Công cụ tài khóa và mua sắm công - đòn bẩy cho kinh tế tuần hoàn

Cải cách công cụ tài khóa để phản ánh đúng giá trị môi trường

Các hệ thống tài khóa hiện nay tại châu Âu phần lớn vẫn dựa vào việc đánh thuế lao động và việc làm, trong khi chi phí liên quan đến cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm và phát sinh chất thải lại ngày càng gia tăng đối với ngân sách công. Trong bối cảnh các nền kinh tế đang già hóa, tự động hóa và chuyển đổi theo hướng giảm phát thải, cấu trúc thuế hiện tại vô tình gây bất lợi cho các mô hình kinh doanh tuần hoàn vốn sử dụng nhiều lao động, đồng thời tiếp tục khuyến khích tiêu dùng nguyên liệu nguyên sinh và sản xuất theo quy mô lớn.

Nguồn: www.maltatoday.com.mt

Theo các nhà hoạch định chính sách châu Âu, để khắc phục tình trạng này, các công cụ chính sách kinh tế cần được điều chỉnh nhằm phản ánh đầy đủ hơn tác động môi trường của sản phẩm và dịch vụ. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc điều chỉnh giá cả theo hướng nội tại hóa chi phí môi trường hoặc thiết lập các mục tiêu hiệu suất môi trường cụ thể cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, Luật Kinh tế tuần hoàn của EU có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các quốc gia thành viên triển khai các ưu đãi tài khóa một cách đồng bộ hơn, đồng thời hạn chế sự phân mảnh của thị trường chung.

Ủy ban châu Âu có thể thúc đẩy quá trình này thông qua việc thiết lập đối thoại chính sách với các quốc gia thành viên và chuyên gia kinh tế nhằm hiện đại hóa hệ thống thuế và các cơ chế hỗ trợ nhà nước. Các công cụ như giảm thuế giá trị gia tăng hoặc sử dụng mua sắm công để kích cầu có thể được huy động một cách có mục tiêu. Khi được triển khai đồng bộ, các công cụ này không chỉ giúp giảm chi phí cho người tiêu dùng và doanh nghiệp mà còn góp phần thúc đẩy các giải pháp tuần hoàn trở nên phổ biến và dễ tiếp cận hơn.

Cải cách thuế VAT để thúc đẩy sửa chữa và tái sử dụng

Một trong những rào cản lớn đối với việc mở rộng các mô hình kinh tế tuần hoàn là hệ thống thuế giá trị gia tăng hiện hành. Tại nhiều quốc gia thành viên EU, các quy định về VAT vẫn còn lỗi thời, thiếu thống nhất và tạo ra gánh nặng hành chính, đặc biệt đối với các hoạt động sửa chữa, tân trang và kinh doanh hàng hóa đã qua sử dụng. Điều này đặc biệt bất lợi cho các mô hình kinh doanh xuyên biên giới và các nền tảng số.

Một vấn đề đáng chú ý là các sản phẩm có thể được sử dụng nhiều lần lại phải chịu thuế lặp lại trong từng chu kỳ sử dụng, làm gia tăng chi phí và làm suy yếu các mô hình kinh doanh dựa trên cho thuê hoặc sử dụng dịch vụ thay vì sở hữu. Trong khi đó, các hoạt động kinh tế tuần hoàn như sửa chữa, thu hồi sản phẩm đã qua sử dụng để tái chế hoặc tái sử dụng, hay chuẩn bị cho việc tái sử dụng thường cần nhiều lao động và có biên lợi nhuận thấp, khiến chúng dễ bị bất lợi trong hệ thống thuế hiện tại.

Do đó, cải cách VAT là cần thiết để hỗ trợ các hoạt động này. Việc áp dụng mức thuế ưu đãi cho các dịch vụ sửa chữa, tân trang và bán lại sản phẩm có thể giúp giảm chi phí cho người tiêu dùng, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các mô hình kinh doanh tuần hoàn. Bên cạnh đó, việc hài hòa hóa cách áp dụng VAT đối với hàng hóa đã qua sử dụng giữa các quốc gia thành viên, cũng như đơn giản hóa quy trình tuân thủ, sẽ giúp giảm chi phí và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, việc cải cách cũng đặt ra những yêu cầu về điều chỉnh khung pháp lý ở cấp độ EU, bao gồm việc mở rộng phạm vi áp dụng mức thuế ưu đãi và làm rõ các quy định đối với giao dịch xuyên biên giới. Đồng thời, chính sách VAT cần phù hợp với các mô hình kinh doanh mới như cho thuê hoặc bán lại trực tuyến, để tránh kẽ hở pháp lý và việc bị đánh thuế lặp lại.

Mua sắm công trở thành công cụ tạo động lực thị trường

Bên cạnh các công cụ tài khóa, mua sắm công đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nhu cầu đối với các sản phẩm và dịch vụ tuần hoàn. Với quy mô lớn và phạm vi ảnh hưởng rộng, hoạt động mua sắm công có thể định hướng thị trường theo hướng bền vững hơn, đặc biệt trong các lĩnh vực như xây dựng, năng lượng, vận tải và công nghệ.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc áp dụng các tiêu chí tuần hoàn trong mua sắm công tại EU vẫn còn thiếu đồng bộ. Trong nhiều trường hợp, chi phí ban đầu thấp vẫn là yếu tố quyết định, trong khi các tiêu chí về vòng đời sản phẩm, khả năng sửa chữa hay tái sử dụng chưa được xem xét đầy đủ. Điều này làm hạn chế tiềm năng của mua sắm công trong việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Để khắc phục tình trạng này, cần đưa các tiêu chí tuần hoàn trở thành yêu cầu bắt buộc trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Các tiêu chí này có thể bao gồm việc sử dụng vật liệu tái chế, yêu cầu sửa chữa hoặc thu hồi sản phẩm, cũng như ưu tiên các sản phẩm đã được tân trang hoặc tái sản xuất. Đồng thời, cần cho phép các mô hình kinh doanh dựa trên dịch vụ, như thuê hoặc sử dụng theo hiệu suất, được xem xét ngang với các mô hình sở hữu truyền thống.

Việc áp dụng phương pháp tính chi phí vòng đời cũng là một yếu tố quan trọng nhằm bảo đảm rằng các quyết định mua sắm phản ánh đúng giá trị dài hạn của sản phẩm. Ngoài ra, mua sắm công có thể được sử dụng để tập hợp nhu cầu đối với các dịch vụ tuần hoàn thông qua các hợp đồng khung, từ đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng quy mô hoạt động.

Cải cách công cụ tài khóa, điều chỉnh chính sách thuế VAT và tận dụng mua sắm công là ba trụ cột quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại EU. Khi được triển khai một cách đồng bộ và nhất quán, các công cụ này không chỉ giúp giảm rào cản đối với các mô hình kinh doanh tuần hoàn mà còn tạo ra động lực mạnh mẽ để chuyển đổi thị trường theo hướng bền vững hơn.