Công nghiệp văn hóa 'tiếp sức' cho du lịch Việt Nam

Sức mạnh của công nghiệp văn hóa

Theo định nghĩa của UNESCO, công nghiệp văn hóa là những ngành có tiềm năng tạo ra của cải và thu nhập thông qua việc khai thác các tài sản văn hóa và sản xuất các hàng hóa, dịch vụ dựa trên tri thức; là công nghiệp kết hợp 3 yếu tố: Sáng tạo, cơ sở hạ tầng và công nghệ sản xuất hiện đại, có thể sản sinh ra các sản phẩm văn hóa, đem lại lợi ích kinh tế.

Công nghiệp văn hóa có những đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội

PGS.TS Bùi Thanh Thủy (Trưởng Khoa Du lịch, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) cho rằng, đầu tư và phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đặc biệt là các ngành tiềm năng, trong đó có du lịch văn hóa không chỉ là sự đầu tư vào khía cạnh “cứng” của văn hóa, làm cho văn hóa được phát triển trên phương diện khôi phục và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, mà còn nâng cao đời sống văn hóa - tinh thần của người dân.

Từ đó mang lại lợi nhuận kinh tế lớn, gia tăng doanh thu cho nền kinh tế và tạo ra sự tăng trưởng kinh tế nhanh, hiệu quả hơn.

Hiện nay, phát triển công nghiệp văn hóa đang góp phần giải quyết ba trong một: vừa tạo ra cơ sở để duy trì phát triển các giá trị văn hóa truyền thống, quảng bá sức mạnh mềm của văn hóa, hình ảnh của đất nước, con người, vừa sáng tạo các thành phẩm có giá trị góp phần quan trọng trong việc tạo ra thu nhập của nền kinh tế.

Theo Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, truyền hình và phát thanh được xác định là một trong 10 ngành công nghiệp văn hóa tạo ra các sản phẩm kết hợp yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, hưởng thụ văn hóa của người dân và phù hợp với mục tiêu hội nhập quốc tế, phát triển bền vững đất nước.

Các show truyền hình đang quảng bá hiệu quả văn hóa, lối sống của người dân địa phương, góp phần thu hút khách du lịch. Ảnh: "Gia đình Haha"

Nhìn từ câu chuyện thực tế, Gia đình Haha, chương trình truyền hình thực tế kết hợp khám phá văn hóa, du lịch và giải trí từng là “hiện tượng” trên sóng truyền hình, mạng xã hội.

Không chỉ đơn thuần mang đến tiếng cười qua những tình huống hài hước, chương trình còn góp phần quảng bá hình ảnh một Việt Nam hạnh phúc theo cách sinh động, gần gũi và hấp dẫn; đặc biệt là thúc đẩy quảng bá những điểm đến chưa thực sự được nhiều người biết đến.

Theo chị Vàng Thị Thông, chủ cơ sở Bản Liền Pine homestay (Bản Liền, Lào Cai), sau khi chương trình phát sóng, lượng du khách đến với Bản Liền tăng mạnh. Thậm chí có thời điểm, homestay ở Bản Liền kín khách đặt phòng trong 3 tháng liền.

Một số gia đình tại đây sau đó đã tiến hành sửa chữa nhà cửa, chuyển đổi sang mô hình homestay để đáp ứng nhu cầu của du khách. Việc gia tăng lượng khách đến với Bản Liền đã mở thêm cơ hội tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Đáng chú ý, nguồn thu này còn tạo điều kiện để các hộ gia đình tích lũy, tái đầu tư cơ sở vật chất, cải thiện chất lượng dịch vụ và từng bước xây dựng những sản phẩm du lịch gắn với văn hóa bản địa.

Du khách nước ngoài trải nghiệm bắt cá ở Bản Liền. Ảnh: Bản Liền Pine homestay

Đáng chú ý, hiệu ứng từ chương trình không chỉ dừng lại ở việc gia tăng lượng khách mà còn tạo ra những thay đổi trong cách người dân Bản Liền tiếp cận công nghệ.

Qua quá trình giao lưu, nhiều gia đình được du khách hướng dẫn cách sử dụng ứng dụng, mạng xã hội để giới thiệu cảnh quan, đời sống, văn hóa bản địa và dịch vụ lưu trú.

