Công nghiệp chế biến, điện năng - “đầu kéo” tăng trưởng

Trong 4 nhóm ngành công nghiệp, khai khoáng tăng 7,86%, đóng góp 2,07 điểm phần trăm; công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 6,12%, đóng góp 2,78 điểm phần trăm; sản xuất, phân phối điện tăng 8,36%, đóng góp 2,05 điểm phần trăm; cung cấp nước và xử lý nước thải, rác thải tăng 9,53%, đóng góp 0,17 điểm phần trăm. Đáng chú ý, công nghiệp chế biến, chế tạo và sản xuất, phân phối điện đóng góp tới 4,83 điểm phần trăm vào mức tăng IIP. Đây là 2 khu vực vừa tạo sản lượng, vừa tạo giá trị gia tăng, việc làm và nguồn thu, qua đó, có vai trò đặc biệt quan trọng trong duy trì động lực tăng trưởng công nghiệp của tỉnh.

Ông Hoàng Chí Hiền - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh cho biết: “Hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp công nghiệp trong 7 tháng năm 2026 cơ bản duy trì ổn định. Ngành công thương đã tập trung nắm tình hình sản xuất, rà soát các dự án, tham mưu tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong lĩnh vực công nghiệp, năng lượng, khai thác và chế biến khoáng sản”.

Thực tế, khu vực chế biến, chế tạo đang có tín hiệu tích cực. Riêng tháng 7, chỉ số sản xuất tăng 17,63% so với cùng kỳ. Một số ngành tăng cao như dệt tăng 96,25%; sản xuất trang phục tăng 57,78%; in, sao chép bản ghi tăng 91%; sản xuất sản phẩm từ cao su và plastic tăng 29,91%; sản xuất kim loại tăng 48,02%; sản xuất thuốc, hóa dược và dược liệu tăng 2,04 lần. Tính chung 7 tháng, sản xuất trang phục tăng 65,91%; dệt tăng 1,73 lần; sản xuất da và các sản phẩm có liên quan tăng 6,35 lần; chế biến gỗ và sản xuất sản phẩm từ gỗ, tre, nứa tăng 17,69%; sản xuất sản phẩm từ cao su và plastic tăng 40,86%; sản xuất kim loại tăng 31,17%.

Sự phục hồi của một số cơ sở sản xuất quy mô lớn cũng tạo tác động tích cực. Việc Công ty TNHH Khoáng sản và Luyện kim Việt Trung hoạt động trở lại góp phần thúc đẩy sản xuất kim loại. Trong tháng 7, quặng sắt và tinh quặng sắt chưa nung kết tăng 10,7 lần; quặng đồng và tinh quặng đồng tăng 33,2%; quặng chì và tinh quặng chì tăng 5,25 lần; quặng kẽm và tinh quặng kẽm tăng 3,37 lần so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, nguyên liệu vẫn là “điểm nghẽn” lớn của công nghiệp Lào Cai. Theo Sở Công Thương, có 10/44 mỏ khoáng sản nhóm I và khoáng chất công nghiệp chưa thể đưa vào sản xuất; 12/44 dự án khai thác mỏ tiếp tục tạm dừng do khó khăn về tài chính, công nghệ tuyển quặng, thủ tục đất đai... Đặc biệt, cả 3 nhà máy tuyển quặng apatit trên địa bàn đều đang tạm dừng, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nguyên liệu cho các tổ hợp sản xuất phân bón, hóa chất. 8/9 nhà máy tuyển quặng sắt cũng đang tạm dừng do vướng thủ tục pháp lý. “Công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng và hoàn thiện thủ tục thuê đất thực tế vẫn là rào cản lớn làm chậm tiến độ đưa các công trình khai thác, chế biến khoáng sản và thủy điện vào hoạt động”, ông Hoàng Chí Hiền cho biết thêm.

Trong điều kiện đó, việc đẩy nhanh các dự án chế biến sâu được xem là giải pháp quan trọng nhằm bổ sung năng lực sản xuất, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và tạo giá trị gia tăng. Một trong những dự án đang được tỉnh quan tâm, đôn đốc là Nhà máy tuyển quặng apatit nghèo tại phường Cam Đường.

