Công nhân đường sắt bớt rủi ro nhờ công nghệ

Không được phép lơ là

Đầu tháng 7, thời tiết Hà Nội dịu hơn sau những ngày mưa nhưng trên gương mặt anh Phùng Quang Hưng, Tổ trưởng tổ tuần đường thuộc Công ty CP Đường sắt Hà Hải, mồ hôi vẫn nhỏ thành từng giọt.

Vai đeo túi dụng cụ nặng, tay cầm cờ lê, anh bước từng bước trên những thanh tà vẹt, len lỏi giữa lớp đá ba lát để quan sát từng mét ray, bu lông và các phụ kiện đường sắt.

Anh Phùng Quang Hưng giới thiệu chiếc điện thoại tích hợp phần mềm giám sát hành trình tuần đường.

Theo anh, mỗi ca làm việc kéo dài 8 giờ, công nhân tuần đường phải đi bộ quãng đường khoảng 20km từ ga Hà Nội đến ga Giáp Bát rồi quay trở lại, tiếp tục kiểm tra tuyến từ ga Hà Nội lên đường dẫn cầu Long Biên. Mọi vị trí trên tuyến đều phải được kiểm tra kỹ lưỡng, tuyệt đối không được lơ là.

"Trời càng mưa to, bão lớn, càng phải đi nhiều hơn, kiểm tra kỹ hơn vì nguy cơ gãy ray, xuất hiện chướng ngại trên đường sắt rất cao. Ban ngày đã vất vả, ban đêm còn áp lực hơn do tầm nhìn hạn chế, tiếng còi tàu nhiều khi lẫn với tiếng xe cộ.

Người tuần đường làm việc độc lập, chỉ có một mình nên lúc nào cũng phải giữ cho "mắt tinh, tai thính". Chỉ cần một phút mất tập trung là có thể xảy ra rủi ro cho an toàn chạy tàu lẫn chính bản thân", anh Hưng chia sẻ.

Không chỉ lực lượng tuần đường, hàng nghìn công nhân tuần cầu, tuần hầm và nhân viên gác chắn đường ngang cũng đang ngày đêm đối mặt với những áp lực tương tự.

Làm nhiệm vụ tại đường ngang ở Biên Hòa (Đồng Nai), chị Nguyễn Thị Minh cho biết vị trí chị phụ trách có lưu lượng phương tiện đường bộ rất lớn, trong khi mỗi ngày có hơn 20 đoàn tàu đi qua.

"Ngoài áp lực từ mật độ tàu chạy dày, chúng tôi còn đối mặt nguy cơ bị phương tiện đường bộ va chạm hoặc bị người tham gia giao thông phản ứng khi đóng chắn.

Nhiều trường hợp xe đâm gãy chắn, nhân viên phải lao ra cứu người, đồng thời phát tín hiệu cho lái tàu dừng khẩn cấp, rất dễ gặp tai nạn", chị Minh nói.

Thực tế đã ghi nhận không ít vụ tai nạn thương tâm đối với chính công nhân đường sắt khi đang làm nhiệm vụ. Chỉ trong nửa đầu năm nay, hai công nhân đường sắt đã tử vong do tàu va phải khi làm nhiệm vụ tại Lâm Đồng, cho thấy mức độ nguy hiểm của công việc này.

Công nghệ trở thành "người đồng hành"

Trước những áp lực, rủi ro đó, ngành đường sắt đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm giảm sức lao động thủ công, tăng khả năng giám sát và hỗ trợ người lao động xử lý tình huống. Theo chị Nguyễn Thị Minh, nhiều thiết bị công nghệ đã giúp công việc của nhân viên gác chắn an toàn hơn.

Hiện nhiều đường ngang đã được lắp đặt dàn chắn điện điều khiển bằng thiết bị cầm tay thay cho việc đẩy chắn thủ công trước đây. Camera được bố trí cả trong nhà gác và ngoài đường ngang, giúp trung tâm giám sát theo dõi 24/24 giờ và kịp thời nhắc nhở khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Đặc biệt, hệ thống cảnh báo tàu đến gần đường ngang đã thay đổi đáng kể phương thức tác nghiệp. Khi tàu còn cách đường ngang khoảng 120 giây, tín hiệu từ cảm biến trên đường sắt sẽ truyền về tủ điều khiển và tự động phát chuông báo trong nhà gác để nhân viên chủ động ra đóng chắn, thay vì phải nghe ngóng tàu như trước.

Với lực lượng tuần đường, chiếc điện thoại thông minh tích hợp phần mềm giám sát hành trình đã trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực. Anh Hưng cho biết, thông qua hệ thống định vị GPS, nhân viên trực tại công ty có thể theo dõi vị trí, tốc độ của từng công nhân tuần đường theo thời gian thực.

Nếu phát hiện một công nhân dừng quá lâu, hệ thống sẽ cảnh báo để trung tâm chủ động liên lạc, kiểm tra tình hình.

Cải thiện điều kiện làm việc của công nhân

Không chỉ ứng dụng công nghệ số, nhiều đơn vị trong ngành còn đầu tư các giải pháp cải thiện điều kiện làm việc. Công ty CP Đường sắt Bình Trị Thiên đã lắp đặt 57 bộ đèn năng lượng mặt trời và hệ thống chiếu sáng tại 18 vị trí giao ban tuần đường, giúp công nhân làm việc ban đêm thuận lợi hơn.

Đơn vị cũng trang bị hệ thống camera quan sát tàu tại 9 đường ngang có tầm nhìn hạn chế, hỗ trợ nhân viên gác chắn quan sát đoàn tàu từ xa.

Trong khi đó, Công ty CP Đường sắt Hà Hải đã lắp đặt hệ thống giám sát hành trình cho 23 tổ tuần đường, tuần cầu cùng 148 camera tại các đường ngang và 17 camera tại các cầu đường sắt.

Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam, các giải pháp công nghệ được triển khai trong khoảng 3 - 4 năm qua đã mang lại hiệu quả tích cực trong công tác bảo đảm an toàn chạy tàu. Thời gian tới, ngành đường sắt sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số đối với lực lượng tuần gác.

Dự kiến trong năm 2027, xe tuần đường sử dụng động cơ 4 kỳ tích hợp camera hành trình sẽ được đưa vào khai thác, vừa phục vụ tuần tra hạ tầng vừa ghi nhận hình ảnh hành lang an toàn đường sắt.

Phương tiện còn được kết nối với đầu máy để phát cảnh báo khi tàu còn cách vị trí công nhân khoảng 2,5km, giúp người lao động chủ động rời khỏi khu vực nguy hiểm.

Bên cạnh đó, hệ thống cảnh báo tàu đến kết nối với đầu máy cũng sẽ tiếp tục được triển khai tại các đường ngang có mật độ giao thông lớn, tầm nhìn hạn chế ở Hà Nội, Đà Nẵng và TP.HCM.

Cùng với đầu tư công nghệ, Tổng công ty cũng yêu cầu các đơn vị tiếp tục cải thiện thu nhập cho lực lượng tuần gác, tạo điều kiện để người lao động yên tâm gắn bó với nghề.