Công bố kết quả nổi bật về đội ngũ giáo viên, môi trường dạy-học tại Việt Nam

TALIS 2024 tại Việt Nam có khoảng 4.500 giáo viên và 202 hiệu trưởng tại 202 trường tham gia khảo sát chính thức.

Hội thảo công bố những kết quả nổi bật về đội ngũ giáo viên, môi trường dạy và học tại Việt Nam; đồng thời trao đổi các khuyến nghị chính sách nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, quản trị nhà trường và phát triển đội ngũ nhà giáo trong giai đoạn mới.

Điểm tích cực và những yêu cầu mới

Đại diện nhóm xây dựng Báo cáo quốc gia cho biết, TALIS 2024 tại Việt Nam khảo sát giáo viên và hiệu trưởng cấp trung học cơ sở, với khoảng 4.500 giáo viên và 202 hiệu trưởng tại 202 trường thuộc 58/63 tỉnh, thành phố (trước sắp xếp) tham gia khảo sát chính thức. Kết quả được phân tích trong tương quan quốc tế và theo các đặc điểm của hệ thống giáo dục Việt Nam.

Báo cáo cho thấy 95,35% giáo viên trung học cơ sở có trình độ đại học trở lên; đào tạo sư phạm chính quy tiếp tục là hình thức đào tạo chủ yếu. Đáng chú ý, 64,45% giáo viên cho biết đã sử dụng AI trong 12 tháng trước khảo sát, so với mức trung bình khoảng 36% của OECD. Trong nhóm giáo viên đã sử dụng AI, 94,67% cho biết dùng công cụ này để thiết kế giáo án hoặc hoạt động học tập.

Bên cạnh những tín hiệu tích cực, kết quả khảo sát cũng phản ánh nhu cầu tiếp tục phát triển chuyên môn, nhất là trước những yêu cầu của đổi mới chương trình và chuyển đổi số. Có 58,56% giáo viên cho biết có nhu cầu bồi dưỡng cao về kỹ năng sư phạm sử dụng tài nguyên và công cụ số; 43,89% có nhu cầu cao về kỹ năng sử dụng AI cho dạy và học.

Báo cáo lưu ý, các chỉ báo TALIS chủ yếu phản ánh thông tin, nhận định và trải nghiệm do giáo viên, hiệu trưởng cung cấp; tỷ lệ sử dụng AI hoặc mức độ hài lòng không đồng nghĩa với phép đo trực tiếp chất lượng giảng dạy. Vì vậy, dữ liệu TALIS cần tiếp tục được kết hợp với nghiên cứu thực tiễn, dữ liệu quản lý và kết quả đánh giá học sinh để có cơ sở chính sách toàn diện hơn.

Trên cơ sở phân tích, Báo cáo quốc gia đề xuất tám nhóm khuyến nghị chính sách, tập trung vào quy hoạch, thu hút, sử dụng và giữ chân giáo viên; phát triển nghề nghiệp liên tục; giảm áp lực công việc; hoàn thiện đào tạo ban đầu và hỗ trợ giáo viên mới vào nghề; phát huy tự chủ chuyên môn; xây dựng văn hóa hợp tác trong nhà trường; nâng cao sức hấp dẫn và sự hài lòng đối với nghề dạy học.

Đại diện nhóm xây dựng Báo cáo quốc gia trao đổi tại hội thảo.

Kết nối kết quả khảo sát với đào tạo, bồi dưỡng và thực tiễn nhà trường

Tại hội thảo, các đại biểu trao đổi về khả năng sử dụng kết quả TALIS trong đổi mới đào tạo giáo viên, phát triển năng lực giảng dạy và tăng cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng cho học sinh ở các địa bàn khác nhau.

Ông Bùi Đức Nguyên, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên, cho rằng những thông tin về môi trường và thực tiễn dạy học cấp trung học cơ sở là nguồn minh chứng có giá trị đối với cơ sở đào tạo giáo viên, góp phần hỗ trợ việc rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo phù hợp hơn với yêu cầu nghề nghiệp và chương trình giáo dục phổ thông.