Theo chủ đầu tư, dự án đã cơ bản hoàn thành nhiều hạng mục quan trọng. Các thiết bị chính của dây chuyền đập, nghiền, phân cấp, tuyển nổi và cô đặc được lắp đặt với tỷ lệ cao; nhiều hạng mục hoàn thành 100%. Hệ thống điện, cấp nước, hạ tầng kỹ thuật và công trình phụ trợ đang được khẩn trương hoàn thiện. Doanh nghiệp phấn đấu đóng điện, vận hành không tải và chạy thử trong quý IV/2026; sản xuất tối thiểu 30.000 tấn tinh quặng apatit trong quý IV, doanh thu khoảng 75 tỷ đồng. Khi vận hành ổn định, nhà máy dự kiến đạt công suất 200.000 tấn tinh quặng apatit/năm, doanh thu khoảng 600 tỷ đồng, nộp ngân sách trên 100 tỷ đồng/năm và tạo việc làm cho khoảng 120 lao động.

Cùng với đó, Nhà máy tuyển quặng apatit Làng Phúng đang được tăng tốc thi công, hướng tới vận hành thương mại trong quý IV/2026. Nhà máy dự kiến đạt công suất 250.000 tấn tinh quặng apatit/năm, đóng góp ngân sách hơn 200 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho 120 - 150 lao động địa phương, trong đó khoảng 50% là người dân tộc thiểu số. Doanh nghiệp đang triển khai đào tạo nghề tại chỗ, chuẩn bị nguồn nhân lực phục vụ vận hành nhà máy, đồng thời tạo thêm cơ hội việc làm, sinh kế ổn định cho lao động địa phương.

Việc đẩy nhanh các dự án tuyển, chế biến apatit có ý nghĩa quan trọng đối với chuỗi sản xuất hóa chất, phân bón. Khi các nhà máy vào hoạt động, năng lực tuyển quặng được bổ sung sẽ góp phần khơi thông nguồn nguyên liệu, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm dư địa cho tăng trưởng công nghiệp.

Cùng với chế biến, năng lượng tiếp tục là trụ cột của công nghiệp Lào Cai. 7 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất và phân phối điện tăng 8,36%, đóng góp 2,05 điểm phần trăm vào mức tăng IIP. Đến nay, trên địa bàn tỉnh có 106/107 dự án thủy điện hoàn thành phát điện với tổng công suất lắp máy 1.790,85 MW. Ngày 14/8, Nhà máy Thủy điện Nậm Khóa 1 - 2 tại xã Nậm Xé chính thức phát điện thương mại góp phần bổ sung nguồn điện cho hệ thống quốc gia.

Tuy nhiên, ngành điện cũng chịu áp lực hoàn thành kế hoạch khi sản lượng điện phát lũy kế 7 tháng mới đạt khoảng 41% kế hoạch năm. Một số dự án năng lượng còn vướng quy hoạch đất đai, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư. Theo ông Hoàng Chí Hiền, ngành công thương tiếp tục theo dõi sát tình hình thủy điện, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, đôn đốc tiến độ các dự án nguồn điện; đồng thời tăng cường giám sát an toàn điện và chủ động ứng phó với thiên tai trong mùa mưa lũ.

Bức tranh công nghiệp 7 tháng năm 2026 cho thấy, dù còn nhiều “điểm nghẽn”, năng lực sản xuất của Lào Cai đang được củng cố. Giá trị sản xuất công nghiệp ước đạt 40.417,7 tỷ đồng, tăng 4,4% so với cùng kỳ và bằng 51% kế hoạch năm. Thời gian tới, ngành công thương tiếp tục tập trung tháo gỡ khó khăn cho các dự án công nghiệp, năng lượng, khai thác và chế biến khoáng sản; đôn đốc hoàn thiện thủ tục, tiến độ các cụm công nghiệp; tạo điều kiện để các dự án đủ điều kiện sớm đi vào hoạt động. Mục tiêu không chỉ duy trì sản lượng mà quan trọng hơn là khơi thông nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và gia tăng giá trị sản phẩm. Trong đó, chế biến sâu khoáng sản và năng lượng được xác định là những lĩnh vực có dư địa lớn, vừa tạo động lực trước mắt, vừa là thúc đẩy tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Trong điều kiện còn nhiều khó khăn, công nghiệp Lào Cai vẫn duy trì mức tăng trưởng tích cực. Việc tháo gỡ các “điểm nghẽn”, đẩy nhanh tiến độ các dự án chế biến sâu và năng lượng sẽ tạo thêm động lực để công nghiệp tăng tốc trong những tháng cuối năm, tiếp tục giữ vai trò “đầu kéo”, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% của tỉnh.