Công tác nhân quyền 2025: Chuyển mình để bứt phá

Thế giới năm 2025 chứng kiến những biến chuyển sâu sắc chưa từng có về địa chính trị, địa kinh tế, về cạnh tranh chiến lược, về sự dịch chuyển mạnh mẽ của các trung tâm kinh tế, bùng nổ khoa học công nghệ cùng với những thách thức về biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, an ninh truyền thống, phi truyền thống, ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh, sinh kế và việc thụ hưởng các quyền con người.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục vững vàng, nhất quán trong đường lối phát triển, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, hoàn thành tốt các mục tiêu trong năm cuối của nhiệm kì Đại hội Đảng XIII với những dấu ấn nổi bật trong công tác nhân quyền.

Hoàn thiện thể chế, thiết chế thúc đẩy quyền con người

Trong bức tranh thế giới đầy ảm đạm, Việt Nam đã nỗ lực vươn lên thành một điểm sáng.

Những biến chuyển tích cực được thúc đẩy theo định hướng củng cố nội lực, đẩy mạnh những cải cách mạnh mẽ trong nước. Nổi bật là sự quyết liệt trong hoàn thiện thể chế, sửa đổi, bổ sung hệ thống pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu lực, hiệu năng, hiệu quả cùng với đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, bảo vệ môi trường, hướng đến quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch.

Bộ Chính trị đã ban hành 07 nghị quyết trụ cột then chốt về thể chế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tư nhân, hội nhập quốc tế, năng lượng, giáo dục và y tế, tạo nền tảng và động lực đưa đất nước ta tiến lên trong kỉ nguyên mới với trọng tâm vì con người, cho con người.

Trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và sắp xếp chính quyền địa phương hai cấp, việc kiện toàn Ban Chỉ đạo Nhân quyền Chính phủ và Ban Chỉ đạo Nhân quyền các địa phương đã được tiến hành khẩn trương, quyết liệt, nhanh chóng bắt nhịp đòi hỏi thực tiễn, nâng cao hiệu năng, hiệu quả trong chỉ đạo, thực thi các chính sách bảo đảm, thúc đẩy quyền con người trên cả nước. Vai trò Ban Chỉ đạo Nhân quyền địa phương được nâng lên khi Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố là Trưởng Ban Chỉ đạo. Cùng với đó, bộ máy làm công tác nhân quyền đã nhanh chóng đi vào hoạt động ổn định, nền nếp ngay sau kiện toàn.

Công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng có những điểm đột phá, chuyển mạnh từ tư duy “quản lí” sang “kiến tạo phát triển”, góp phần xây dựng nền hành pháp minh bạch, liêm chính. Năm 2025 là năm “đặc biệt bận rộn” trong lịch sử lập pháp Việt Nam với khối lượng kỉ lục các luật được Quốc hội thông qua[1], kịp thời tháo gỡ các “điểm nghẽn”, “nút thắt” về thể chế, đáp ứng đòi hỏi thực tiễn, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.

Bảo đảm an sinh xã hội bước đi vững chắc

Trong bối cảnh chịu tác động mạnh của tình hình kinh tế thế giới và chính sách thuế của Mỹ, chúng ta đã nỗ lực “biến nguy thành cơ” để hoàn thành thắng lợi, đạt và vượt 15/15 chỉ tiêu kinh tế-xã hội chủ yếu năm 2025. Tăng trưởng GDP đạt 8,02%, thuộc nhóm cao của khu vực và trên thế giới; quy mô nền kinh tế xếp thứ 32 thế giới; GDP bình quân đầu người đạt hơn 5.000 USD, đưa Việt Nam vào nhóm các nước thu nhập trung bình cao.

Các chính sách an sinh xã hội tiếp tục được triển khai toàn diện. Chỉ số phát triển con người tiếp tục cải thiện, chỉ số hạnh phúc tăng mạnh từ hạng 83 năm 2000 lên 46 năm 2025. Hoàn thành sớm mục tiêu xóa nhà tạm, phát triển mạnh nhà ở xã hội (334.000 căn nhà, nhà ở xã hội, hơn 100.000 căn hộ trong năm 2025), tỉ lệ nghèo đa chiều giảm nhanh còn 1,3%. Triển khai nhiều chính sách chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho hơn 9,2 triệu người có công với cách mạng.

Đặc biệt, các bộ, ban, ngành, nhất là Bộ Quốc phòng, Bộ Công an đã kịp thời triển khai các biện pháp hỗ trợ người dân trong thiên tai, bão lũ; triển khai “chiến dịch Quang Trung” xây dựng lại, sửa chữa nhà ở cho các hộ dân bị ảnh hưởng do bão, lũ khu vực miền Trung. Sau 45 ngày thần tốc, toàn bộ 34.759 nhà dân đã được sửa chữa và 1.597 nhà xây dựng mới.

Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025 cơ bản hoàn thành mục tiêu, với 6/9 nhóm mục tiêu đạt hoặc vượt kế hoạch, tổng nguồn lực thực hiện trên 137 nghìn tỉ đồng. Tỉ lệ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số còn khoảng 11%.

Quyền con người trên lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa cũng ghi nhận nhiều đột phá. Ngành Y tế đẩy mạnh triển khai Nghị quyết 72-NQ/TW đặt mục tiêu từ năm 2026 toàn dân được khám sức khỏe định kì miễn phí, tiến tới miễn viện phí cơ bản theo quyền lợi bảo hiểm y tế vào năm 2030, đảm bảo tiếp cận dịch vụ y tế cơ bản cho toàn dân, để không ai bị bỏ lại phía sau. Thực hiện miễn và hỗ trợ học phí với trẻ mầm non, học sinh phổ thông và người học chương trình giáo dục phổ thông trong cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân.

Đối ngoại nhân quyền góp phần nâng cao vị thế đất nước

Công tác đối ngoại nhân quyền tiếp tục được phát huy, góp phần lan tỏa hình ảnh của Việt Nam ra quốc tế. Với việc lần thứ ba, trong đó có 02 nhiệm kì liên tiếp (2023-2025 và 2026-2028) được bầu vào Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc (HĐNQ LHQ), Việt Nam tiếp tục ghi dấu ấn là thành viên trách nhiệm, chủ động, đóng góp tích cực của cộng đồng quốc tế.

Đây cũng là dấu mốc quan trọng khẳng định vị thế, uy tín của Việt Nam tại “sân chơi nhân quyền” quan trọng nhất thế giới, được tạo dựng trên nền tảng những tiến bộ thực chất về quyền con người của đất nước. Trong nhiệm kì 2023-2025, Việt Nam đã tích cực tham gia công việc của HĐNQ với việc thúc đẩy các sáng kiến, thảo luận, nghị quyết về biến đổi khí hậu với quyền con người, quyền của các nhóm dễ bị tổn thương, bình đẳng giới, quyền phát triển…

Cùng với đó là sự linh hoạt, mềm dẻo trong đối thoại nhân quyền thường niên với Mỹ, EU và Australia trên tinh thần thẳng thắn, xây dựng, đồng thời chủ động đấu tranh, phản bác những thông tin chưa chính xác về tình hình nhân quyền Việt Nam, giúp thu hẹp những bất đồng và thúc đẩy hợp tác.

Năm 2025, nghĩa vụ theo các công ước quốc tế về quyền con người mà Việt Nam là thành viên được triển khai thực hiện nghiêm túc. Trong đó, đã thực hiện thành công các phiên đối thoại với: Ủy ban Nhân quyền LHQ về Báo cáo quốc gia thực thi Công ước ICCPR lần thứ 4; Đối thoại với Ủy ban Người Khuyết tật về Báo cáo quốc gia thực thi Công ước CRPD; hoàn thiện Báo cáo quốc gia thực thi Công ước CAT; Báo cáo quốc gia thực thi Công ước CEDAW.

Đáng chú ý, sự kiện Lễ mở kí Công ước LHQ về phòng, chống tội phạm mạng được tổ chức tại Hà Nội là bước đi chiến lược, khẳng định vai trò kiến tạo của Việt Nam trong việc định hình các chuẩn mực mới trong ứng phó các thách thức toàn cầu.

Đấu tranh nhân quyền được triển khai chủ động, đồng bộ

Năm 2025, vấn đề dân chủ, nhân quyền tiếp tục bị các thế lực thù địch, cực đoan triệt để lợi dụng để xuyên tạc, gây sức ép chống phá Việt Nam với cường độ, tần suất gia tăng. Trước tình hình đó, các bộ, ban, ngành và địa phương đã chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp đấu tranh, kiên quyết xử lí các đối tượng lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền vi phạm pháp luật, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội. Triển khai các biện pháp giải tỏa quan tâm, cung cấp các bằng chứng pháp lí vững chắc bác bỏ những thông tin cáo buộc vô căn cứ.

Công tác tuyên truyền nhân quyền tiếp tục là công cụ sắc bén để phản bác các luận điệu sai trái về tình hình nhân quyền Việt Nam tại các diễn đàn song phương, đa phương và quốc tế.

