Công nghệ nào 'chặn' tai nạn tại các điểm giao đường sắt?

Hàng loạt vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng

Chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần, từ cuối tháng 2 đến đầu tháng 3/2026, nhiều vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng đã xảy ra tại các điểm giao cắt giữa đường sắt và đường bộ, gây thương vong và làm gián đoạn hoạt động chạy tàu.

Một trong những vụ tai nạn đáng chú ý xảy ra vào tối 25/2 tại khu vực đường Ngọc Hồi, Hà Nội. Khoảng 19h51, tàu khách SE3 đang lưu thông trên tuyến đường sắt Bắc – Nam theo hướng Hà Nội – thành phố Hồ Chí Minh đã va chạm với một xe tải đang băng qua đường ngang. Cú va chạm mạnh khiến phần đầu xe tải bị phá hủy nặng, hai người trên xe thương vong.

Vụ tai nạn đường sắt nghiêm trọng mới xảy ra ở Hà Nội.

Hình ảnh tại hiện trường cho thấy chiếc xe gần như bị "vò nát" sau khi bị đoàn tàu tông trực diện. Theo thông tin ban đầu, thời điểm xảy ra tai nạn, hệ thống cảnh báo tại đường ngang vẫn hoạt động bình thường. Tuy nhiên, chiếc xe tải vẫn di chuyển vào khu vực đường ray và bị mắc kẹt khi đoàn tàu đang tới gần.

Không lâu sau đó, tối 6/3, một vụ tai nạn tương tự xảy ra tại xã Vệ Giang, tỉnh Quảng Ngãi, một xe đầu kéo đã cố vượt qua đường ngang khi rào chắn tự động đang hạ xuống. Khi phương tiện vẫn còn nằm trên đường ray, tàu khách SE8 chạy tuyến Bắc – Nam lao tới và tông trực diện. Cú va chạm khiến phần đầu xe đầu kéo bị hất văng, rơ-moóc bị xé toạc, giao thông đường sắt trên tuyến bị gián đoạn trong một thời gian để xử lý hiện trường. Sau vụ việc, cơ quan công an đã khởi tố vụ án liên quan đến hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ của tài xế.

Tiếp đó, tối 8/3, một vụ tai nạn đường sắt khác lại xảy ra tại khu vực đường Ngọc Hồi, Hà Nội. Một người đàn ông điều khiển xe máy khi rẽ vào lối dân sinh đã va chạm với đoàn tàu đang chạy qua. Nạn nhân bị hất văng khoảng 20 mét và tử vong tại chỗ.

Các vụ tai nạn xảy ra liên tiếp trong thời gian ngắn khiến nhiều chuyên gia giao thông lo ngại về mức độ mất an toàn tại các điểm giao cắt đường sắt. Điểm chung của nhiều vụ việc là người tham gia giao thông phớt lờ tín hiệu cảnh báo, cố vượt qua khi rào chắn đang hạ xuống hoặc băng qua các lối đi dân sinh tự phát.

Tại đường ngang cảnh báo tự động, khi tàu sắp đến, thiết bị sẽ được kích hoạt, chuông kêu, đèn đỏ sáng nháy, cần chắn hạ xuống để ngăn phương tiện qua lại. Tuy nhiên, vẫn xảy ra tình trạng khi cần chắn hạ, người và phương tiện cố tình vượt barie, thậm chí dừng xe trên đường ngang,

Theo các chuyên gia trong lĩnh vực giao thông, tàu hỏa có khối lượng lớn và quãng phanh rất dài. Khi phát hiện chướng ngại vật trên đường ray, người lái tàu gần như không thể dừng lại kịp thời để tránh va chạm. Vì vậy, bất kỳ phương tiện nào xuất hiện trên đường ray khi tàu đang đến gần đều có nguy cơ gặp tai nạn nghiêm trọng.

Thực tế cho thấy phần lớn tai nạn đường sắt tại Việt Nam xảy ra tại các đường ngang giao cắt cùng mức với đường bộ hoặc tại các lối đi dân sinh tự mở. Tại nhiều khu vực đông dân cư, người dân vẫn giữ thói quen băng qua đường ray để đi lại cho thuận tiện, bất chấp biển cảnh báo nguy hiểm.

