Iran, Mỹ và Israel có thể cầm cự bao lâu trong cuộc xung đột hiện nay?
Nếu xét trên phương diện quân sự, Iran, Mỹ và Israel đều có khả năng duy trì chiến dịch trong nhiều năm nhưng những tác động về kinh tế và những vấn đề nội bộ có thể khiến các quốc gia phải tính toán lại chiến lược của mình.
Iran có thể cầm cự được bao lâu?
Ngay cả trước khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc tấn công hôm 28/2, giới chức Iran đã cảnh báo rằng bất kỳ hành động quân sự nào từ Washington hay Tel Aviv sẽ bị coi là khởi đầu của một cuộc chiến quy mô lớn, chứ không phải chiến dịch giới hạn. Sau khi Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát, lập trường này tiếp tục được duy trì.
“Các người đã vượt qua lằn ranh đỏ của chúng tôi và sẽ phải trả giá", Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố trên truyền hình, ám chỉ Mỹ và Israel. “Chúng tôi sẽ giáng những đòn tàn khốc đến mức chính các người phải cầu xin".
Một lá cờ của Iran được cắm giữa đống đổ nát sau cuộc không kích của Mỹ và Israel ngày 3/3/2026. Ảnh: AP
Kể từ ngày 28/2, Iran, Mỹ và Israel đã liên tục không kích lẫn nhau, song vẫn chưa rõ xung đột sẽ kéo dài bao lâu.
Theo ông John Phillips, chuyên gia tư vấn rủi ro, an ninh và an toàn người Anh, đồng thời là cựu chỉ huy huấn luyện quân sự, về mặt quân sự, Iran có thể duy trì “các hoạt động tên lửa, máy bay không người lái, lực lượng ủy nhiệm và tấn công mạng ở mức gián đoạn trong nhiều năm”, bởi đây là những hệ thống có chi phí tương đối thấp, có thể sản xuất và triển khai từ các cơ sở phân tán, kiên cố, ngay cả trong điều kiện bị trừng phạt.
Tuy nhiên, về phương diện chính trị và kinh tế, một cuộc xung đột cường độ cao kéo dài, kéo theo các đòn không kích lặp đi lặp lại từ Mỹ và Israel có nguy cơ khiến kinh tế Iran suy thoái nghiêm trọng hơn, đồng thời gây ra bất ổn trong nước.
“Vì vậy, Tehran có động lực mạnh mẽ để cân bằng giữa leo thang và những khoảng lặng ngầm, thay vì duy trì một cuộc chiến toàn diện liên tục", ông Phillips đánh giá.
Mỹ và Israel có thể cầm cự được bao lâu?
Tổng thống Donald Trump nhiều lần cảnh báo Iran không được trả đũa, đồng thời đe dọa Washington có thể tấn công Tehran “bằng sức mạnh chưa từng thấy” nếu bị đáp trả. Tuy nhiên, ông cũng đưa ra những thông điệp không nhất quán về thời gian cuộc chiến có thể kéo dài. Kể từ đầu tháng 2/2025, trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Iran, Mỹ đã điều động một lượng lớn khí tài quân sự tới Trung Đông. Theo các nhà phân tích tình báo nguồn mở và dữ liệu theo dõi chuyến bay quân sự, Washington được cho là đã triển khai hơn 120 máy bay tới khu vực – đợt tăng cường không quân lớn nhất của Mỹ tại Trung Đông kể từ cuộc chiến Iraq năm 2003.
Các đợt triển khai được cho là bao gồm máy bay cảnh báo sớm và kiểm soát trên không E-3 Sentry, tiêm kích tàng hình F-35, tiêm kích F-22, cùng với F-15 và F-16. Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy nhiều máy bay xuất phát từ các căn cứ tại Mỹ và châu Âu, được hỗ trợ bởi máy bay vận tải và tiếp dầu trên không – dấu hiệu cho thấy đây là kế hoạch tác chiến duy trì dài hạn thay vì luân chuyển thông thường.
