Con trai Đại giáo chủ Ali Khamenei là ứng viên kế nhiệm số 1

Ông Mojtaba Khamenei, con trai Đại giáo chủ Ali Khamenei, đang được kỳ vọng sẽ là tân Lãnh tụ Tối cao tại Iran. Ảnh: This Is Beirut.

Theo New York Times, các giáo sĩ cấp cao của Iran, những người chịu trách nhiệm lựa chọn lãnh tụ tối cao kế nhiệm ông Ali Khamenei, đã họp trong ngày 3/3 để thảo luận. 88 giáo sĩ thuộc Hội đồng Chuyên gia đã tổ chức tới hai cuộc họp trực tuyến trong cùng một ngày.

Hội đồng Chuyên gia của Iran được bầu thông qua hoạt động bầu cử công khai. Theo Hiến pháp Iran, hội đồng có trách nhiệm bổ nhiệm, giám sát và bãi nhiệm lãnh tụ tối cao. Đây là lần thứ hai trong lịch sử 37 năm qua tại Iran, hội đồng nhóm họp để lựa chọn lãnh tụ tối cao.

Năm 1989, hội đồng đã trao cho ông Ali Khamenei quyền lãnh đạo tối cao. Trong gần 4 thập kỷ, ông Khamenei lãnh đạo Iran với quyền lực tuyệt đối, theo đuổi chính sách cứng rắn.

Con trai của cố lãnh tụ Ali Khamenei hiện nổi lên là ứng viên được quan tâm hàng đầu. Thông tin được 3 quan chức cấp cao của Iran, những người nắm rõ nội dung cuộc thảo luận, chia sẻ với New York Times.

Nỗi lo ứng viên bị sát hại

Các quan chức cho biết các giáo sĩ đang cân nhắc việc công bố ông Mojtaba Khamenei là tân Lãnh tụ Tối cao của Iran trong ngày 4/3. Nhưng một số người bày tỏ lo ngại rằng quyết định được đưa ra chính thức có thể khiến ông Mojtaba Khamenei trở thành mục tiêu hạ sát của Mỹ và Israel.

Ông Mojtaba Khamenei, con trai của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei, tại Tehran, Iran, ngày 1/10/2024. Ảnh: Reuters.

Lo ngại xuất hiện trong bối cảnh Israel vừa không kích một tòa nhà ở Qum, một trong những trung tâm quyền lực chính của các giáo sĩ Hồi giáo tại Iran. Đây cũng là nơi Hội đồng Chuyên gia vốn dự kiến nhóm họp trực tiếp để bầu lãnh tụ tối cao mới của Iran, trước khi chuyển họp trực tuyến.

Theo hãng tin Fars News Agency, cơ quan có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, tại thời điểm tòa nhà bị không kích, không có các nhân vật quan trọng nào đang lưu lại tại đây.

Ông Vali Nasr, chuyên gia nghiên cứu về Iran tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), cho rằng ông Mojtaba Khamenei là một lựa chọn bất ngờ và mang nhiều ý nghĩa.

“Ông ấy đã được chuẩn bị để trở thành người kế nhiệm từ lâu, nhưng trong hai năm qua, điều đó bất ngờ không được nhắc tới nữa. Nếu ông ấy lại được bầu, điều đó cho thấy phe mang quan điểm đường lối cứng rắn tại Iran đang nắm quyền kiểm soát mạnh mẽ”, ông Nasr phân tích.

Ông Mojtaba Khamenei (56 tuổi) là một nhân vật có ảnh hưởng tại Iran nhưng rất kín tiếng, thường hoạt động trong “bóng tối” để phụng sự cho hệ thống quyền lực do cha ruột của ông xây dựng.

Ông Mojtaba Khamenei có quan hệ mật thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Theo 3 quan chức, chính lực lượng này đã thúc đẩy việc bổ nhiệm ông, họ lập luận rằng ông Mojtaba có đủ năng lực cần thiết để lèo lái Iran trong thời điểm khủng hoảng.

