Cơn sốt vũ khí laser chống UAV

Hệ thống vũ khí laser DragonFire của Anh được thử nghiệm, năm 2024. Ảnh: Bộ Quốc phòng Anh.

Trong nhiều thập kỷ qua, vũ khí laser là hình tượng thường được sử dụng trong các bộ phim khoa học viễn tưởng. Cuộc xung đột tại Trung Đông đã đưa loại vũ khí này gần hơn với thực tế.

Cuối tháng 4, Financial Times cho biết Israel đã gửi một hệ thống vũ khí sử dụng tia laser “Tia Sắt” của nước này tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) để giúp Abu Dhabi đối phó với nguy cơ tấn công từ Iran. Chỉ một tuần sau, Defense Blog phát hiện hệ thống laser do Trung Quốc sản xuất - được cho là hệ thống Guangjian-21A - tại sân bay quốc tế Dubai.

“UAE đang dần trở thành thị trường vũ khí laser nhộn nhịp nhất thế giới”, chuyên gia công nghệ quân sự Mỹ Jared Keller nhận xét.

Loại vũ khí từ phim viễn tưởng bước ra thực tế

Vũ khí laser thuộc nhóm vũ khí năng lượng định hướng (DEW), có chức năng chế áp, làm mù hoặc tiêu diệt các loại khí tài quân sự. Bên cạnh công nghệ laser, vi sóng cường độ cao cũng đang được ứng dụng như một phương thức tấn công mục tiêu hiệu quả.

Theo ông Keller, đang có nhiều yếu tố tạo thuận lợi cho sự phát triển của các loại vũ khí laser. Thứ nhất là sự tiến bộ của khoa học - công nghệ: Dù Mỹ đã thử nghiệm thành công laser diệt UAV từ năm 1973, các loại vũ khí hiện nay có kích thước nhỏ hơn và hiệu suất cao hơn.

Thứ hai, chính yêu cầu thực tiễn - đặc biệt là sự phổ biến của UAV trong chiến tranh hiện đại - đã thúc đẩy các nước đầu tư cho những loại vũ khí mới.

"Sự trỗi dậy của tác chiến UAV đang làm phức tạp hóa các tính toán truyền thống về kinh tế chiến tranh", ông Keller nhận định. Ông cho rằng việc sử dụng các tên lửa trị giá hàng trăm nghìn đến hàng triệu USD để đánh chặn loại UAV giá rẻ, có thể sản xuất hàng loạt nhanh chóng là giải pháp kém hiệu quả. Trong khi đó, mỗi lượt đánh chặn bằng vũ khí laser chỉ tiêu tốn chi phí tương đương vài USD.

Dù chiến tranh UAV đã nhận được sự chú ý từ cuộc chiến tại Nagorno-Karabakh năm 2020 và cuộc xung đột Ukraine, đây là lần đầu tiên Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh phải đối mặt với UAV ở quy mô lớn.

Vũ khí laser LY-1 của Trung Quốc tại lễ duyệt binh ở Bắc Kinh tháng 9/2025. Ảnh: CCTV/Laser Wars.

Theo ông Andreas Krieg, chuyên gia tại trường King’s College London (Anh), các nước trong khu vực muốn đa dạng hóa nguồn cung để giảm sự phụ thuộc vào nguồn vũ khí Mỹ.

“Việc phụ thuộc quá mức vào Mỹ không mang lại hiệu quả”, ông Krieg nói. “Sự phụ thuộc này sẽ không thể giải quyết trong ngắn hạn, nhưng trong trung và dài hạn, các nước vùng Vịnh phải tìm cách tăng cường sự tự chủ”.

Ngoài UAE, Saudi Arabia và Oman cũng đã tiếp nhận loại vũ khí này từ Trung Quốc. Dù vậy, Abu Dhabi và Riyadh vẫn có kế hoạch mua thêm vũ khí laser của Mỹ để đa dạng hóa nguồn cung.

Bên cạnh các cường quốc vũ khí, một số quốc gia khác cũng đang đầu tư phát triển vũ khí laser chống UAV. Cuối năm 2025, hai công ty Rheinmetall và MBDA đã giới thiệu với quân đội Đức hệ thống laser do nước này tự chế tạo, dự báo sẽ có thể đưa vào vận hành từ năm 2029.

Bộ trưởng Công nghiệp Quốc phòng Úc Pat Conroy hồi tháng 4 cho biết nước này có kế hoạch gắn vũ khí bắn laser lên 300 xe bọc thép Bushmaster. Cũng trong tháng 4, Hàn Quốc cho biết sẽ tăng cường triển khai hệ thống vũ khí Cheongwang quanh Seoul để ứng phó với UAV Triều Tiên.

Chưa đủ để chống lại UAV

Tuy nhiên, laser vẫn chưa thể hoàn toàn thay thế các loại vũ khí truyền thống trong chiến tranh chống UAV mà vẫn là một phần của hệ thống phòng ngự tổng thể.

Công nghệ laser đến nay vẫn còn nhiều điểm chưa hoàn thiện. Các tia laser chỉ có phạm vi tấn công nhất định (như hệ thống Tia Sắt của Israel có tầm hoạt động khoảng 10 km), laser cũng cần nhằm vào mục tiêu trong khoảng thời gian nhất định, điều không dễ dàng với các loại UAV di chuyển nhanh.

Tia laser cũng chịu ảnh hưởng từ các yếu tố thời tiết như độ ẩm, mưa, sương mù, tuyết hay bụi cát. Nhiệt độ cao tại Trung Đông cũng ảnh hưởng đến độ nhạy cảm của hệ thống vũ khí và khiến việc vận hành khó khăn hơn. Saudi Arabia được cho đã phản ánh vấn đề này với các nhà sản xuất Trung Quốc.

Ảnh trái: Hệ thống laser Tia Sắt của Israel. Ảnh phải: Hệ thống tia sắt trong một cuộc thử nghiệm năm 2025. Ảnh: Bộ Quốc phòng Israel/Reuters.

Thách thức khác đối với các loại vũ khí dùng tia laser là số lượng: Tốc độ sản xuất các loại vũ khí này vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu chống UAV trong chiến tranh hiện đại.

Israel thừa nhận chỉ vận hành hạn chế hệ thống "Tia Sắt" trong cuộc xung đột với Iran. Giải thích về nguyên nhân, quân đội nước này cho biết cần ít nhất 14 tổ hợp mới đảm bảo hiệu quả tác chiến, vượt quá số lượng Tel Aviv hiện có. Do đó, ông Keller nhận định việc chuyển giao hệ thống Tia Sắt cho UAE mang tính chất ngoại giao hơn là giá trị thực chiến.

“Giai đoạn tiếp theo của cuộc chạy đua vũ khí laser toàn cầu sẽ mang tính công nghiệp. Nước nào có chiều sâu chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất và tốc độ mua sắm vũ khí để có thể triển khai không chỉ một, bốn hay mười hệ thống vũ khí mà đủ để chống lại các cuộc tấn công phối hợp từ mọi hướng”, ông Keller đánh giá.

Israel hạ sát thủ lĩnh quân sự Hamas, Gaza rung chuyển trong lửa đạn Israel hạ sát thủ lĩnh Hamas, các bệnh viện trên khắp Dải Gaza đã tiếp nhận 13 thi thể trong 24 giờ qua, cùng với 57 người bị thương.