Công nghệ và kỷ luật: 'Lá chắn' an toàn trên công trường xây dựng

Người lao động làm việc tại Công ty cổ phần Cơ khí - Xây lắp - Thương mại Minh Cường, xã Đông Anh, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Khi công nghệ trở thành “lá chắn” an toàn

Trong môi trường sản xuất công nghiệp, nơi luôn tiềm ẩn nguy cơ văng bắn kim loại, cháy nổ hay tiếng ồn lớn, nhiều doanh nghiệp đã chủ động thay đổi cách tiếp cận, chuyển từ ứng phó sang phòng ngừa rủi ro.

Tại một doanh nghiệp cơ khí với hơn 1.200 lao động, việc đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại và đẩy mạnh số hóa giúp hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp của người lao động với các công đoạn nặng nhọc, nguy hiểm. Hệ thống giám sát được thiết lập đồng bộ, cho phép theo dõi thiết bị, chất lượng và năng suất theo thời gian thực.

Ông Nguyễn Minh Tuấn, Trưởng phòng Sản xuất, Công ty cổ phần Xích líp Đông Anh cho biết: Công ty đã cài đặt các hệ thống quản lý, giám sát về thiết bị, chất lượng, năng suất để cán bộ công nhân viên cùng theo dõi. Người quản lý bám sát công việc hơn, còn người lao động cũng chủ động hơn trong quá trình làm việc.

Công nhân làm việc trên công trường thi công cầu Thượng Cát, Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

Không chỉ trong lĩnh vực cơ khí, ngành than - nơi mỗi mét lò đào sâu đều đi kèm rủi ro cũng đang chứng kiến sự thay đổi rõ nét nhờ ứng dụng công nghệ.

Tại Công ty Than Nam Mẫu, các hệ thống máy đào lò liên hợp, lò chợ cơ giới hóa đã góp phần nâng cao sản lượng, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc, giảm đáng kể lao động trực tiếp trong môi trường nguy hiểm.

Đặc biệt, hệ thống camera giám sát được ví như “con mắt thông minh” với khả năng theo dõi toàn bộ quá trình sản xuất. Theo ông Hoàng Công Tĩnh, Phó Giám đốc Công ty Than Nam Mẫu, công ty đã đầu tư hệ thống camera giám sát ở tất cả các công trường, phân xưởng, từ mặt bằng đến trong lò, nhất là các khâu trọng yếu, để giám sát 24/24h và kịp thời phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Ở cấp độ toàn ngành, chuyển đổi số đang được triển khai theo từng khâu trong dây chuyền sản xuất. Ông Nguyễn Văn Tuân, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam chia sẻ: Mục tiêu là đưa công nghệ vào để giảm lao động trực tiếp, qua đó cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao công tác an toàn cho người lao động.

Thực tế cho thấy, chuyển đổi số và kinh tế số đang đặt ra những tiêu chuẩn mới đối với an toàn, vệ sinh lao động. Khi môi trường làm việc được kiểm soát bằng công nghệ, các rủi ro được phát hiện sớm, từ xa, giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa thay vì xử lý hậu quả.

Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Mạnh Khương, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần nâng cao tính chủ động, đổi mới phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong kiểm soát, phòng ngừa tai nạn lao động. Đồng thời, cần đẩy mạnh kiểm tra, tự kiểm tra tại cơ sở, xây dựng văn hóa an toàn trong lao động, trong đó người lao động phải được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng và tuân thủ nghiêm quy trình làm việc.

Ứng dụng công nghệ trong an toàn lao động không chỉ dừng ở máy móc, mà còn là thay đổi tư duy quản lý. Khi công nghệ được đầu tư và vận hành đúng cách, mỗi quy trình sản xuất trở nên an toàn, hiệu quả hơn, góp phần bảo đảm môi trường làm việc và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Siết kỷ luật để lấp “khoảng trống” an toàn

Tại Hà Nội, công tác an toàn, vệ sinh lao động trong lĩnh vực xây dựng những năm gần đây đã có chuyển biến rõ, đặc biệt tại các công trình quy mô lớn. Theo ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Trưởng phòng Việc làm - An toàn lao động, Sở Nội vụ Hà Nội, cùng với các đợt cao điểm, công tác kiểm tra, kiểm soát được duy trì thường xuyên.