Đề cập đến việc mở rộng cơ hội tiếp cận giáo viên có chất lượng, TS Ngô Văn Hưng, nguyên chuyên viên cao cấp Bộ GDĐT, nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong giúp học sinh tiến bộ và khơi dậy hứng thú học tập, đặc biệt với những em còn khó khăn. Theo ông, bài giảng số, lớp học kết nối và các công cụ AI có thể được nghiên cứu, khai thác phù hợp để lan tỏa nguồn học liệu và sự hỗ trợ chuyên môn.

Đại diện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đề nghị tiếp tục phân tích sâu dữ liệu TALIS, đối sánh giữa các nhóm giáo viên và các điều kiện dạy học, qua đó củng cố căn cứ cho kiến nghị chính sách.

Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Phạm Quốc Khánh phát biểu tại hội thảo.

Chủ động chuẩn bị đội ngũ cho đổi mới chương trình và chuyển đổi số

Kết luận hội thảo, Phó Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Phạm Quốc Khánh nhấn mạnh giáo viên là lực lượng trực tiếp tổ chức thực hiện chương trình giáo dục phổ thông trong nhà trường. Do đó, chuẩn bị đội ngũ cần được tiến hành chủ động, gắn với lộ trình phát triển chương trình, yêu cầu đổi mới phương pháp và kiểm tra, đánh giá, không chỉ dừng ở việc đáp ứng các tiêu chuẩn đào tạo hay hoàn thành các đợt tập huấn.

Trước hết, cần rà soát nhu cầu năng lực của giáo viên theo cấp học, môn học và địa phương; chú trọng năng lực thiết kế và tổ chức dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh; dạy học phân hóa, tích hợp; kiểm tra, đánh giá và sử dụng kết quả đánh giá để điều chỉnh hoạt động dạy học. Đồng thời, đổi mới đào tạo, bồi dưỡng theo hướng phát triển chuyên môn liên tục, gắn với thực hành lớp học, sinh hoạt chuyên môn và sự tiến bộ thực chất của học sinh.

Một trọng tâm khác là phát triển năng lực sư phạm số, hướng dẫn giáo viên sử dụng công nghệ và AI có trách nhiệm. Theo Phó Cục trưởng Phạm Quốc Khánh, công nghệ cần hỗ trợ thiết kế học liệu, cá nhân hóa việc học, phản hồi cho học sinh và cải thiện hiệu quả giảng dạy; đồng thời giúp học sinh tăng cường năng lực tự học, đọc hiểu thông tin, tư duy phản biện và giải quyết vấn đề, thay vì thay thế quá trình tư duy của các em.

Cùng với đổi mới nội dung bồi dưỡng, cần tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo sư phạm với trường phổ thông; phát huy quyền tự chủ và tính sáng tạo nghề nghiệp của giáo viên; bảo đảm điều kiện làm việc, học liệu và hạ tầng số, nhất là ở vùng khó khăn; xây dựng cơ chế theo dõi và đánh giá hiệu quả phát triển đội ngũ dựa trên bằng chứng.

Phó Cục trưởng Phạm Quốc Khánh cho biết Báo cáo quốc gia TALIS 2024 sẽ được gửi tới các Sở GD&ĐT và cơ sở đào tạo giáo viên để nghiên cứu, tham khảo. Các nhà khoa học và cơ sở đào tạo được khuyến khích tiếp tục khai thác dữ liệu, triển khai nghiên cứu chuyên sâu; những ý kiến tại hội thảo sẽ được tổng hợp để xác định nội dung có thể triển khai ngay và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách.

Thông điệp được nhấn mạnh tại hội thảo là đổi mới chương trình giáo dục phổ thông và chuyển đổi số chỉ tạo ra chuyển biến thực chất khi giáo viên được chuẩn bị đầy đủ về năng lực, được trao quyền tự chủ chuyên môn và có điều kiện phát triển nghề nghiệp liên tục. Công nghệ và AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò quyết định của nhà giáo đối với chất lượng giáo dục.