“Mojtaba là lựa chọn sáng suốt nhất vào lúc này vì ông ấy rất am hiểu việc điều hành và phối hợp các bộ máy an ninh và quân sự tại Iran. Ông ấy vốn đã phụ trách những việc này rồi”, ông Mehdi Rahmati, một nhà phân tích tại Tehran, cho hay.

Tuy nhiên, ông Rahmati cho rằng không phải ai cũng sẽ hài lòng với việc ông Mojtaba Khamenei được chọn. “Một bộ phận công chúng sẽ phản ứng tiêu cực với quyết định này, chắc chắn sẽ có phản ứng ngược”, ông Rahmati dự đoán.

Những người ủng hộ chính phủ sẽ coi ông Mojtaba là sự tiếp nối của ông Ali Khamenei, nhà lãnh đạo “tử vì đạo”. Họ sẽ nhanh chóng ủng hộ ông Mojtaba. Nhưng những người phản đối chính phủ hiện tại sẽ nhìn nhận ông Mojtaba là sự tiếp nối của chế độ hiện thời.

Chính phủ Iran cho biết vợ của ông Mojtaba Khamenei là Zahra Adel; mẹ ông là bà Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh; và một người con trai của ông cũng đã thiệt mạng trong các cuộc không kích.

Làn gió mới sắp nổi lên tại Iran?

Người dân Iran thương tiếc cố Đại giáo chủ Ali Khamenei. Ảnh: NYT.

Các ứng viên khác nổi lên trong danh sách ứng viên kế nhiệm lãnh tụ Ali Khamenei hiện còn có ông Alireza Arafi, một giáo sĩ và học giả luật Hồi giáo. Ông Arafi vốn là thành viên trong hội đồng các lãnh đạo chuyển tiếp gồm 3 người được chỉ định nắm quyền sau khi ông Ali Khamenei bị sát hại.

Thành viên còn lại trong nhóm 3 người được chọn là ông Seyed Hassan Khomeini, cháu nội của người khởi xướng Cách mạng Hồi giáo Iran, cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ruhollah Khomeini.

Trong ngày 3/3, tại một cuộc họp báo ở Washington, Tổng thống Trump cho biết những người mà phía Mỹ đánh giá là ứng viên tiềm năng có thể đứng lên lãnh đạo Iran đều đã thiệt mạng trong các cuộc không kích.

“Chẳng mấy chốc chúng ta sẽ chẳng còn biết ai sẽ đứng lên lãnh đạo Iran nữa”, ông Trump nói.

Khi được hỏi về kịch bản tồi tệ nhất ở Iran, ông nói: “Tôi đoán điều tồi tệ nhất là nước Mỹ làm tất cả những việc này, để rồi có người lên thay cũng tệ y như trước. Điều đó có thể xảy ra. Chúng tôi không muốn điều đó xảy ra chút nào”.

Theo giới phân tích, cả 3 ứng viên Mojtaba Khamenei, Alireza Arafi và Ayatollah Ruhollah Khomeini đều được xem là những nhân vật ôn hòa.

Ông Ayatollah Ruhollah Khomeini còn có quan hệ mật thiết với nhóm chủ trương cải cách, nhóm này vốn đang bị gạt ra bên lề chính trường tại Iran.

Ông Abdolreza Davari, một chính trị gia thân cận với ông Mojtaba Khamenei, cũng khẳng định với New York Times rằng ông Mojtaba xứng đáng là niềm hy vọng mới của Iran. Theo Davari, nếu ông Mojtaba kế nhiệm cha mình, ông có thể nổi lên như một nhân vật có khả năng dung hòa các quan điểm và đường lối.

“Ông ấy rất cấp tiến và sẽ tìm cách giảm dần chính sách cứng rắn của Iran. Các bên hãy nhìn nhận việc bổ nhiệm ông Mojtaba như một sự lột xác của Iran”, ông Davari khẳng định.

An Hòa