Volkswagen bước vào cuộc đối đầu quyết định

Tổng giám đốc điều hành (CEO) tập đoàn ô tô lớn nhất của Đức Volkswagen, Oliver Blume, đã phát đi tín hiệu đầu tiên hôm 21/8 khi ông có cuộc trao đổi với người lao động trên mạng nội bộ của tập đoàn. Một mặt, ông cố gắng tạo tâm lý lạc quan khi cho rằng tập đoàn vẫn có khả năng hành động và hoạt động kinh doanh cốt lõi hiện có mức sinh lời cao hơn nhiều đối thủ, nhưng mặt khác, ông thừa nhận: “Tình hình là cực kỳ nghiêm trọng”.

Tỷ suất lợi nhuận hiện ở mức 3,8% dù vẫn được xem là tương đối ổn định trong bối cảnh khó khăn, nhưng “hoàn toàn không đủ” để tạo ra nguồn lực cần thiết cho phát triển công nghệ, sản phẩm mới và duy trì các cơ sở sản xuất trong dài hạn.

Những phát biểu trên có thể là dấu hiệu báo trước những gì ông Blume và các thành viên ban lãnh đạo tập đoàn sẽ thông báo với người lao động trong những ngày tới.

Công nhân lắp ráp ô tô tại một nhà máy của hãng Volkswagen ở Chattanooga, Đức. Ảnh: AP/TTXVN

Từ ngày 25/8, lãnh đạo Volkswagen bắt đầu chuyến thị sát các nhà máy của tập đoàn trên toàn nước Đức. Các cuộc họp người lao động sẽ được tổ chức tại tất cả các cơ sở sản xuất lớn của Volkswagen. Điểm đầu tiên là nhà máy chính tại Wolfsburg, trụ sở của và kết thúc ngày 31/8 tại Hanover, đều thuộc bang Lower Saxony (Niedersachsen). Tại mỗi địa điểm, ít nhất một thành viên Ban lãnh đạo tập đoàn sẽ trực tiếp đối thoại với người lao động.

Theo các nguồn tin, ông Blume muốn tận dụng các cuộc gặp để khôi phục lòng tin. Cũng có khả năng ông sẽ công khai những sự thật khó chịu và trình bày kế hoạch tái cơ cấu xuất phát từ thực tế đó - điều mà trước đây mới chỉ thực hiện trong các cuộc họp ban lãnh đạo, với Hội đồng giám sát và một số hội đồng người lao động, nhưng chưa từng nói trước toàn thể công nhân tại các nhà máy.

*Nhà máy Emden và Zwickau đứng trước nguy cơ đóng cửa

Một điều rõ ràng là mỗi thông tin xấu mới được ông Blume công bố sẽ khiến chính ông chịu thêm sức ép. Đặc biệt, các công ty con Porsche và Piëch được cho là ngày càng thúc ép mạnh mẽ việc triển khai một chương trình cắt giảm chi phí toàn diện mới.

Công đoàn lại phản đối kế hoạch này. Vì vậy, ông Blume vừa phải làm sao cho có kết quả, vừa phải tránh trở thành một Tổng giám đốc Volkswagen nữa bị cuốn vào cuộc đối đầu giữa các bên trong tập đoàn.

Để giải quyết vấn đề, ông Blume muốn tiến hành một cuộc cải tổ triệt để Volkswagen. Theo kế hoạch, Volkswagen có thể đóng cửa nhiều nhà máy tại Đức và tiến hành những cải cách cơ cấu sâu rộng. Nếu được thực hiện đầy đủ, đây sẽ là cuộc thay đổi lớn nhất trong lịch sử tập đoàn.

Trong vài năm tới, xe Volkswagen sản xuất tại Đức có thể chỉ còn xuất xưởng từ các dây chuyền ở Wolfsburg. Các nhà máy Zwickau (bang Saxony) và Emden (bang Lower Saxony) dự kiến ngừng sản xuất vào năm 2031, trong khi nhà máy Hanover sẽ dừng hoạt động một năm sau đó.

Audi cũng có thể chỉ còn sản xuất tại nhà máy chính ở Ingolstadt (bang miền Đông Nam Đức Bavaria). Đối với cơ sở Neckarsulm (bang miền Tây Nam Đức Baden-Württemberg), hoạt động sản xuất dự kiến kết thúc vào năm 2034.

Theo các nguồn tin liên quan, ông Blume dường như muốn cắt giảm tới 100.000 việc làm trên toàn cầu vào năm 2030. Trước đó, Volkswagen đã nhất trí cắt giảm 50.000 việc làm và chương trình tiết kiệm đầu tiên đã được triển khai từ cuối năm 2024. Tuy nhiên, một chương trình cắt giảm mới đang được tính đến.

CEO Blume dường như cũng muốn hạn chế ảnh hưởng của bang Lower Saxony, cổ đông của Volkswagen. Ông dự định tách Volkswagen thành một công ty cổ phần độc lập, qua đó vô hiệu hóa Luật Volkswagen hiện hành, vốn trao cho bang Lower Saxony quyền phủ quyết đối với những quyết định quan trọng.

Tập đoàn cũng dự kiến cắt giảm mạnh đầu tư. Những tác động của kế hoạch này có thể vượt xa phạm vi của Volkswagen.

*Người lao động lo lắng, công đoàn giữ thái độ thận trọng

Kế hoạch tiết kiệm đã bắt đầu tác động tiêu cực tới tâm lý người lao động. Theo một cuộc khảo sát trực tuyến mới đây của Hội đồng Người lao động toàn tập đoàn, nhân viên cho rằng ban lãnh đạo do Blume đứng đầu có cách “truyền thông đối ngoại thảm họa”. Nhiều nhân viên và gia đình của họ cảm thấy “bất an và lo sợ”.

