Cổng làng và vấn đề giao thông, chữa cháy

Không ít cổng làng đang gây khó khăn cho việc lưu thông của các xe có trọng tải lớn, làm nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ và chữa cháy.

Xưa kia, làng quê nào ở vùng Bắc Bộ cũng có cổng làng. Ban đầu, cổng làng được xây dựng với mục đích bảo vệ, ngăn chặn kẻ lạ xâm phạm; phân ranh giới giữa các làng với nhau, giữa làng với không gian bên ngoài. Trải qua năm tháng, cổng làng không chỉ là nơi phân định địa giới của làng, mà đã trở thành biểu tượng văn hóa của làng quê.

Bên cạnh cây đa, giếng nước, sân đình, cổng làng có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần người Việt. Tuy nhiên, do thời gian, chiến tranh tàn phá hoặc do quy hoạch, phân chia lại địa giới hành chính, nhu cầu giao thông... nên nhiều cổng làng không còn phù hợp, phải dỡ bỏ.

Ngày nay, khi điều kiện kinh tế phát triển, nhiều thôn, làng, khu dân cư quan tâm kiến thiết, xây dựng lại cổng làng. Đây là việc làm thiết thực, góp phần tô điểm cho làng quê thêm khang trang, đồng thời định danh, phát triển nét văn hóa truyền thống của mỗi vùng đất. Tuy nhiên, việc xây dựng tự phát, thiếu quy hoạch đã vô tình biến không ít cổng làng thành rào cản cho sự an toàn và nhịp sống hiện đại. Nhiều cổng làng gây khó khăn trong việc lưu thông của các xe có trọng tải lớn và các phương tiện làm nhiệm vụ khẩn cấp như cứu nạn, cứu hộ, chữa cháy.

Câu chuyện tại tổ dân phố Vĩnh Thịnh 4, phường Vĩnh Yên vào năm 2020 là một ví dụ điển hình. Khi xảy ra cháy cột điện, phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ (Công an tỉnh) đã điều động 2 xe chữa cháy tới nhưng “bất lực”, chỉ ở bên ngoài vì không qua được cổng làng để tiếp cận hiện trường. Lực lượng chức năng và người dân phải xoay xở bằng bình bọt xách tay, khiến công tác chữa cháy gặp không ít khó khăn.

Ông Hà Đức Hào - Tổ trưởng tổ dân phố Vĩnh Thịnh 4 chia sẻ: "Sau tình huống “dở khóc dở cười” đó, tổ dân phố đã xin phép chính quyền tháo dỡ cổng làng. Tuy cổng làng ở tổ không phải là cổng làng cổ, nhưng được xây dựng từ những năm 2000 và cũng được xem là bộ mặt, hồn cốt, biểu tượng cho nếp sống, cốt cách của người dân sống nơi đây, nên khi tháo dỡ ai cũng tiếc. Song để thuận lợi cho việc lưu thông, đảm bảo công tác phòng cháy, chữa cháy, an toàn cho người dân vẫn là trên hết. Thực tế, khi tháo dỡ cổng làng việc đi lại, vận chuyển vật liệu xây dựng khi xây nhà của các hộ trong tổ dân phố thuận lợi hơn."

Theo đại diện phòng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ, Công an tỉnh, cổng làng vô tình bịt đường đi của xe chữa cháy là thực trạng đã xảy ra ở tổ dân phố Vĩnh Thịnh 4, bất cập trên hiện vẫn đang tồn tại ở nhiều làng, xã khác trên địa bàn tỉnh. Ngoài cổng làng, việc chôn cột bê tông, làm barie sắt chắn đường tại nhiều thôn, xóm, khu đô thị để ngăn xe tải trọng lớn cũng đang cản trở việc lưu thông và mất an toàn giao thông.

Thiết nghĩ, cổng làng xưa là công trình kiến trúc cổ, mang giá trị văn hóa, lịch sử của người Việt Nam. Đó là hình tượng của quê hương, xứ sở. Mỗi cổng làng đều có một nét văn hóa riêng tùy theo đặc điểm của làng đó, biểu trưng cho sự uy nghi, nền nếp của làng. Vì vậy, với những làng quê còn giữ được những cổng làng cổ, có nhiều giá trị văn hóa, lịch sử thì cần phải bảo tồn, duy tu để thích ứng trong đời sống hiện đại. Đối với những địa phương đang có ý định, chuẩn bị xây cổng làng mới, cần tham khảo, cân nhắc, tính toán kỹ lưỡng về vị trí đặt cổng, thiết kế hài hòa, phù hợp để vừa đảm bảo công năng, phát huy được các giá trị văn hóa vừa tiết kiệm, không gây lãng phí.