An toàn lao động trong xây dựng đang có chuyển biến tích cực. Ảnh: Phạm Hùng

“Qua kiểm tra, đánh giá, các công trình lớn cơ bản tuân thủ quy định pháp luật về an toàn, vệ sinh lao động”, ông Toàn cho biết. Nhiều công trình đã kiểm soát người lao động ngay từ khi vào công trường; hệ thống rào chắn, che chắn, biển cảnh báo được thiết lập đầy đủ. Các hạng mục thi công như giàn giáo, hầm, vách lớn đều có biện pháp an toàn và được phê duyệt trước khi triển khai.

Tuy nhiên, một số công trình chưa thực hiện đầy đủ việc huấn luyện an toàn cho người lao động, thậm chí bỏ qua do áp lực tiến độ. Việc chấp hành quy định cũng chưa nghiêm khi thiếu giám sát, như không móc dây an toàn ở khu vực nguy hiểm, rào chắn chưa bảo đảm tại các vị trí có nguy cơ cao.

Một vấn đề đáng chú ý là sự phối hợp giữa các nhà thầu trên cùng công trình chưa đồng bộ. “Trách nhiệm này thuộc về chủ đầu tư, phải quy định rõ và tổ chức phối hợp giữa các nhà thầu”, ông Toàn nhấn mạnh, đồng thời chỉ ra nguy cơ từ việc tháo lan can, lưới chắn nhưng không bàn giao khu vực thi công.

Bên cạnh đó, vẫn còn tình trạng chưa khai báo thiết bị sau kiểm định; công tác khám sức khỏe cho người lao động ở một số nơi chưa được quan tâm đúng mức.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Nguyễn Lê Minh, Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm định kỹ thuật an toàn Hà Nội, Sở Nội vụ Hà Nội cho biết, trên công trường xây dựng có nhiều nhóm thiết bị tiềm ẩn rủi ro cao như thiết bị nâng hạ (cẩu tháp, cần trục, vận thăng), thiết bị áp lực (bình khí nén), giàn giáo. Mỗi nhóm đều có những nguy cơ riêng như đứt cáp, rơi vật, nổ cháy hoặc sập đổ.

Theo ông Nguyễn Lê Minh, các công trình lớn thường kiểm soát tốt hơn do thiết bị được kiểm định đầy đủ trước khi đưa vào sử dụng, người lao động được huấn luyện, nhắc nhở thường xuyên. Trong khi đó, tại các công trình nhỏ lẻ, nhất là nhà dân, những yêu cầu này chưa được thực hiện nghiêm.

“Giải pháp là thiết bị phải được kiểm định, đúng quy chuẩn mới được sử dụng. Đồng thời, người sử dụng lao động cần nắm rõ quy định pháp luật, vì chỉ một vụ tai nạn cũng có thể khiến doanh nghiệp chịu hậu quả lớn”, ông Minh nêu.

Về phía người lao động, việc tuân thủ quy trình, sử dụng đúng thiết bị và được huấn luyện đầy đủ là yếu tố then chốt. Ông Nguyễn Lê Minh khuyến cáo cần hình thành văn hóa an toàn với nguyên tắc “trước khi bắt đầu phải liệu trước các mối nguy” và “suy nghĩ an toàn trước khi hành động”.

Từ thực tế kiểm tra, ông Nguyễn Mạnh Toàn cũng cho rằng, việc nhận diện nguy cơ mất an toàn có thể quan sát trực tiếp tại công trường. Những nơi thiếu biển cảnh báo, che chắn sơ sài, tổ chức thi công không hợp lý… thì tiềm ẩn rủi ro cao hơn.

Đối với công trình nhỏ lẻ trong khu dân cư, chính quyền cơ sở đã được giao thống kê, kiểm soát nhằm nâng cao trách nhiệm của chủ thầu và chủ nhà. Đây được coi là giải pháp nhằm thu hẹp khoảng trống trong công tác an toàn lao động hiện nay.

Thực tiễn cho thấy, cùng với công nghệ, yếu tố con người và kỷ luật thực thi đóng vai trò quyết định. Khi các quy định được tuân thủ nghiêm, trách nhiệm được phân định rõ và ý thức an toàn được nâng cao, mỗi công trình không chỉ đạt yêu cầu kỹ thuật, mỹ thuật mà còn bảo đảm sự an toàn cho người lao động cũng như cộng đồng.