Công nghệ số mở hướng mới trong dự báo, cảnh báo thiên tai

Trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, dị thường, công tác dự báo có vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định hiệu quả phòng, chống và giảm nhẹ thiệt hại.

“Xây dựng một hệ thống dữ liệu đồng bộ trên cơ sở tích hợp các dữ liệu hiện có là yêu cầu bắt buộc và cần được triển khai ngay. Cùng với đó, cần xây dựng bản đồ số rủi ro, tạo nền tảng giám sát phục vụ công tác ra quyết định, nâng cao hiệu quả dự báo, cảnh báo sớm và truyền tin đến người dân; gắn ứng dụng công nghệ với nâng cao năng lực quản lý, đặc biệt trong tổ chức thực hiện”.

Đây là yêu cầu được Ủy viên Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh tại hội thảo “Công nghệ mới ứng dụng trong dự báo, cảnh báo và phòng, chống thiên tai”, do Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai phối hợp với Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức chiều 16/11, tại Hà Nội.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: Thắng Trung/Bnews/vnanet.vn

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, trong bối cảnh thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, dị thường, công tác dự báo có vai trò đặc biệt quan trọng, quyết định hiệu quả phòng, chống và giảm nhẹ thiệt hại. Do đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) vào hoạt động dự báo, cảnh báo thiên tai. Đồng thời, tăng cường phối hợp, liên kết với các tổ chức, đơn vị lớn trên thế giới, các nhà khoa học và trung tâm công nghệ chuyên sâu về dự báo, cảnh báo nhằm giải quyết yêu cầu dự báo sớm, nhanh và chính xác hơn.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là chuyển từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động. Chẳng hạn, đối với dự báo mưa, lũ, không chỉ dừng lại ở việc xác định nguy cơ xảy ra mưa lớn, lũ mà cần làm rõ mức độ ảnh hưởng, khu vực có thể bị tác động và những rủi ro có thể phát sinh. Lượng mưa bao nhiêu là thông tin quan trọng, nhưng tác động của lượng mưa đó đến đời sống, sản xuất và an toàn của người dân mới là cơ sở thiết thực để triển khai các phương án ứng phó.

Đặc biệt, theo Thứ trưởng, dự báo, cảnh báo sớm chỉ thực sự có giá trị khi thông tin được truyền tải kịp thời đến người dân. Nếu cơ quan chức năng đưa ra cảnh báo sớm nhưng người dân tiếp nhận muộn hoặc không nhận được thông tin thì hiệu quả cảnh báo sẽ bị hạn chế, thậm chí mất đi ý nghĩa. Vì vậy, ứng dụng khoa học, công nghệ trong dự báo, cảnh báo phải hướng tới mục tiêu giúp người dân tiếp cận thông tin thiên tai sớm nhất, chủ động triển khai các biện pháp ứng phó, giảm thiểu rủi ro và thiệt hại.

Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai Cao Đức Phát cho biết, hội thảo được tổ chức nhằm tham vấn ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan quản lý nhà nước về những công nghệ, thiết bị mới, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo có khả năng ứng dụng trong phòng, chống thiên tai. Qua đó, hỗ trợ các cộng đồng có nguy cơ cao nâng cao năng lực giám sát, tiếp nhận thông tin và cảnh báo kịp thời đến người dân, giúp chủ động triển khai các biện pháp ứng phó hiệu quả.

Thời gian qua, Quỹ Cộng đồng phòng tránh thiên tai đã thí điểm ứng dụng các nền tảng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo tại một số địa phương để đo đạc, giám sát mưa lũ, sạt lở đất theo thời gian thực và cụ thể hóa thông tin cảnh báo đến từng cộng đồng. Lãnh đạo Quỹ kỳ vọng, thông qua hội thảo, các bên sẽ đánh giá thực chất hiệu quả của những mô hình này, từ đó có cơ sở nhân rộng, góp phần nâng cao năng lực tự phòng tránh và ứng phó kịp thời cho người dân tại các khu vực có nguy cơ thiên tai cao.

Đề cập đến hạ tầng quan trắc, giám sát thiên tai hiện nay, ông Nguyễn Thành Phương, Trưởng Phòng Quản lý rủi ro thiên tai cộng đồng và Truyền thông, Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai cho biết, cả nước hiện có 215 trạm khí tượng bề mặt, 2.599 điểm, trạm đo mưa tự động, 426 trạm thủy văn, 10 radar thời tiết, 177 camera giám sát các trọng điểm đê điều, hồ chứa, 27 trạm khí tượng trên cao, 27 trạm khí tượng hải văn và 19 trạm giám sát biến đổi khí hậu.

