Con gà, quả trứng, bó rau khó lấy hóa đơn: Gỡ 'nút thắt' thuế cho hàng triệu hộ kinh doanh

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Đậu Anh Tuấn là Phó tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra kiến nghị quan trọng. Ông đề xuất cho phép các doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng được nộp thuế theo tỷ lệ doanh thu. 

Người dân mua rau củ ở chợ.

Theo đại diện VCCI, quy định hiện hành buộc các đơn vị này phải nộp thuế dựa trên doanh thu trừ chi phí với hệ thống 4 loại sổ sách kế toán rất phức tạp. Ông đặt ra thực tế rằng một hàng phở khó lòng chứng minh được nguồn gốc mọi con gà bằng hóa đơn hay chứng từ chuẩn chỉnh. Nếu thay đổi này được thực thi, hiệu ứng xã hội sẽ vô cùng lớn khi tác động trực tiếp đến khoảng 5 - 6 triệu hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ.

Số liệu từ Bộ Tài chính cho thấy ngưỡng doanh thu 10 tỷ đồng bao phủ phần lớn các đối tượng kinh doanh hiện nay. Cụ thể có 2.696.863 hộ kinh doanh, chiếm tới 99,98% tổng số hộ, cùng với 865.115 doanh nghiệp, tương đương 81,1%, đang hoạt động với mức doanh thu dưới ngưỡng này.

Câu chuyện "hóa đơn con gà" mà đại diện VCCI đề cập đã nhận được sự đồng cảm lớn từ thực tế. Trên các diễn đàn về thuế, nhiều hộ kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng tiếp tục phản ánh những vướng mắc tương tự.

Chị Phương là chủ một quán cơm văn phòng tại Hà Nội chia sẻ khó khăn không chỉ dừng lại ở con gà của quán phở. Chị thường ưu tiên thực phẩm tươi ngon từ các tỉnh Tây Bắc như trứng gà, cá sông do người nhà gửi lên nhưng không cách nào lấy được hóa đơn từ nông dân. Ngay cả những mặt hàng nhỏ lẻ như quả chanh, quả ớt cũng không có chứng từ hợp lệ.

Trong khi đó, anh Minh, chủ một quán cà phê tại phường Cầu Giấy phải chấp nhận giảm lợi nhuận khi gần như chỉ mua hàng tại siêu thị để đảm bảo đủ hóa đơn. Dù biết hàng hóa ở chợ truyền thống rẻ hơn nhưng anh vẫn ngại mua vì không thể kê khai thuế nếu thiếu chứng từ.

Tuy nhiên, vấn đề này cũng vấp phải những luồng ý kiến trái chiều từ dư luận về trách nhiệm minh bạch. Độc giả Huyền cùng nhiều người khác cho rằng việc chứng minh nguồn gốc thực phẩm là bắt buộc để đảm bảo an toàn vệ sinh. Độc giả Hằng Hương gợi ý người bán có thể viết hóa đơn bán lẻ hoặc sử dụng chuyển khoản qua tài khoản đã đăng ký với cơ quan thuế để lưu vết giao dịch. Đồng quan điểm, độc giả Văn Quang nhấn mạnh việc chứng minh nguồn gốc nguyên liệu là trách nhiệm đương nhiên trong kinh doanh.

Nhiều ý kiến cho rằng hóa đơn chính là căn cứ để truy cứu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố ngộ độc thực phẩm và là bước tiến tới một xã hội tiêu dùng văn minh, lành mạnh.

Dưới góc nhìn chuyên gia, ông Lê Văn Tuấn là Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas ủng hộ phương pháp tính thuế đơn giản này. Ông phân tích rằng cách làm mới sẽ giúp hộ kinh doanh không cần thuê nhân viên kế toán hay lo lắng về các khoản thuế truy thu do thiếu hụt chứng từ đầu vào.

Luật sư Trần Xoa, giám đốc Công ty Luật Minh Đăng Quang, nhận định chi phí tuân thủ là "nút thắt" lớn nhất đối với các hộ kinh doanh nhỏ. Ông cho rằng các khoản chi thực tế như rau, hành, tỏi mua ngoài chợ không có hóa đơn sẽ không được ghi nhận, gây thiệt thòi cho chủ quán. Luật sư đề xuất cần cho phép doanh nghiệp và hộ kinh doanh quyền lựa chọn phương pháp tính thuế. Những đơn vị đủ năng lực quản trị sẽ nộp thuế theo doanh thu trừ chi phí, trong khi các hộ nhỏ lẻ có thể chọn nộp theo tỷ lệ doanh thu để giảm áp lực tuân thủ.

Tiếp thu các ý kiến tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa nhận dù doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đại đa số nhưng khả năng tiếp cận vốn còn rất hạn chế.

Ông cho biết sau khi luật được ban hành, Bộ sẽ hướng dẫn cụ thể để các doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng được thực hiện nộp thuế theo phương pháp đơn giản dựa trên tỷ lệ doanh thu. Điều này hứa hẹn sẽ tạo ra bước ngoặt trong việc nuôi dưỡng nguồn thu và thúc đẩy sự phát triển bền vững cho khối kinh tế tư nhân quy mô nhỏ.