Ngoài yếu tố ý thức của người tham gia giao thông, hạ tầng giao cắt giữa đường sắt và đường bộ cũng còn nhiều bất cập. Một số tuyến đường sắt chạy xuyên qua khu dân cư, trong khi nhiều lối đi dân sinh chưa được kiểm soát hoặc chưa có đầy đủ hệ thống cảnh báo tự động.

Mạnh tay xóa bỏ lối đi tự mở

TS Nguyễn Xuân Thủy, nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Giao thông vận tải nhận định, hạ tầng đường sắt sau một thời gian dài khai thác đã xuống cấp nghiêm trọng nên việc đầu tư nâng cấp là điều rất cần thiết. Khi hạ tầng được nâng cấp thì hệ số an toàn chạy tàu cũng sẽ được nâng cao.

Đường sắt vốn là một trong những loại hình giao thông có hệ số an toàn cao nhất. Tuy nhiên, trong thời gian qua tình hình tai nạn đường sắt có dấu hiệu gia tăng, nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng đã xảy ra mà nguyên nhân chính bắt nguồn từ sự xuống cấp của hạ tầng đường sắt" - TS Nguyễn Xuân Thủy nhấn mạnh.

Theo chuyên gia giao thông này, một trong những vấn đề nhức nhối nhất trong công tác đảm bảo an toàn đường sắt thời gian qua chính là sự xuất hiện của quá nhiều đường ngang và lối đi tự mở. Trong đó, chính những lối đi tự mở đang là mối đe dọa lớn nhất với an toàn đường sắt bởi tại đây không hề có gác chắn cũng như hệ thống tín hiệu.

TS Nguyễn Xuân Thủy nhận định, cùng với việc đầu tư nâng cấp hạ tầng, bổ sung hệ thống đèn tín hiệu tại các đường ngang thì ngành đường sắt cần đặc biệt quan tâm tới công tác xóa bỏ lối đi tự mở giao cắt với đường sắt. Bởi đây mới chính là nơi tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn và tai nạn đường sắt cao nhất.

Hệ thống thiết bị cảnh báo tại đường ngang phải đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt. Hiện nay, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 104:2025/BXD về hệ thống thiết bị phòng vệ đường ngang cảnh báo tự động, được ban hành ngày 20/6/2025 và thay thế quy chuẩn trước đó QCVN 104:2019/BGTVT. Quy chuẩn này áp dụng đối với tất cả các tổ chức, cá nhân tham gia thiết kế, sản xuất, cung cấp, lắp đặt, nghiệm thu, vận hành và bảo trì thiết bị phòng vệ tại đường ngang trên mạng lưới đường sắt quốc gia.

Theo quy chuẩn, hệ thống phòng vệ đường ngang cảnh báo tự động bao gồm nhiều bộ phận cấu thành như cần chắn tự động, đèn tín hiệu, chuông hoặc loa cảnh báo, tủ điều khiển, thiết bị phát hiện tàu và hệ thống giám sát. Các thiết bị này phải được thiết kế đồng bộ để phát tín hiệu cảnh báo cho người tham gia giao thông khi có đoàn tàu sắp tới đường ngang. Ngoài ra, nhiều hệ thống còn phải trang bị camera giám sát hai hướng đường bộ, truyền dữ liệu về trung tâm để theo dõi và lưu trữ hình ảnh phục vụ công tác quản lý, xử lý vi phạm

Thiết bị rào chắn đường sắt phải đáp ứng các yêu cầu về độ bền cơ học, khả năng vận hành ổn định trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, cũng như bảo đảm thời gian đóng – mở phù hợp với tốc độ và khoảng cách đoàn tàu. Ngoài ra, hệ thống còn phải được kiểm định, thử nghiệm và dán dấu hợp quy theo quy định về quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Việc áp dụng quy chuẩn kỹ thuật và quy trình chứng nhận hợp quy giúp chuẩn hóa chất lượng thiết bị phòng vệ đường ngang trên toàn quốc, giảm nguy cơ sự cố kỹ thuật. Tuy nhiên, ngay cả khi hệ thống rào chắn đạt tiêu chuẩn, tai nạn vẫn có thể xảy ra nếu người tham gia giao thông cố tình vi phạm tín hiệu cảnh báo. Vì vậy, bên cạnh việc nâng cấp thiết bị theo các quy chuẩn kỹ thuật mới, yếu tố quan trọng nhất để giảm tai nạn đường sắt vẫn là ý thức chấp hành của người tham gia giao thông khi qua đường ngang.

Tô Hội