Tuy nhiên, sau khi phát động tấn công Iran, ông Trump vẫn chưa đưa ra mốc thời gian rõ ràng về thời lượng xung đột. Ngày 1/3, ông nói với New York Times rằng cuộc chiến có thể kéo dài từ 4 - 5 tuần. Trả lời ABC News sau cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, ông cho biết Mỹ không có ý định nhắm vào thêm cá nhân nào khác. Ông cũng nói với tạp chí The Atlantic rằng ban lãnh đạo mới của Iran đã đồng ý đối thoại, làm dấy lên tín hiệu về khả năng chấm dứt xung đột.
Ông Christopher Featherstone, Giảng viên Chính trị tại Đại học York (Anh), nhận định rằng đối với Mỹ và Israel, sự lên án của cộng đồng quốc tế cùng với sự phản đối ở trong nước có thể trở thành yếu tố hạn chế.
“Mỹ có thể tiếp tục triển khai lực lượng trong khu vực, nhưng bất kỳ sự gia tăng tấn công nào cũng đòi hỏi nỗ lực chính trị rất lớn và nguồn lực đáng kể. Ông Trump tranh cử với hình ảnh một tổng thống "ưu tiên đối nội" nhưng hiện lại ngày càng cứng rắn ở nước ngoài. Tuy vậy, ông vẫn thận trọng trước việc dấn sâu vào các hoạt động can dự kéo dài ở bên ngoài", ông Featherstone nói.
Trong khi đó, ông Phillips cho rằng về mặt quân sự, Israel vẫn duy trì ưu thế chất lượng với hệ thống phòng thủ tên lửa hoạt động hiệu quả và sự hậu thuẫn an ninh vững chắc từ Mỹ, cho phép nước này tiến hành các chiến dịch không kích, tấn công tên lửa và phòng thủ trong thời gian dài.
Tuy nhiên, những ràng buộc chính của Israel nằm ở sức chịu đựng trong nước, bao gồm gián đoạn đời sống dân sự và áp lực huy động lực lượng dự bị cũng như chi phí ngoại giao và kinh tế tích lũy của một cuộc xung đột khu vực kéo dài. Theo ông Phillips, xét thuần túy về quân sự, Israel có thể duy trì một chiến dịch tiêu hao trong nhiều năm, nhưng sẽ chịu sức ép ngày càng gia tăng cả trong và ngoài nước để sớm ổn định tình hình. Ông cũng lưu ý mức độ hỗ trợ từ các nhà thầu quốc phòng châu Âu và Vương quốc Anh có thể ảnh hưởng nhất định đến khả năng duy trì chiến dịch của Israel.
Về phía Mỹ, ông Phillips nhận định Washington có thể duy trì nhịp độ không kích, triển khai không – hải quân và hỗ trợ phòng thủ tên lửa lâu hơn bất kỳ tác nhân khu vực nào xét trên phương diện nguồn lực vật chất, nhờ vào thế bố trí lực lượng toàn cầu và nền tảng công nghiệp quốc phòng. Tuy nhiên, “giới hạn ràng buộc” nằm ở ý chí chính trị trong nước và ưu tiên chiến lược.
“Mặt trận Iran - Israel đang thử thách khả năng của Washington trong việc cân bằng giữa Chiến lược Quốc phòng Quốc gia và mức độ chấp nhận hạn chế của công chúng đối với một cuộc xung đột Trung Đông không xác định thời hạn", ông Phillips nói.
Theo đánh giá này, Mỹ nhiều khả năng sẽ hướng tới một chiến dịch giới hạn, tập trung vào răn đe, thay vì lao vào một cuộc chiến cường độ cao kéo dài vô thời hạn. Yếu tố quyết định thời điểm dừng lại sẽ phụ thuộc vào ý chí chính trị của các đồng minh và mức độ ảnh hưởng mà Washington có thể duy trì đối với lãnh đạo tối cao tiếp theo của Iran.