Truyền thông quyền con người được đẩy mạnh với nhiều cách làm sáng tạo, đổi mới nhằm lan tỏa thông tin tích cực, quảng bá hình ảnh và những bước tiến mạnh mẽ trong bảo đảm, thúc đẩy quyền con người trên đa dạng các kênh thông tin: phương tiện truyền thông đại chúng, báo, tạp chí điện tử, website, các nền tảng mạng xã hội (facebook, tiktok), triển lãm ảnh quốc tế,… với nhiều ngôn ngữ, tạo ra sức lan tỏa sâu rộng, hình thành "vaccine" tinh thần giúp kiều bào và cộng đồng quốc tế nhận diện, đẩy lùi các luồng tin xuyên tạc về Việt Nam.

Hiện thực hóa mục tiêu vì quyền con người

Năm 2026, tình hình thế giới dự báo sẽ tiếp tục phức tạp, chịu tác động mạnh của cạnh tranh giữa các cường quốc, các cuộc khủng hoảng nhân đạo, các thách thức an ninh phi truyền thống. Trong nước, nhiều chủ trương, chính sách lớn, đột phá, có tính lịch sử tiếp tục được triển khai. Hoạt động lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền chống phá Việt Nam cũng sẽ tinh vi, nguy hiểm hơn.

Trong bối cảnh đó, các bộ, ngành thành viên Ban Chỉ đạo Nhân quyền Chính phủ và Ban Chỉ đạo Nhân quyền địa phương cần thực hiện nghiêm túc Kết luận của đồng chí Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban Chỉ đạo Nhân quyền tại Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác nhân quyền năm 2025 và triển khai công tác năm 2026, tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm sau:

Một là, quán triệt và triển khai đường lối chỉ đạo của Đảng trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV với phương châm “Lấy người dân làm trung tâm”, “lấy ấm no, hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu”.

Hai là, hoàn thiện thể chế pháp luật hiện đại, đồng bộ từ cách tiếp cận dựa trên quyền con người. Tập trung xây dựng, sửa đổi hệ thống pháp luật trên các lĩnh vực lao động, bảo đảm quyền của nhóm yếu thế, dân tộc, tín ngưỡng và tôn giáo. Tiếp tục hoàn thiện thiết chế bảo đảm, thực thi quyền con người, đồng thời nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác nhân quyền, nhất là ở cấp cơ sở.

Ba là, đẩy mạnh việc thực thi các chính sách, pháp luật về quyền con người tại cấp cơ sở, giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc của người dân. Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ, chuyển đổi số trong các lĩnh vực của đời sống xã hội để nâng cao chất lượng thụ hưởng các quyền con người. Đảm bảo mọi thành quả phát triển đều đến được tay người dân, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số theo đúng tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau".

Bốn là, triển khai hiệu quả đối ngoại nhân quyền, trong đó phát huy vai trò tại Hội đồng Nhân quyền LHQ. Tăng cường hợp tác, đối thoại và chia sẻ kinh nghiệm, lan tỏa hình ảnh Việt Nam nhân văn, chủ động và có trách nhiệm; từng bước thể hiện vai trò trong việc dẫn dắt, định hình luật chơi. Đẩy mạnh truyền thông đối ngoại về nhân quyền trên cơ sở phát huy phương thức truyền thông mới, sáng tạo trên nền tảng số, tận dụng tối đa mạng xã hội và đa dạng ngôn ngữ để tiếp cận nhanh hơn, rộng rãi hơn tới độc giả quốc tế.

Năm là, đẩy mạnh đấu tranh trực diện và chủ động. Theo đó, nắm chắc tình hình thế giới, khu vực, đặc biệt là những thách thức mới nổi tác động đến quyền con người; các hoạt động lợi dụng vấn đề quyền con người để chống phá Việt Nam, kịp thời triển khai giải pháp đấu tranh, ngăn chặn hiệu quả.

Sáu là, chú trọng tổng kết thực tiễn, hoàn thiện hệ thống lí luận, làm rõ nội hàm các vấn đề mang tính nền tảng như quyền con người XHCN, giá trị quyền con người XHCN để định hướng xây dựng các đề án, kế hoạch, giải pháp công tác nhân quyền trong giai đoạn mới.

Trong khí thế mới của đất nước với dấu mốc là những quyết sách đột phá, táo bạo đã được thông qua tại Đại hội Đảng XIV, công tác nhân quyền đòi hỏi sự vào cuộc quyết tâm, nỗ lực bứt phá của tất cả các cấp, các ngành, của cả hệ thống chính trị với tinh thần tự tin, tự chủ, tự lực, tự cường để hoàn thành các mục tiêu phát triển đất nước, trong đó Nhân dân là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu, là động lực và là nguồn lực của phát triển.

Năm 2025, Quốc hội thông qua 89 luật, 91 Nghị quyết. Chỉ tính riêng kì họp thứ 10 Quốc hội khóa XIV, 51 Luật, 39 Nghị quyết
Trả lời 15 kháng thư từ các cơ chế nhân quyền Liên hợp quốc, 28 công hàm của các nước.

Thượng tướng Lê Quốc Hùng