Con người hiện đại đang mất dần hệ vi khuẩn đường ruột của tổ tiên
Con người hiện đại đã đánh mất phần lớn hệ vi khuẩn đường ruột từ tổ tiên trong quá trình công nghiệp hóa.
Cách nhau một đại dương rộng lớn với chiều dài lên tới hơn 11.000 cây số, người Hadza ở miền bắc Tanzania và người Tsimané trong rừng Amazon thuộc Bolivia thoạt nhìn tưởng chừng chẳng có điểm gì chung. Tổ tiên của hai cộng đồng này đã chia tách từ hàng chục nghìn năm trước.
Thế nhưng, khi các nhà khoa học Mỹ tiến hành so sánh hệ vi sinh vật trong ruột của họ, kết quả thu được lại khiến chính những người thực hiện phải ngỡ ngàng.
Công trình trên, do các chuyên gia từ Đại học Stanford và Đại học California cơ sở Santa Barbara (UCSB) (Mỹ) thực hiện và được công bố trên tạp chí khoa học Nature, đã mở ra một góc nhìn hoàn toàn mới về sự tiến hóa của loài người.
Nhóm nghiên cứu đã giải trình tự sâu hàng trăm mẫu phân từ các tình nguyện viên để phân tích ở độ phân giải cao. Kết quả cho thấy ruột của người Tsimané chứa khoảng 1.400 loài vi khuẩn, trong đó gần 90% cũng xuất hiện ở người Hadza.
Điều kỳ lạ nằm ở chỗ, 2 cộng đồng này sống trong những điều kiện sinh hoạt rất khác biệt. Người Hadza duy trì lối sống săn bắt linh dương, nhím, chim, cá kết hợp hái củ quả, trong khi người Tsimané làm nương rẫy trồng chuối, sắn, ngô và ăn thịt lợn rừng cùng cá.
Người Tsimané làm nương rẫy trồng chuối, sắn, ngô và ăn thịt lợn rừng cùng cá. Ảnh: HR News
Để giải mã nguồn gốc của sự trùng hợp này, nhóm các nhà di truyền học được dẫn dắt bởi Phó Giáo sư Benjamin Good - chuyên gia di truyền quần thể ở ĐH Stanford - phải đối mặt với một bài toán vô cùng hóc búa. Vi khuẩn tiến hóa cực kỳ nhanh và thường xuyên trao đổi vật chất di truyền với nhau khiến cây phả hệ bị nhòe đi.
Bằng cách sử dụng nhiều dấu hiệu độc lập cùng tốc độ đột biến đều đặn như nhịp đồng hồ, các nhà khoa học ước tính thời điểm 2 dòng vi khuẩn ngừng trao đổi từ khoảng 17.000 năm trước. Mốc thời gian này nằm trọn trong giai đoạn con người rời châu Phi và bước chân tới châu Mỹ, trước khi cây cầu đất liền nối 2 vùng Siberia (Nga) với Alaska (Mỹ) biến mất.
“Chúng tôi tìm được bằng chứng cho thấy những vi khuẩn này đã có mặt ở tổ tiên của cả người Tsimané lẫn người Hadza, và vì thế có lẽ cũng là tổ tiên của tất cả chúng ta”, PGS. Good cho hay.
Tuy nhiên, điều đáng suy ngẫm nhất xuất hiện khi các nhà khoa học đối chiếu dữ liệu với cư dân sống ở các đô thị công nghiệp. Khoảng 60% số loài vi khuẩn của người Tsimané gần như vắng bóng ở những người sống trong xã hội hiện đại.
Một người Hadza trung bình mang hơn 700 loài vi khuẩn trong ruột, còn một cư dân ở bang California (Mỹ) thời điểm hiện tại chỉ giữ lại chưa đầy 300 loài.
Theo Giáo sư Justin L. Sonnenburg từ Khoa Vi sinh học & Miễn dịch học của ĐH Stanford, lối sống hiện đại với sự lạm dụng kháng sinh, khẩu phần ăn nhiều đường, chất béo nhưng thiếu chất xơ, cùng môi trường sống quá sạch sẽ dường như đã âm thầm xóa sổ nhiều thành viên quan trọng của hệ vi sinh vật cổ xưa.
Người Hadza duy trì lối sống săn bắt linh dương, nhím, chim, cá kết hợp hái củ quả. Ảnh: Kilidove Tours
Hệ vi sinh vật đường ruột đóng vai trò cốt lõi trong việc tiêu hóa thức ăn thô, tổng hợp vitamin và huấn luyện hệ miễn dịch của cơ thể. Việc thiếu vắng các vi khuẩn này tại những quốc gia công nghiệp hóa dường như có mối liên hệ với sự gia tăng của các bệnh tự miễn, đái tháo đường hay béo phì.
Dù vậy, giới khoa học vẫn duy trì sự thận trọng khi chưa thể khẳng định hoàn toàn việc mất đi các loài vi khuẩn này là nguyên nhân trực tiếp gây các bệnh trên. Nhiều chuyên gia cho rằng, con người hiện đại có thể đã thích nghi phần nào với lối sống mới, đồng thời việc tìm cách khôi phục hệ vi sinh vật cổ xưa cũng tiềm ẩn những rủi ro nhiễm trùng khó lường.
“Xét về mặt sức khỏe, việc con người công nghiệp hóa đã mất nhiều nhóm vi sinh vật tổ tiên là tốt hay có hại? Thực ra chúng ta vẫn chưa biết”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Andrew Moeller từ Khoa Sinh học Sinh thái & Tiến hóa thuộc Đại học Princeton (Mỹ), nhận định.
Khoa học vẫn đang tiếp tục tìm lời giải cho những thay đổi âm thầm trong đường ruột để hiểu rõ hơn về sức khỏe và tương lai của chính nhân loại. Song sau cùng, vấn đề này không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà còn là lời cảnh tỉnh cho hiện tại.
Giáo sư ngành Nhân chủng học Michael Gurven từ UCSB cảnh báo rằng, khi chế độ ăn uống và lối sống truyền thống tại những vùng đất như Amazon hay Tanzania đang thay đổi từng ngày dưới tác động của văn minh hiện đại, sự đa dạng sinh học trong cơ thể con người cũng đang đứng trước nguy cơ mai một.