Khi những thông tin đầu tiên về chương trình tiết kiệm mới của Blume bị rò rỉ hồi đầu tháng Bảy, Tổng giám đốc Volkswagen ban đầu vẫn giữ thái độ mập mờ trong các tuyên bố chính thức.

Công đoàn ngành kim loại IG Metall đặc biệt tức giận trước việc ban lãnh đạo thiếu thông tin tới người lao động. Chủ tịch Hội đồng Người lao động Volkswagen, Daniela Cavallo, khi đó chỉ trích: “Cách ban lãnh đạo đối xử với người lao động là rất thiếu tôn trọng”. Bà cho rằng việc để người lao động không biết gì về kế hoạch như vậy là “vô trách nhiệm”.

Khoang lái SUV Volkswagen Touareg

*Các khu vực phụ thuộc lớn vào Volkswagen

Ông Blume sẽ mở đầu chuyến thị sát tại nhà máy chính Wolfsburg cùng Thomas Schäfer, Giám đốc thương hiệu Volkswagen. Hai người dự kiến sẽ trực tiếp gặp Chủ tịch Hội đồng Người lao động, Daniela Cavallo, và toàn thể người lao động.

Ngày 26/8, ông Blume và Schäfer sẽ tiếp tục tới Emden và Zwickau. Điểm đầu tiên là nhà máy ở Ostfriesland, miền Bắc nước Đức, sau đó vào buổi chiều là nhà máy tại bang Saxony (Sachsen). Người lao động tại hai cơ sở này chắc chắn sẽ đặc biệt chú ý đến những gì lãnh đạo Volkswagen nói vì cả hai khu vực đều phụ thuộc rất lớn vào tập đoàn. Volkswagen hiện là nhà tuyển dụng công nghiệp quan trọng nhất tại đây, với khoảng 16.000 lao động tại hai nhà máy.

Việc đóng cửa nhà máy sẽ gây hậu quả nghiêm trọng vượt xa số lao động trực tiếp, tác động tới toàn bộ nền kinh tế địa phương, từ các doanh nghiệp cung ứng phụ trợ đến thị trường bất động sản.

Điều đáng chú ý là Volkswagen chỉ vừa mới đầu tư khoản tiền lớn vào hai cơ sở này trong thời gian gần đây để chuyển hoàn toàn sang sản xuất ô tô điện. Theo số liệu của tập đoàn, tổng cộng hơn 2 tỷ euro đã được đầu tư để cải tạo hai nhà máy.

Ông Blume hiện khẳng định trên mạng nội bộ rằng chưa có quyết định cuối cùng về việc đóng cửa các nhà máy cụ thể. Trước đây, ông từng đề cập khả năng tìm kiếm “những giải pháp thông minh hơn”. Tuy nhiên, những giải pháp đó cuối cùng sẽ như thế nào vẫn chưa rõ.

*Tình hình Volkswagen ngày càng nghiêm trọng

Những cảnh báo bi quan của CEO Blume về tình hình chung của Volkswagen trên thực tế không phải là quá lời. Các số liệu vừa công bố cho thấy rõ điều này.

Lợi nhuận của tập đoàn trong quý II đã giảm khoảng một phần ba so với cùng kỳ năm trước. Volkswagen vẫn đạt lợi nhuận khoảng 1,5 tỷ euro, nhưng mức sụt giảm đang ngày càng đáng lo ngại.

Đáng chú ý, những thương hiệu của Volkswagen từng mang lại tỷ suất lợi nhuận cao như Audi và Porsche vẫn chìm sâu trong khủng hoảng. Tỷ suất lợi nhuận hoạt động trên doanh thu của toàn tập đoàn đã giảm xuống còn 3,8%. CEO Blume muốn gần như tăng gấp ba con số này vào năm 2030.

Liệu mục tiêu đó có đạt được hay không vẫn còn bỏ ngỏ. Trong khi đó, các điều kiện kinh doanh ngày càng khó khăn.

Tại Trung Quốc, thị trường ô tô lớn nhất thế giới, tình hình xấu đi qua từng tháng. Tại Mỹ, chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump khiến Volkswagen thiệt hại hàng tỷ euro. Trong khi đó, các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc ngày càng đẩy mạnh thâm nhập thị trường châu Âu.

Hầu như không ai phủ nhận Volkswagen cần phải hành động, nhưng mức độ quyết liệt của cuộc cải tổ vẫn gây tranh cãi.

Kế hoạch đầu tiên của ông Blume đã không vượt qua được cuộc họp Hội đồng giám sát cuối cùng trước kỳ nghỉ Hè, đúng như dự đoán, do vấp phải sự phản đối của đại diện người lao động và bang Lower Saxony.

Cuộc họp tiếp theo dự kiến diễn ra ngày 4/9 và cho đến nay, chưa có dấu hiệu đạt được thỏa thuận. Lập trường giữa các bên được đánh giá là ngày càng cứng rắn. Vì vậy, một cuộc đối đầu lớn trước Giáng sinh có thể lại xảy ra, tương tự cách đây hai năm, khi các cuộc đình công cảnh báo đã diễn ra trong cuộc xung đột giữa công đoàn và ban lãnh đạo.

Lần này, CEO Blume và Chủ tịch Hội đồng Người lao động, Daniela Cavallo, cũng phải tìm được một thỏa hiệp mà cả hai bên đều có thể coi là một thành công. Tuy nhiên, xuất phát điểm hiện nay khó khăn hơn nhiều.