Cùng với hệ thống quan trắc, nhiều công nghệ hỗ trợ dự báo và cảnh báo sớm đã được triển khai như trạm quan trắc tự động, radar thời tiết, vệ tinh, camera và thiết bị theo dõi tàu. Trong công tác dự báo, cảnh báo thiên tai, các mô hình WRF, WRF_DA, phần mềm tích hợp dữ liệu và hỗ trợ dự báo, trí tuệ nhân tạo, hệ thống cảnh báo lũ quét, sạt lở đất, dông, sét cũng từng bước được ứng dụng.

Liên quan đến mô hình ứng dụng công nghệ thông tin trong cảnh báo sớm và ứng phó thiên tai dựa vào cộng đồng, Phó Giám đốc Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai Bùi Quang Huy cho biết, Trung tâm đã xây dựng mô hình ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số trong cảnh báo và ứng phó thiên tai dựa vào cộng đồng tại tỉnh Hà Tĩnh (Ha Tinh PDMS).

Ứng dụng này cho phép thu nhận, chia sẻ thông tin, dữ liệu; phân tích, hỗ trợ chỉ đạo, điều hành ứng phó thiên tai; hiển thị số liệu quan trắc, số liệu thực đo và thông tin cảnh báo; đồng thời kết nối với các hệ thống, cơ sở dữ liệu liên quan ở các cấp.

Bên cạnh đó, Trung tâm đã triển khai mô hình ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số trong diễn tập sơ tán tại thôn Chu Trinh, xã Cẩm Duệ, tỉnh Hà Tĩnh, hỗ trợ xây dựng bản đồ số sơ tán người dân và ứng dụng hệ thống giám sát thiên tai trong quá trình diễn tập.

Đáng chú ý, trong năm 2026, Trung tâm đã xây dựng ứng dụng di động Ha Tinh PDMS, cho phép người dùng theo dõi số liệu quan trắc, cảnh báo các sự kiện thiên tai; cập nhật thông tin hiện trường về sơ tán, ngập lụt, sạt lở, điểm nguy hiểm; nhập số liệu quan trắc hồ chứa được giao quản lý. Người dân cũng có thể gửi phản ánh về tình hình thực tế tại địa phương mà không cần tài khoản.

Đánh giá hiệu quả triển khai tại địa phương, ông Hồ Duy Phiệt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hà Tĩnh cho biết, hệ thống Ha Tinh PDMS và HydroNet đã hỗ trợ tích cực công tác chỉ huy, điều hành phòng, chống thiên tai trên địa bàn 69 xã, phường của tỉnh. Đặc biệt, các tháp báo lũ tự động tại cộng đồng có khả năng kích hoạt còi và đèn cảnh báo ngay cả khi mất kết nối mạng, giúp người dân nhận biết nguy cơ, chủ động sơ tán và bảo đảm an toàn.

Thông tin về giải pháp phát hiện, cảnh báo sớm các ẩn họa trượt lở quy mô lớn trên đất dốc tại Việt Nam, Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Minh Đức, Viện Địa công nghệ và Môi trường, Trường Đại học Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, cần tăng cường ứng dụng công nghệ hệ thống thông tin địa lý (GIS), viễn thám, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát hiện sớm các khu vực có nguy cơ thảm họa, nhất là những hiện tượng đa thiên tai trên quy mô lớn.

Tại hội thảo, Công ty cổ phần Giải pháp Thời tiết WeatherPlus giới thiệu nền tảng HydroNet đang được triển khai tại lưu vực sông Ngàn Sâu (Hà Tĩnh). Hệ thống tích hợp dữ liệu mưa, mực nước, kịch bản xả lũ liên hồ chứa Hố Hô - Ngàn Trươi với bản đồ ngập lụt khu vực hạ du và các tháp báo lũ tự động tại thôn, xóm. Nhờ đó, chính quyền địa phương có thể xác định cụ thể khu vực có nguy cơ ngập, thời điểm xảy ra ngập và độ sâu ngập để chủ động xây dựng, triển khai phương án ứng phó phù hợp.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo, cảnh báo thiên tai từ Nhật Bản; thực tiễn quản lý phòng, chống thiên tai tại Hà Tĩnh và những yêu cầu đặt ra đối với việc nghiên cứu, phát triển, ứng dụng các công nghệ mới trong lĩnh vực này.

Thắng Trung/Bnews/Vnanet.vn

Nguồn Bnews: https://bnews.vn/cong-nghe-so-mo-huong-moi-trong-du-bao-canh-bao-thien-tai/444594.html