Con đặc sản 'nhìn đã thấy sợ' ở Tây Bắc xưa không ai ngó, nay thành món ăn được dân nhậu mê tít săn lùng

Ở vùng núi Tây Bắc, nơi rừng già còn giữ được vẻ hoang sơ, có một món ăn khiến không ít du khách lần đầu nhìn thấy phải e dè. Những con nhộng ong trắng ngà, béo tròn nằm trong tổ sáp thoạt trông khá “ghê”. Thế nhưng với người bản địa, đây lại là đặc sản quý hiếm, vừa bổ dưỡng vừa mang hương vị đặc trưng của núi rừng.

Nhộng ong đất thường xuất hiện vào mùa ong sinh sản, kéo dài từ khoảng tháng 4 đến tháng 9. Tuy nhiên, thời điểm nhộng ngon nhất thường rơi vào cuối mùa, khoảng tháng 8 đến tháng 10 dương lịch. Lúc này nhộng đạt độ “bánh tẻ”, không quá non cũng không quá già, thịt căng sữa và có hương vị đậm đà nhất.

Anh Nguyễn Hải, một người dân sống tại huyện Điện Biên Đông (tỉnh Điện Biên), cho biết để tìm được tổ ong đất không hề đơn giản. Người dân phải lặn lội vào rừng sâu, quan sát kỹ dấu hiệu ong bay để lần theo tổ. Ong đất thường làm tổ trong lòng đất hoặc hốc cây mục, nên việc thu hoạch nhộng đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm.

“Chỉ cần sơ suất một chút là bị ong tấn công ngay. Vì vậy, người đi lấy nhộng phải chọn thời điểm thích hợp, thường là sáng sớm hoặc chiều muộn khi ong ít hoạt động,” anh Hải chia sẻ.

Chính vì việc tìm kiếm khó khăn nên nhộng ong đất luôn được xem là đặc sản quý. Mỗi năm mùa nhộng chỉ kéo dài khoảng 2–3 tháng, sản lượng khai thác không nhiều. Vào thời điểm cận Tết Nguyên đán, khi nhu cầu tăng cao, đặc sản này càng trở nên khan hiếm.

Trên thị trường, nhộng ong đất thường có giá dao động từ 250.000 đến 350.000 đồng mỗi kg. Tuy nhiên, khi gần Tết, giá có thể tăng thêm vài chục nghìn đồng, thậm chí cao hơn mà vẫn khó mua vì “cung không đủ cầu”.

Không chỉ người dân địa phương yêu thích món ăn này, nhiều thực khách ở Hà Nội cũng săn lùng nhộng ong đất như một đặc sản lạ miệng để chiêu đãi bạn bè, khách quý.

Điểm đặc biệt của nhộng ong đất nằm ở cách chế biến đa dạng. Người Tây Bắc có thể biến nguyên liệu tưởng chừng đơn giản này thành nhiều món ăn hấp dẫn như nhộng chiên giòn, hấp nguyên tổ, xào măng chua, nấu canh hoặc nướng trong ống tre.

Trong số đó, phổ biến và được ưa chuộng nhất vẫn là món nhộng ong rang lá chanh. Món ăn này không cầu kỳ về gia vị nhưng lại khiến nhiều người “ăn một lần nhớ mãi”.

Những con nhộng trắng mập sau khi được tách khỏi tổ sẽ được nhúng qua nước nóng để thịt săn lại, tránh bị vỡ khi chế biến. Sau đó, nhộng được rửa bằng nước muối loãng để loại bỏ nhớt và làm sạch.

Khi chế biến, người nấu chỉ cần rang nhộng trên lửa vừa, đảo nhẹ tay để giữ nguyên hình dáng. Cuối cùng thêm chút muối và lá chanh thái nhỏ là món ăn đã dậy mùi thơm hấp dẫn.

Nhộng ong khi rang chín có lớp vỏ ngoài hơi giòn, bên trong béo ngậy và bùi. Hương thơm của lá chanh hòa quyện cùng vị ngọt tự nhiên khiến món ăn trở nên đặc biệt. Với nhiều người, đây còn là món “nhậu” khoái khẩu trong những bữa tụ họp.

Ngoài cách rang lá chanh quen thuộc, người Thái ở Điện Biên còn có một cách chế biến độc đáo hơn: nhộng ong đất dầm trám đen.

Nhộng sau khi sơ chế được hấp khoảng 5–7 phút để giữ nguyên hương vị. Sau đó, người ta dầm nhuyễn nhộng với thịt quả trám đen – loại quả đặc trưng của miền núi – rồi gói trong lớp xôi nếp nương dẻo thơm.

Món xôi nhân nhộng này có vị béo bùi của nhộng ong, hòa với vị chát nhẹ và thơm đặc trưng của trám, tạo nên hương vị lạ miệng. Vì phần nhộng đã được dầm nhuyễn nên ngay cả những người “sợ nhìn nhộng” cũng có thể dễ dàng thưởng thức.

Chị Mai Phương, một thực khách ở Hà Nội, từng thử món xôi nhộng ong đất tại một lễ hội ẩm thực và lập tức ấn tượng.

“Ban đầu tôi khá e ngại vì chưa từng ăn nhộng ong. Nhưng khi thử thì thấy vị bùi, béo và rất thơm. Từ đó mỗi mùa nhộng tôi đều đặt mua vài kg về ăn dần,” chị kể.

Theo chị Phương, khoảng 1–2 tháng trước Tết, nhộng ong đất rất khó tìm. Có thời điểm chị chấp nhận mua với giá hơn 450.000 đồng mỗi kg nhưng vẫn chỉ gom được vài lạng.

Không chỉ là món ăn ngon, nhộng ong đất còn được nhiều người tin rằng có giá trị dinh dưỡng cao. Theo kinh nghiệm dân gian, món ăn này giúp bồi bổ cơ thể, cải thiện tình trạng suy nhược và hỗ trợ giấc ngủ.

Tuy vậy, không phải ai cũng phù hợp với loại thực phẩm này. Một số người có cơ địa dễ dị ứng có thể gặp phản ứng khi ăn nhộng ong.

Vì vậy, những người lần đầu thử nên ăn với lượng nhỏ để kiểm tra phản ứng của cơ thể. Nếu không xuất hiện các dấu hiệu như nổi mẩn, đỏ mặt, chóng mặt hay đau bụng thì mới nên tiếp tục thưởng thức.

Dù còn khiến nhiều người e dè, nhộng ong đất vẫn là một trong những đặc sản độc đáo nhất của vùng núi Tây Bắc. Với người sành ăn, chỉ cần nếm thử một lần là đủ để nhớ mãi hương vị béo bùi, đậm chất núi rừng của món ăn “nhìn thì sợ nhưng ăn rồi lại mê”.

Khánh Linh (t/h)