Điều điên rồ sắp diễn ra trên bầu trời Tehran

Những cột khói đen cuộn lên từ các cơ sở dầu mỏ bị tấn công đang phủ kín bầu trời Tehran. Theo các chuyên gia, hiện tượng này không chỉ đơn thuần là hệ quả của các cuộc không kích. The New York Times cho biết trong lớp khói ngột ngạt ấy có thể còn có sự hiện diện của mazut, một trong những loại nhiên liệu bẩn nhất từng được sử dụng trong sản xuất năng lượng.

Đằng sau các cột khói đen bị nghi ngờ có chứa mazut.

Mazut ẩn mình sau lớp khói đen

Tình trạng không khí ô nhiễm ở Tehran không phải câu chuyện mới. Trong nhiều năm qua, thủ đô Iran thường xuyên nằm trong nhóm những đô thị có chất lượng không khí tệ nhất thế giới. Một trong những nguyên nhân được nhắc đến là việc nhiều nhà máy điện tại nước này đốt mazut, loại dầu nhiên liệu nặng có hàm lượng lưu huỳnh rất cao, để phát điện và vận hành các lò hơi công nghiệp.

Việc Iran ngày càng phụ thuộc vào mazut được cho là hệ quả của nhiều yếu tố chồng chéo, từ các lệnh trừng phạt quốc tế và tình trạng cô lập kinh tế kéo dài, cho đến nhiều thập kỷ quản lý yếu kém và sự xuống cấp của hạ tầng năng lượng.

Dù sở hữu trữ lượng dầu mỏ và khí đốt lớn, quốc gia này vẫn thường xuyên rơi vào tình trạng thiếu nhiên liệu trong nước, buộc các nhà máy điện phải sử dụng mazut như một giải pháp thay thế.

Lớp muội đen bám khắp nơi sau hiện tượng “mưa đen”. Ảnh: Reuters.

Trong bối cảnh các cuộc không kích do Israel dẫn đầu nhằm vào nhiều cơ sở năng lượng trên khắp Iran, giới chuyên môn lo ngại các bể chứa mazut cùng với xăng và dầu diesel có thể đã bốc cháy tại một số khu vực gần Tehran. Nếu điều này xảy ra, lượng khói và các chất độc hại phát tán vào không khí có thể khiến tình trạng ô nhiễm vốn đã nghiêm trọng tại thành phố này trở nên trầm trọng hơn.

Trước những nghi ngại, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baqaei, chỉ lên tiếng xác nhận các cuộc tấn công quân sự đã khiến “những vật liệu nguy hiểm và các chất độc hại bị giải phóng vào bầu khí quyển”.

Theo Worldwide Energy, mazut là loại dầu nhiên liệu có chất lượng thấp và độ đặc cao. Loại nhiên liệu này còn được gọi là furnace oil (dầu lò), chủ yếu được tạo thành từ phần cặn còn lại sau quá trình chưng cất dầu thô.

Trong quá trình tinh chế, dầu thô được tách ra thành nhiều sản phẩm có giá trị hơn như xăng, dầu diesel hay nhiên liệu máy bay. Phần còn lại ở cuối quá trình này chính là mazut. Đây loại dầu nặng, có độ nhớt cao và chứa nhiều tạp chất hơn so với các sản phẩm dầu mỏ khác.

WHO cảnh báo

Trong bối cảnh khói từ các cơ sở dầu mỏ bị tấn công lan rộng, các chuyên gia y tế cũng cảnh báo về những rủi ro sức khỏe có thể đi kèm.

Ông Christian Lindmeier, người phát ngôn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho biết hiện tượng “mưa đen”, thậm chí có thể kèm theo mưa axit, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là các bệnh lý liên quan đến đường hô hấp.

Theo đại diện WHO, các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dầu mỏ có thể giải phóng một lượng lớn chất độc hại vào bầu khí quyển, bao gồm các hydrocarbon độc, oxit lưu huỳnh và các hợp chất nitơ. Những chất này có thể làm suy giảm chất lượng không khí và gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người.

Việc hít phải khói hoặc các hạt bụi mang theo hóa chất có thể dẫn đến đau đầu, kích ứng mắt và da, khó thở hoặc các triệu chứng khác ở đường hô hấp. Nếu phơi nhiễm kéo dài với một số hợp chất độc trong không khí, nguy cơ mắc các bệnh mạn tính, bao gồm cả ung thư, cũng có thể tăng lên.

Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (U.S. Environmental Protection Agency - EPA) cho biết quá trình đốt các loại nhiên liệu dầu nặng như mazut có thể tạo ra lượng lớn bụi mịn trong không khí. Những hạt bụi có kích thước nhỏ hơn 10 micromet, đặc biệt là PM2.5, có thể đi sâu vào phổi và thậm chí xâm nhập vào máu.

Nhiều rủi ro sức khỏe khi hít phải các chất này. Ảnh: Reuters.

Việc tiếp xúc với các hạt bụi này có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như suy giảm chức năng phổi, làm nặng bệnh hen suyễn, rối loạn nhịp tim, đau tim và thậm chí làm tăng nguy cơ tử vong sớm ở những người mắc bệnh tim hoặc phổi.

Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Environmental Health Perspectives cũng nhấn mạnh khí thải từ việc đốt nhóm nhiên liệu dầu nặng trong đó có mazut, chứa nhiều kim loại độc hại như vanadium và nickel. Khi các hạt kim loại này đi vào cơ thể qua đường hô hấp, chúng có thể kích hoạt phản ứng viêm trong phổi, từ đó làm tăng nguy cơ mắc bệnh hô hấp và các vấn đề tim mạch.

Trong bối cảnh các kho dầu và nhà máy lọc dầu bốc cháy, lượng khói lớn phát tán vào không khí có thể khiến mức độ ô nhiễm gia tăng nhanh chóng. Ông Lindmeier cho rằng khuyến cáo của chính quyền Iran kêu gọi người dân hạn chế ra ngoài và ở trong nhà là biện pháp cần thiết nhằm giảm nguy cơ phơi nhiễm với các chất độc hại trong không khí.

Kỳ Duyên