Cộng đồng chung tay giữ 'báu vật' khảo cổ giữa lòng Quảng Ngãi

Cán bộ chuyên môn cẩn trọng bóc tách từng lớp địa tầng để ghi nhận đầy đủ những dấu tích lịch sử còn lưu giữ dưới lòng đất

Sức mạnh từ sự đồng thuận của cộng đồng

Các nhà khảo cổ đã phát hiện những hiện vật gốm cùng quần thể 4 lò nung ngói có niên đại khoảng thế kỷ II - III sau Công nguyên và nhiều dấu tích kiến trúc đặc biệt quan trọng trong khu vực nội thành Châu Sa.

Những phát hiện này được đánh giá là bằng chứng khoa học quý giá, góp phần làm sáng tỏ giai đoạn chuyển tiếp từ văn hóa Sa Huỳnh muộn sang thời kỳ tiền Champa - khoảng trống lịch sử vốn còn rất ít tư liệu ghi chép.

Điều đáng ghi nhận là toàn bộ khu vực khai quật nằm ở diện tích đất sản xuất của người dân. Đây vốn là yếu tố khiến công tác bảo vệ di tích gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, với sự vào cuộc của chính quyền địa phương cùng sự đồng thuận của người dân, 100% diện tích khai quật đã được bảo vệ an toàn.

Các hiện vật gốm được phát lộ trong đợt khai quật

Ông Lê Mai, người dân thôn Phú Bình, xã Tịnh Khê chia sẻ, bà con đều mong muốn Nhà nước tiếp tục nghiên cứu, khai quật để làm rõ giá trị của di tích và cùng nhau gìn giữ cho thế hệ mai sau.

"Người dân địa phương luôn ý thức gìn giữ, bảo vệ Thành cổ Châu Sa như một phần di sản quý của quê hương. Bà con mong muốn các cấp, ngành tiếp tục quan tâm khai quật, bảo tồn và phát huy giá trị di tích để thế hệ con cháu mai sau hiểu hơn về lịch sử, văn hóa của vùng đất Châu Sa", ông Mai nói.

Theo ông Lý Duy Vũ, Bí thư Chi bộ thôn Phú Bình, địa phương thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ khu vực khảo cổ, không xâm hại hiện trường, đồng thời phối hợp hỗ trợ đoàn khảo cổ trong suốt quá trình nghiên cứu. Sự đồng thuận ấy đã tạo nên "lá chắn" vững chắc để các nhà khảo cổ yên tâm thực hiện nhiệm vụ.

Đưa di sản đến gần thế hệ trẻ

Không chỉ là địa điểm nghiên cứu của các nhà khoa học, Thành cổ Châu Sa còn trở thành "lớp học ngoài trời" đối với nhiều sinh viên ngành khảo cổ và lịch sử. Được trực tiếp chứng kiến quá trình bóc tách từng lớp đất, ghi nhận hiện trạng và xử lý hiện vật ngay tại hiện trường, nhiều sinh viên có cơ hội tiếp cận với nguồn tư liệu sống mà sách vở khó có thể truyền tải.

Thành cổ Châu Sa không chỉ là điểm nghiên cứu khảo cổ mà còn trở thành "lớp học ngoài trời" cho thế hệ trẻ yêu lịch sử

Sinh viên Nguyễn Thành Lực, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP. HCM cho biết, việc được theo dõi trực tiếp quá trình khai quật mang lại giá trị rất lớn cho học tập và nghiên cứu, bởi trước đây sinh viên chủ yếu tiếp cận với sử liệu qua sách và tài liệu viết.

"Việc được trực tiếp theo dõi quá trình khai quật giúp sinh viên chúng em có cơ hội tiếp cận với hiện vật gốc, quan sát quy trình bóc tách địa tầng, ghi nhận và xử lý tư liệu khảo cổ ngay tại hiện trường.

Những trải nghiệm thực tế này bổ sung kiến thức mà sách vở khó truyền tải, góp phần nâng cao kỹ năng nghiên cứu, phân tích và nhận diện giá trị của các di sản khảo cổ trong quá trình học tập", sinh viên Lực nói.

Chính những trải nghiệm thực tế như vậy đã góp phần nuôi dưỡng tình yêu di sản, đồng thời hình thành đội ngũ kế cận cho công tác nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị khảo cổ học.

Người dân thôn Phú Bình chung tay gìn giữ, bảo vệ giá trị di sản văn hóa Thành cổ Châu Sa

Bảo tồn để di sản sống cùng cộng đồng

Được xây dựng trước thế kỷ X, Thành cổ Châu Sa là tòa thành đất duy nhất của người Chăm cổ còn tồn tại tương đối nguyên vẹn tại Việt Nam. Tuy nhiên, tầng văn hóa chỉ nằm cách mặt đất khoảng 30 cm và nằm trong vùng canh tác của người dân nên nguy cơ bị tác động bởi thiên nhiên và hoạt động sản xuất rất lớn.

Ông Nguyễn Văn Tú, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Tịnh Khê nhấn mạnh: "Địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân nhận thức đầy đủ về giá trị lịch sử, văn hóa của Thành cổ Châu Sa. Qua đó, nâng cao ý thức bảo vệ di sản, phát huy vai trò của cộng đồng cùng chính quyền và các ngành chức năng trong gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị di tích một cách bền vững".

Bên cạnh những phát hiện khảo cổ, giá trị lớn nhất của Thành cổ Châu Sa là sự đồng hành của cộng đồng. Khi người dân trở thành những "người gác di sản", Châu Sa sẽ có thêm cơ hội được gìn giữ, phát huy giá trị và trở thành không gian văn hóa kết nối quá khứ với hiện tại, tương lai.