Không luyện trước, học sinh lớp 1 mất bao lâu để bắt nhịp?

Những ngày đầu bỡ ngỡ

Trong giờ học tại lớp 1B, Trường Tiểu học Thăng Long (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội), nhiều học sinh đã dần quen với nề nếp và nhịp độ bài giảng. Với những em chưa từng học trước chương trình, việc nhận diện mặt chữ, viết đúng dòng kẻ hay hoàn thành bài trong thời gian quy định vẫn cần thêm thời gian và sự hướng dẫn của giáo viên.

Cô Hoàng Kim Ngân, giáo viên Trường Tiểu học Thăng Long hướng dẫn học sinh lớp 1 luyện viết.

Từ thực tế giảng dạy, cô Hoàng Kim Ngân, giáo viên Trường Tiểu học Thăng Long, cho biết sau một tháng vào lớp, những học sinh chưa học trước chương trình thường chậm hơn trong giai đoạn đầu, nhất là khi nhận diện mặt chữ, viết các nét và viết đúng dòng kẻ.

"Khi làm bài, các em có thể chưa nhớ ngay yêu cầu nên cô phải hướng dẫn lại hoặc làm mẫu thêm. Một số em viết còn chậm, chưa hoàn thành bài cùng các bạn. Với môn Toán cũng vậy, có em phải làm từng bước, trong khi các bạn đã quen viết các chữ số rõ ràng, đúng mẫu", cô Ngân nói.

Theo cô Ngân, trong khoảng một tháng đầu, sự chênh lệch giữa các em có thể nhìn thấy khá rõ. Tuy nhiên, học sinh tiến bộ từng ngày. Nếu được giáo viên hướng dẫn thêm và gia đình phối hợp rèn luyện ở nhà, sau khoảng một đến hai tháng, nhiều em đã bắt nhịp được với tiến độ chung của lớp.

"Tốc độ thích nghi ở mỗi trẻ khác nhau. Có em bắt nhịp nhanh hơn, cũng có em cần thêm thời gian, chủ yếu phụ thuộc vào khả năng tập trung và tốc độ tiếp thu của từng trẻ", cô Ngân cho biết.

Sau thời gian đầu làm quen, nhiều học sinh đã tự tin hơn khi đọc và cố gắng đọc trơn từng câu theo hình ảnh gợi ý trong sách giáo khoa.

Một giáo viên Trường Tiểu học & THCS Lý Thường Kiệt cho rằng những học sinh đã được làm quen trước với kiến thức thường có lợi thế nhất định trong những tuần đầu. Các em có thể tự tin hơn khi thực hiện yêu cầu của giáo viên, trong khi trẻ chưa học trước cần thêm thời gian để làm quen với cách học và nề nếp trên lớp.

Tuy nhiên, mức độ bắt nhịp không hoàn toàn phụ thuộc vào việc trẻ có học trước hay không mà còn tùy khả năng tiếp thu của từng em. Có học sinh chưa từng học trước chương trình nhưng vẫn theo kịp ngay từ đầu, trong khi một số em cần nhiều thời gian hơn để làm quen.

"Tiếp thu còn phụ thuộc vào nhận thức của từng học sinh. Có bạn theo được ngay, nhưng cũng có bạn cần thời gian lâu hơn. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc trẻ có học trước hay chưa để đánh giá khả năng bắt nhịp", giáo viên nói.

Thực tế này khiến việc chuẩn bị cho con trước lớp 1 trở thành mối quan tâm của nhiều gia đình, với những lựa chọn khác nhau. Có phụ huynh chủ động cho con làm quen với chữ, số từ sớm, trong khi người khác chỉ rèn nề nếp và tâm thế, để kiến thức bắt đầu từ lớp học.

Trước khi con vào lớp 1, gia đình chị Nguyễn Phương Thảo, 92 Hai Bà Trưng, phường Cửa Nam, Hà Nội, lựa chọn không cho con học trước chương trình. Thay vào đó, chị dành thời gian cùng con đọc sách, làm quen với chữ cái, số và rèn một số thói quen sinh hoạt.

"Thực ra lúc đầu tôi cũng hơi lo, vì thấy nhiều bạn đã học chữ, học toán trước rồi. Nhưng vợ chồng tôi không muốn ép con học sớm nên ở nhà chỉ đọc sách cùng con, cho con làm quen với chữ, số và tập một số thói quen trước khi đi học. Tôi nghĩ con vào lớp 1 thì quan trọng nhất là không sợ học, biết nghe cô, ngồi học và tự làm việc của mình. Còn kiến thức thì vào lớp cô sẽ dạy dần", chị Thảo nói.

Sau một tháng, chị cho biết con vẫn còn phải làm quen với tốc độ học tập và những yêu cầu mới ở trường, nhưng đã dần hình thành nề nếp, biết tự chuẩn bị đồ dùng và hoàn thành nhiệm vụ cô giao.

Ở chiều ngược lại, chị Nguyễn Thu Hà, có con học tại Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt, cho con làm quen trước một phần chương trình vì lo con gặp khó khăn khi bắt đầu học chính thức.

