Công dân số: Từ kỹ năng nhỏ đến thay đổi lớn

Hình thành kỹ năng số

Tại xã Hoài Đức, chuyển đổi số được triển khai từ những hoạt động gắn với đời sống. Ảnh: Phạm Thảo

Nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận các kỹ năng số cơ bản như sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt...; những ngày cuối tuần, tại các nhà văn hóa trên địa bàn xã Tam Hưng, cán bộ xã cùng đoàn viên thanh niên trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng eTax Mobile, VNeID, hướng dẫn thực hiện liên kết tài khoản ngân hàng, sử dụng dịch vụ thanh toán và thực hiện các giao dịch điện tử... Từ chỗ còn bỡ ngỡ, nhiều người dân, trong đó có người cao tuổi, từng bước làm quen với các ứng dụng số và sử dụng thuận tiện hơn trong sinh hoạt hằng ngày.

Ông Lê Thanh Nghiêm (thôn Hưng Giáo, xã Tam Hưng) chia sẻ: “Nhiều thủ tục dịch vụ công, giao dịch mua bán hiện nay có thể thực hiện ngay trên điện thoại thông minh, rất thuận tiện và nhanh gọn. Cùng với việc được hướng dẫn trực tiếp, tôi còn được cung cấp tài liệu để tìm hiểu thêm, từ đó có thể hướng dẫn lại cho những người xung quanh”.

Kỹ năng số cũng giúp người dân chủ động hơn trong công việc và cuộc sống. Tại xã Hòa Xá, anh Đinh Công Thành cho biết, việc thực hiện thủ tục cấp căn cước công dân cho hai người con 8 và 11 tuổi của anh được thực hiện thuận tiện hơn trước. Thay vì phải chuẩn bị hồ sơ và đưa con đến điểm làm thủ tục trong giờ hành chính, anh có thể hoàn thiện những nội dung cần thiết trên ứng dụng VNeID, đặt lịch và chủ động sắp xếp thời gian.

Tại xã Hoài Đức, chuyển đổi số được triển khai từ những hoạt động gắn với đời sống. Các mô hình “Chợ số - Tuyến đường số” từng bước thay đổi phương thức giao dịch, mua bán, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, minh bạch, an toàn và thuận tiện.

Bà Nguyễn Thị Hoa, tiểu thương tại chợ Giang Xá (xã Hoài Đức) cho biết, việc thanh toán bằng mã QR với bà và khách hàng đến nay đã trở nên quen thuộc. Với tiểu thương, phương thức này giúp giao dịch nhanh gọn, thuận tiện hơn, không còn loay hoay lo đổi tiền, trả tiền lẻ.

Theo Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Hoài Đức Lê Thị Điểm, xác định chuyển đổi số muốn đi vào cuộc sống phải bắt đầu từ những việc người dân có thể ứng dụng hằng ngày. Vì vậy, địa phương chú trọng hướng dẫn để người dân không chỉ biết cách sử dụng mà còn trực tiếp cảm nhận được sự thuận tiện, từ đó từng bước hình thành thói quen và chủ động ứng dụng công nghệ trong cuộc sống.

Để người dân là chủ thể thụ hưởng

Để người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình chuyển đổi số, việc trang bị kỹ năng và tạo thói quen sử dụng công nghệ cần được đặt trong một hệ sinh thái số đồng bộ.

Xã Hoài Đức triển khai xây dựng các mô hình “Tuyến đường số - Chợ số” gắn với giao dịch không dùng tiền mặt trên địa bàn xã. Ảnh: Đỗ Hạnh

Ở góc độ chính sách, phát triển công dân số được đặt trong hành lang pháp lý đồng bộ. Cùng với Luật Chuyển đổi số, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.22/2026/NQ-CP, ngày 9-7-2026, về phát triển công dân số, trong đó quy định các nguyên tắc phát triển công dân số, quyền lợi và trách nhiệm của công dân khi tham gia môi trường số, chính sách khuyến khích công dân số...; đồng thời, quy định ngày 15-10 hằng năm là Ngày Công dân số Việt Nam.

Tại Hà Nội, việc đưa chuyển đổi số vào đời sống tiếp tục được triển khai bằng những mô hình hướng trực tiếp tới người dân. Thành phố đang nghiên cứu, thí điểm mô hình “Trạm Công dân số” theo hướng tích hợp nhiều thiết bị, nền tảng và tiện ích số, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu tại một điểm. Theo kế hoạch, thành phố phấn đấu hoàn thiện, lắp đặt 100 “Trạm Công dân số” trong thời gian 6 tháng thí điểm tại một số địa bàn được lựa chọn như phường Hoàn Kiếm, xã Phúc Thịnh, xã Thư Lâm... Kết quả vận hành, mức độ sử dụng và sự phù hợp của các nhóm tiện ích sẽ là cơ sở để xem xét khả năng mở rộng mô hình.

Tuy nhiên, từ thực tế cơ sở có thể thấy, quá trình hình thành công dân số vẫn còn những khoảng cách. Khả năng tiếp cận và sử dụng công nghệ giữa các nhóm dân cư chưa đồng đều. Một bộ phận người cao tuổi, người ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ vẫn cần được hướng dẫn trực tiếp. Có người đã biết thao tác trên điện thoại nhưng chưa có kỹ năng đầy đủ để nhận diện thông tin giả, bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân và phòng tránh các hình thức lừa đảo trên môi trường mạng…

Theo Chủ tịch UBND phường Tùng Thiện Nguyễn Viết Đạt, chính quyền cung cấp dịch vụ thuận tiện, minh bạch trên môi trường số; người dân từng bước nâng cao kỹ năng, chủ động sử dụng và tương tác với các dịch vụ đó. Đây cũng là cơ sở để hình thành mối liên kết giữa chính quyền số và công dân số. Nhờ chủ động trong triển khai, đến nay, 100% văn bản điều hành thông thường tại phường được xử lý trên môi trường mạng; 100% cán bộ, công chức sử dụng chữ ký số trong thực thi nhiệm vụ. Cán bộ, công chức, viên chức phường cũng đã kích hoạt và sử dụng hệ thống không gian làm việc số HanoiWork cùng ứng dụng quản lý BaseWork, góp phần nâng cao hiệu quả xử lý công việc.

Rõ ràng, xây dựng công dân số chính là trang bị kỹ năng, kiến thức để mỗi người dân đều có thể tiếp cận, sử dụng và làm chủ các tiện ích số một cách an toàn. Khi những kỹ năng nhỏ trở thành thói quen thường ngày, công dân số mới thực sự trở thành một bộ phận tự nhiên của đời sống, góp phần xây dựng chính quyền số và xã hội số ở Thủ đô.