bộ Xây dựng), hiện cả nước có hơn 70 triệu mô tô, xe gắn máy. Ước tính, để đáp ứng nhu cầu kiểm định khí thải, cần khoảng 5.000 trạm kiểm tra. Tuy nhiên, hiện nay Việt Nam chưa có cơ sở kiểm soát khí thải chuyên biệt cho xe máy.

Để triển khai hiệu quả lộ trình kiểm soát khí thải xe máy trong thời gian tới, việc chuẩn bị cơ sở hạ tầng là yếu tố then chốt. TS. Đỗ Khắc Sơn – Giảng viên Khoa Cơ khí, Trường Đại học Giao thông Vận tải cho rằng, có thể huy động khoảng 300 trung tâm đăng kiểm ô tô cùng hệ thống đại lý xe máy chính hãng tham gia: Đăng kiểm ô tô gồm 5 công đoạn với 57 hạng mục kiểm tra, quy trình dài và phức tạp. Trong khi đó, xe máy chỉ cần kiểm tra khí thải, chủ yếu là hai chỉ số CO và HC, thiết bị đơn giản, thời gian kiểm tra rất nhanh. Hầu hết các đại lý xe máy chính hãng đều có khả năng đáp ứng.

Với các xưởng sửa chữa nhỏ lẻ, nếu muốn tham gia thì cần đầu tư thêm thiết bị, mặt bằng và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật nhất định, chứ không thể để tất cả các cửa hàng sửa xe đều kiểm định khí thải.

Có thể huy động 300 trung tâm đăng kiểm ô tô tham gia quy trình kiểm soát khí thải xe máy, cùng với hệ thống đại lý xe máy chính hãng.

Theo ông Chu Mạnh Hùng – nguyên Vụ trưởng Vụ Môi trường, Bộ Giao thông Vận tải, lộ trình kiểm soát khí thải xe máy đã được các đơn vị thuộc Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) chuẩn bị từ nhiều năm trước. Việc Thông tư 92 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường được ban hành là cơ sở pháp lý quan trọng để các cơ quan chức năng triển khai trong thời gian tới.

Với hơn 70 triệu xe máy đang lưu hành, ông Chu Mạnh Hùng cho rằng quá trình triển khai kiểm soát khí thải cần hạn chế tối đa những tác động đến đời sống người dân. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của một quy trình kiểm định gọn nhẹ, hiệu quả và có tính xã hội hóa.

Ông Chu Mạnh Hùng cho biết: “Chúng ta có thể tiến tới xã hội hóa hoạt động kiểm định, nhưng Nhà nước vẫn phải giữ vai trò quản lý chặt chẽ. Cần áp dụng các biện pháp mềm để đạt mục tiêu bảo vệ môi trường mà không gây xáo trộn xã hội, không tạo thêm phiền hà cho người dân. Không nên áp đặt mô hình trạm đăng kiểm quá lớn, quá hoành tráng gây lãng phí. Thiết bị đo khí thải xe máy nhỏ gọn, vì vậy cũng không cần đặt ra những tiêu chuẩn về quy mô trạm quá cao.”

Trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng, đa số chuyên gia và người dân đều đồng tình với chủ trương kiểm soát khí thải phương tiện giao thông. Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả và hạn chế tác động đến sinh hoạt, đi lại của người dân, các chuyên gia cho rằng cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, lộ trình thực hiện theo từng giai đoạn, từng khu vực cụ thể, trước khi nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.

Hải Hà/VOV Giao thông