"Trước khi con đi học, tôi thấy khá sốt ruột vì sợ con chưa biết chữ, chưa làm được những phép tính đơn giản thì vào lớp sẽ chậm hơn các bạn. Vì vậy, gia đình cho con học trước một chút. Sau một tháng, tôi thấy việc này có lợi khá rõ, nhất là những bài đầu tiên về đọc, viết, làm toán, con không mất nhiều thời gian làm quen nên tự tin hơn khi học cùng các bạn", chị Hà nói.

Hai lựa chọn cho thấy những cách chuẩn bị khác nhau của phụ huynh trước lớp 1, từ ưu tiên nề nếp, tâm thế đến tạo lợi thế về kiến thức. Sau một tháng, lợi thế của việc học trước còn kéo dài bao lâu và điều gì mới quyết định khả năng bắt nhịp của trẻ.

Học trước chỉ tạo lợi thế ban đầu

Những lựa chọn khác nhau trước lớp 1 cho thấy lợi thế ban đầu về kiến thức có thể khiến trẻ tự tin hơn, nhưng chưa đủ để quyết định tốc độ bắt nhịp lâu dài. Theo chuyên gia, khả năng thích nghi còn phụ thuộc vào tâm lý, nề nếp và cách trẻ tiếp nhận việc học trong những tháng đầu.

Ở góc độ chuyên gia, TS Vũ Thu Hương, giảng viên Khoa Tiểu học, Đại học Sư phạm Hà Nội, cho rằng học sinh chưa biết đọc, viết hay làm toán trước khi vào lớp 1 không đồng nghĩa sẽ chậm hơn trong suốt quá trình học. Những khác biệt về kiến thức ban đầu có thể khá rõ trong những tuần đầu, nhưng dần thu hẹp khi trẻ được học và rèn luyện theo tiến độ của lớp.

"Cha mẹ không nên quá sốt ruột khi thấy con chưa biết nhiều kiến thức trước khi vào lớp 1. Nếu hiểu rõ chương trình và mục tiêu của năm học, phụ huynh sẽ bớt áp lực phải ép con học trước, thuê gia sư hay cho đi học thêm", TS Hương nói.

Theo bà, lớp 1 bắt đầu từ những kiến thức cơ bản như làm quen với chữ cái, đọc, viết và các phép tính theo yêu cầu của chương trình. Vì vậy, giáo viên vẫn phải dạy theo tiến độ chung, dù một số học sinh đã được làm quen trước.

"Trẻ học trước có thể thuận lợi hơn trong những bài học đầu tiên vì đã biết một phần kiến thức. Nhưng nếu đã biết trước quá nhiều, trẻ cũng có thể thiếu hứng thú khi gặp lại những nội dung không còn mới. Điều quan trọng là trẻ có tâm lý sẵn sàng và duy trì được hứng thú khi đến trường", bà nói.

Bên cạnh đó, phụ huynh cũng cần hiểu kiến thức ở tiểu học không phải học một lần là thành thạo. Nhiều nội dung như đọc, viết, tính toán được củng cố và nâng cao trong những năm tiếp theo. Vì vậy, việc trẻ còn chậm hoặc mắc lỗi trong những bài học đầu tiên chưa phải dấu hiệu cho thấy em sẽ gặp khó khăn lâu dài.

"Trừ một số trường hợp đặc biệt, trẻ không thể thành thạo ngay từ lần đầu tiên. Nếu con còn ấp úng khi đọc, viết chưa đẹp hoặc làm sai bài, cha mẹ không nên vội coi đó là dấu hiệu con kém hơn các bạn. Giáo viên sẽ hướng dẫn và trẻ sẽ tiến bộ qua quá trình luyện tập", TS Hương cho hay.

Theo chuyên gia, điều cha mẹ cần chuẩn bị cho trẻ trước lớp 1 không chỉ là kiến thức mà còn là tâm thế và những kỹ năng phù hợp với môi trường học tập. Trẻ cần biết lắng nghe, tập trung, thực hiện yêu cầu, tự phục vụ và duy trì một nhiệm vụ trong khoảng thời gian phù hợp.

"Niềm hào hứng khi đến trường sẽ giúp trẻ vượt qua những khó khăn ban đầu và từng bước xây dựng sự tự tin. Vì vậy, cha mẹ nên chuẩn bị tâm lý đi học cho con thay vì quá tập trung vào việc học trước chương trình", bà nói.

Bà Hương cũng khuyến nghị phụ huynh chủ động tìm hiểu chương trình và mục tiêu giáo dục tiểu học để có cách đồng hành phù hợp. Khi hiểu trẻ sẽ được học gì và được đánh giá như thế nào, cha mẹ sẽ bớt lo lắng trước những khác biệt về kết quả trong những tuần đầu.

"Cha mẹ nào cũng thương và lo cho con, nhưng cần thương đúng cách. Đừng để sự lo lắng khiến trẻ phải học quá nhiều trước khi vào lớp 1. Khi được chuẩn bị tốt về tâm lý, kỹ năng và có thời gian làm quen với cách học mới, trẻ sẽ từng bước bắt nhịp với môi trường tiểu học", bà Hương nói.