Từ những thao tác ban đầu còn đơn giản, người dân từng bước chủ động xây dựng nội dung, chia sẻ hình ảnh, video về quê hương, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận du khách và quảng bá điểm đến trên môi trường số.

Hài hòa giữa khai thác và bảo tồn

Có thể khẳng định, phát triển công nghiệp văn hóa đang đóng góp mạnh mẽ vào sự phát triển của du lịch Việt Nam. Từ góc độ phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa mở ra khả năng chuyển hóa các giá trị văn hóa thành những trải nghiệm có chiều sâu, tạo thêm sức hấp dẫn cho điểm đến.

Quang cảnh thiên nhiên hùng vĩ của Việt Nam

Khi du lịch trở thành “thị trường” cho sản phẩm sáng tạo, nhu cầu của du khách đồng thời tạo động lực để nghệ sĩ, doanh nghiệp và cả chính người dân địa phương tiếp tục đổi mới, đầu tư và làm mới các giá trị truyền thống.

Ở chiều ngược lại, nguồn thu từ du lịch có thể góp phần duy trì hoạt động bảo tồn, trao thêm cơ hội cho cộng đồng địa phương. Qua đó, sức cạnh tranh của điểm đến được xây dựng trên giá trị văn hóa và trải nghiệm, thay vì chỉ dựa vào lợi thế giá rẻ.

PGS.TS Dương Văn Sáu (Khoa Du lịch, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) khẳng định, với phát triển thương hiệu quốc gia du lịch văn hóa trong công nghiệp văn hóa, đây là quá trình kiến tạo và vận hành thương hiệu điểm đến quốc gia.

Sử dụng du lịch văn hóa như một công cụ để định vị các giá trị cốt lõi bằng cách tái cấu trúc và tích hợp các nguồn lực di sản văn hóa và văn hóa đương đại vào các hệ thống dịch vụ, đem đến trải nghiệm đặc trưng, tạo lập khác biệt, gia tăng giá trị kinh tế trải nghiệm nhằm định vị, củng cố và phát triển bền vững hình ảnh Việt Nam trên thị trường du lịch trong nước và quốc tế.

“Văn hóa là một trong những tài nguyên lớn nhất, đặc sắc và hấp dẫn nhất của du lịch Việt Nam. Tuy nhiên, văn hóa Việt Nam đặc biệt phong phú, đa dạng và không phải thành tố nào của văn hóa cũng phù hợp để khai thác, phát triển du lịch.

Trong những chương trình du lịch văn hóa cần phải khai thác có chọn lọc giá trị các thành tố của văn hóa Việt Nam thông qua các dịch vụ thích hợp để tạo ra sản phẩm du lịch đặc trưng. Chỉ có các sản phẩm đặc trưng mới tạo nên thương hiệu”, PGS.TS Dương Văn Sáu nhận định.

Khai thác cần đi đôi với bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống trong phát triển du lịch. Ảnh: Huy An

Ở khía cạnh khác, doanh thu của ngành văn hóa – giải trí tăng nhanh, cho thấy nhu cầu hưởng thụ văn hóa của người dân ngày càng cao trong bối cảnh thu nhập được cải thiện. Sự gia tăng mạnh mẽ của du lịch văn hóa cũng khẳng định khả năng chuyển hóa các giá trị văn hóa thành nguồn lực kinh tế.

Tuy nhiên, TS. Phạm Thúy Quỳnh Nga (Học viện Hành chính và Quản trị công) cho rằng, sự tăng trưởng này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đảm bảo chất lượng nội dung văn hóa, tránh xu hướng thương mại hóa đơn thuần, làm suy giảm giá trị truyền thống.

Có thể thấy, công nghiệp văn hóa đang mở ra hướng kết nối giữa bảo tồn giá trị văn hóa và phát triển kinh tế, trong đó du lịch đóng vai trò quan trọng để các sản phẩm sáng tạo phát huy giá trị. Tuy nhiên, quá trình này cần được đặt trên nền tảng khai thác có chọn lọc, tôn trọng bản sắc và bảo đảm chất lượng nội dung.

Khi sáng tạo, văn hóa và công nghệ được kết hợp hài hòa, công nghiệp văn hóa không chỉ tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường, mà còn góp phần làm mới giá trị truyền thống, mở rộng sinh kế cho cộng đồng và gia tăng sức hấp dẫn của các điểm đến Việt Nam.