Cơn khát điện của các trung tâm dữ liệu AI gia tăng áp lực lên ngành luyện nhôm

Chú thích ảnh Công nhân làm việc tại nhà máy sản xuất nhôm ở tỉnh An Huy, Trung Quốc. Ảnh: AFP/TTXVN

Hợp đồng nhôm giao sau ba tháng trên sàn giao dịch kim loại London đã vượt mốc 3.000 USD mỗi tấn vào ngày 2/1 và đạt đỉnh 3.138 USD, mức cao nhất kể từ tháng 4/2022. Đà tăng phản ánh sự thay đổi trong kỳ vọng của thị trường về cung - cầu kim loại màu, trong đó yếu tố năng lượng nổi lên như một rủi ro then chốt.

Một phần động lực đến từ diễn biến của giá đồng, kim loại đã tăng khoảng 42% trong năm ngoái và vẫn duy trì ở vùng kỷ lục do lo ngại nguồn cung thắt chặt. Trong bối cảnh đó, các nhà đầu tư bắt đầu tìm đến nhôm như một lựa chọn thay thế, khi giá kim loại này chỉ tăng khoảng 17% trong cùng giai đoạn, tạo dư địa cho một chu kỳ tăng mới.

Tuy nhiên, yếu tố mang tính cấu trúc hơn nằm ở bản chất tiêu thụ năng lượng của ngành luyện nhôm. Sản xuất nhôm được coi là một trong những quy trình công nghiệp tiêu tốn điện năng lớn nhất, đến mức kim loại này thường được ví như điện đóng hộp. Việc tách một tấn nhôm từ quặng bauxite cần khoảng 15 megawatt điện, tương đương lượng điện đủ cấp cho ba đến bốn hộ gia đình trong một năm.

Áp lực chi phí điện đã bắt đầu buộc các tập đoàn khai khoáng lớn phải cân nhắc lại hoạt động. Tập đoàn Rio Tinto của Australia cho biết vào tháng 10 rằng họ phải tính đến khả năng dừng hoạt động tại nhà máy luyện nhôm Tomago, cơ sở chiếm khoảng 40% tổng sản lượng nhôm của Australia, do giá điện tăng mạnh. Dù chính phủ Australia sau đó đã đồng ý hỗ trợ để duy trì hoạt động, trường hợp này cho thấy mức độ mong manh của các nhà máy luyện kim trước biến động năng lượng.

Tình trạng tương tự xuất hiện tại châu Phi. Vừa qua, công ty tài nguyên Australia South32 thông báo sẽ dừng vận hành một nhà máy luyện nhôm tại Mozambique vào giữa tháng 3/2026, khi hợp đồng cung cấp điện hiện tại hết hạn. Doanh nghiệp cho biết công ty điện lực địa phương đã tăng mạnh giá hợp đồng, khiến việc tiếp tục vận hành không còn khả thi về mặt kinh tế.

Theo giới phân tích, những diễn biến này mới chỉ là giai đoạn đầu của một cuộc cạnh tranh điện năng gay gắt hơn. Sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu, đặc biệt là những cơ sở phục vụ AI, đang làm thay đổi cán cân phân bổ năng lượng giữa các ngành công nghiệp.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu điện toàn cầu của các trung tâm dữ liệu sẽ tăng hơn gấp đôi trong giai đoạn 2024-2030 và gần gấp ba vào năm 2035. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng các ngành công nghiệp tiêu thụ điện lớn nhưng biên lợi nhuận thấp, như luyện nhôm, sẽ ngày càng lép vế.

Thực tế tại Mỹ cho thấy xu hướng này đang diễn ra. Giám đốc tài chính của tập đoàn Alcoa cho biết các nhà máy luyện nhôm hiện phải cạnh tranh trực tiếp với những tập đoàn công nghệ lớn như Amazon và Microsoft, những bên sẵn sàng trả hơn 100 USD cho mỗi megawatt-giờ điện. Trong khi đó, theo Hiệp hội Nhôm Mỹ, các nhà luyện kim thường chỉ có thể chấp nhận mức giá khoảng 40 USD mỗi megawatt-giờ cho các hợp đồng kéo dài từ 10 đến 20 năm.

Mỹ hiện áp thuế 50% đối với nhôm nhập khẩu, một biện pháp vốn được kỳ vọng sẽ hỗ trợ sản xuất trong nước. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng các rào cản thương mại khó có thể bù đắp được bất lợi về chi phí điện trong dài hạn, đặc biệt khi cạnh tranh từ ngành công nghệ ngày càng gay gắt.

Trong một báo cáo công bố tháng 12/2025, tập đoàn thương mại Nhật Bản Marubeni dự báo giá nhôm có thể đạt 3.200 USD mỗi tấn vào năm 2028. Đại diện bộ phận kim loại nhẹ của Marubeni nhận định môi trường hoạt động của ngành luyện nhôm tại Mỹ đang trở nên khắc nghiệt hơn, và trong tương lai, việc duy trì các nhà máy hiện có có thể đã là thách thức, chưa nói đến việc xây dựng thêm công suất mới.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc